൧. ഗോഘാതകപുത്തവത്ഥു

പണ്ഡുപലാസോവ ദാനിസീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ഏകം ഗോഘാതകപുത്തം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിരേകോ ഗോഘാതകോ ഗാവോ വധിത്വാ വരമംസാനി ഗഹേത്വാ പചാപേത്വാ പുത്തദാരേഹി സദ്ധിം നിസീദിത്വാ മംസഞ്ച ഖാദതി, മൂലേന ച വിക്കിണിത്വാ ജീവികം കപ്പേസി. സോ ഏവം പഞ്ചപണ്ണാസ വസ്സാനി ഗോഘാതകകമ്മം കരോന്തോ ധുരവിഹാരേ വിഹരന്തസ്സ സത്ഥു ഏകദിവസമ്പി കടച്ഛുമത്തമ്പി യാഗും വാ ഭത്തം വാ ന അദാസി. സോ ച വിനാ മംസേന ഭത്തം ന ഭുഞ്ജതി. സോ ഏകദിവസം ദിവസഭാഗേ മംസം വിക്കിണിത്വാ അത്തനോ അത്ഥായ പചിതും ഏകം മംസഖണ്ഡം ഭരിയായ ദത്വാ ന്ഹായിതും അഗമാസി. അഥസ്സ സഹായകോ ഗേഹം ഗന്ത്വാ ഭരിയം ആഹ – ‘‘ഥോകം മേ വിക്കിണിയമംസം ദേഹി, ഗേഹം മേ പാഹുനകോ ആഗതോ’’തി. നത്ഥി വിക്കിണിയമംസം, സഹായകോ തേ മംസം വിക്കിണിത്വാ ഇദാനി ന്ഹായിതും ഗതോതി. മാ ഏവം കരി, സചേ മംസഖണ്ഡം അത്ഥി, ദേഹീതി. സഹായകസ്സ തേ നിക്ഖിത്തമംസം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം നത്ഥീതി. സോ ‘‘സഹായകസ്സ മേ അത്ഥായ ഠപിതമംസതോ അഞ്ഞം മംസം നത്ഥി, സോ ച വിനാ മംസേന ന ഭുഞ്ജതി, നായം ദസ്സതീ’’തി സാമംയേവ തം മംസം ഗഹേത്വാ പക്കാമി.

ഗോഘാതകോപി ന്ഹത്വാ ആഗതോ തായ അത്തനോ പക്കപണ്ണേന സദ്ധിം വഡ്ഢേത്വാ ഭത്തേ ഉപനീതേ ആഹ ‘‘കഹം മംസ’’ന്തി? ‘‘നത്ഥി, സാമീ’’തി. നനു അഹം പച്ചനത്ഥായ മംസം ദത്വാ ഗതോതി. തവ സഹായകോ ആഗന്ത്വാ ‘‘പാഹുനകോ മേ ആഗതോ, വിക്കിണിയമംസം ദേഹീ’’തി വത്വാ മയാ ‘‘സഹായകസ്സ തേ ഠപിതമംസതോ അഞ്ഞം മംസം നത്ഥി, സോ ച വിനാ മംസേന ന ഭുഞ്ജതീ’’തി വുത്തേപി ബലക്കാരേന തം മംസം സാമംയേവ ഗഹേത്വാ ഗതോതി. അഹം വിനാ മംസേന ഭത്തം ന ഭുഞ്ജാമി, ഹരാഹി നന്തി. കിം സക്കാ കാതും, ഭുഞ്ജ, സാമീതി. സോ ‘‘നാഹം ഭുഞ്ജാമീ’’തി തം ഭത്തം ഹരാപേത്വാ സത്ഥം ആദായ പച്ഛാഗേഹേ ഠിതോ ഗോണോ അത്ഥി, തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ മുഖേ ഹത്ഥം പക്ഖിപിത്വാ ജിവ്ഹം നീഹരിത്വാ സത്ഥേന മൂലേ ഛിന്ദിത്വാ ആദായ ഗന്ത്വാ അങ്ഗാരേസു പചാപേത്വാ ഭത്തമത്ഥകേ ഠപേത്വാ നിസിന്നോ ഏകം ഭത്തപിണ്ഡം ഭുഞ്ജിത്വാ ഏകം മംസഖണ്ഡം മുഖേ ഠപേസി. തങ്ഖണഞ്ഞേവസ്സ ജിവ്ഹാ ഛിജ്ജിത്വാ ഭത്തപാതിയം പതി. തങ്ഖണഞ്ഞേവ കമ്മസരിക്ഖകം വിപാകം ലഭി. സോപി ഖോ ഗോണോ വിയ ലോഹിതധാരായ മുഖതോ പഗ്ഘരന്തിയാ അന്തോഗേഹം പവിസിത്വാ ജണ്ണുകേഹി വിചരന്തോ വിരവി.

തസ്മിം സമയേ ഗോഘാതകസ്സ പുത്തോ പിതരം ഓലോകേന്തോ സമീപേ ഠിതോ ഹോതി. അഥ നം മാതാ ആഹ – ‘‘പസ്സ, പുത്ത, ഇമം ഗോഘാതകം ഗോണം വിയ ഗേഹമജ്ഝേ ജണ്ണുകേഹി വിചരിത്വാ വിരവന്തം, ഇദം ദുക്ഖം തവ മത്ഥകേ പതിസ്സതി, മമമ്പി അനോലോകേത്വാ അത്തനോ സോത്ഥിം കരോന്തോ പലായസ്സൂ’’തി. സോ മരണഭയതജ്ജിതോ മാതരം വന്ദിത്വാ പലായി, പലായിത്വാ ച പന തക്കസിലം അഗമാസി. ഗോഘാതകോപി ഗോണോ വിയ ഗേഹമജ്ഝേ വിരവന്തോ വിചരിത്വാ കാലകതോ അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്തി. ഗോണോപി കാലമകാസി. ഗോഘാതകപുത്തോപി തക്കസിലം ഗന്ത്വാ സുവണ്ണകാരകമ്മം ഉഗ്ഗണ്ഹി. അഥസ്സാചരിയോ ഗാമം ഗച്ഛന്തോ ‘‘ഏവരൂപം നാമ അലങ്കാരം കരേയ്യാസീ’’തി വത്വാ പക്കാമി. സോപി തഥാരൂപം അലങ്കാരം അകാസി. അഥസ്സാചരിയോ ആഗന്ത്വാ അലങ്കാരം ദിസ്വാ ‘‘അയം യത്ഥ കത്ഥചി ഗന്ത്വാ ജീവിതും സമത്ഥോ’’തി വയപ്പത്തം അത്തനോ ധീതരം അദാസി. സോ പുത്തധീതാഹി വഡ്ഢി.

അഥസ്സ പുത്താ വയപ്പത്താ സിപ്പം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ അപരഭാഗേ സാവത്ഥിയം ഗന്ത്വാ തത്ഥ ഘരാവാസം സണ്ഠപേത്വാ വസന്താ സദ്ധാ പസന്നാ അഹേസും. പിതാപി നേസം തക്കസിലായം കിഞ്ചി കുസലം അകത്വാവ ജരം പാപുണി. അഥസ്സ പുത്താ ‘‘പിതാ നോ മഹല്ലകോ’’തി അത്തനോ സന്തികം പക്കോസാപേത്വാ ‘‘പിതു അത്ഥായ ദാനം ദസ്സാമാ’’തി ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം നിമന്തയിംസു. തേ പുനദിവസേ അന്തോഗേഹേ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം നിസീദാപേത്വാ സക്കച്ചം പരിവിസിത്വാ ഭത്തകിച്ചാവസാനേ സത്ഥാരം ആഹംസു – ‘‘ഭന്തേ, അമ്ഹേഹി ഇദം പിതു ജീവഭത്തം ദിന്നം, പിതു നോ അനുമോദനം കരോഥാ’’തി. സത്ഥാ തം ആമന്തേത്വാ, ‘‘ഉപാസക, ത്വം മഹല്ലകോ പരിപക്കസരീരോ പണ്ഡുപലാസസദിസോ, തവ പരലോകഗമനായ കുസലപാഥേയ്യം നത്ഥി, അത്തനോ പതിട്ഠം കരോഹി, പണ്ഡിതോ ഭവ, മാ ബാലോ’’തി അനുമോദനം കരോന്തോ ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി –

൨൩൫. ‘‘പണ്ഡുപലാസോവ ദാനിസി,

യമപുരിസാപി ച തേ ഉപട്ഠിതാ;

ഉയ്യോഗമുഖേ ച തിട്ഠസി,

പാഥേയ്യമ്പി ച തേ ന വിജ്ജതി.

൨൩൬. ‘‘സോ കരോഹി ദീപമത്തനോ,

ഖിപ്പം വായമ പണ്ഡിതോ ഭവ;

നിദ്ധന്തമലോ അനങ്ഗണോ,

ദിബ്ബം അരിയഭൂമിം ഉപേഹിസീ’’തി.

തത്ഥ പണ്ഡുപലാസോവ ദാനിസീതി, ഉപാസക, ത്വം ഇദാനി ഛിജ്ജിത്വാ ഭൂമിയം പതിതപണ്ഡുപലാസോ വിയ അഹോസി. യമപുരിസാതി യമദൂതാ വുച്ചന്തി, ഇദം പന മരണമേവ സന്ധായ വുത്തം, മരണം തേ പച്ചുപട്ഠിതന്തി അത്ഥോ. ഉയ്യോഗമുഖേതി പരിഹാനിമുഖേ, അവുഡ്ഢിമുഖേ ച ഠിതോസീതി അത്ഥോ. പാഥേയ്യന്തി ഗമികസ്സ തണ്ഡുലാദിപാഥേയ്യം വിയ പരലോകം ഗച്ഛന്തസ്സ തവ കുസലപാഥേയ്യമ്പി നത്ഥീതി അത്ഥോ. സോ കരോഹീതി സോ ത്വം സമുദ്ദേ നാവായ ഭിന്നായ ദീപസങ്ഖാതം പതിട്ഠം വിയ അത്തനോ കുസലപതിട്ഠം കരോഹി. കരോന്തോ ച ഖിപ്പം വായമ, സീഘം സീഘം വീരിയം ആരഭ, അത്തനോ കുസലകമ്മപതിട്ഠകരണേന പണ്ഡിതോ ഭവ. യോ ഹി മരണമുഖം അപ്പത്വാ കാതും സമത്ഥകാലേവ കുസലം കരോതി, ഏസ പണ്ഡിതോ നാമ, താദിസോ ഭവ, മാ അന്ധബാലോതി അത്ഥോ. ദിബ്ബം അരിയഭൂമിന്തി ഏവം വീരിയം കരോന്തോ രാഗാദീനം മലാനം നീഹടതായ നിദ്ധന്തമലോ അങ്ഗണാഭാവേന അനങ്ഗണോ നിക്കിലേസോ ഹുത്വാ പഞ്ചവിധം സുദ്ധാവാസഭൂമിം പാപുണിസ്സസീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ഉപാസകോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, സമ്പത്താനമ്പി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

തേ പുനദിവസത്ഥായപി സത്ഥാരം നിമന്തേത്വാ ദാനം ദത്വാ കതഭത്തകിച്ചം സത്ഥാരം അനുമോദനകാലേ ആഹംസു – ‘‘ഭന്തേ, ഇദമ്പി അമ്ഹാകം പിതു ജീവഭത്തമേവ, ഇമസ്സേവ അനുമോദനം കരോഥാ’’തി. സത്ഥാ തസ്സ അനുമോദനം കരോന്തോ ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി –

൨൩൭. ‘‘ഉപനീതവയോ ച ദാനിസി,

സമ്പയാതോസി യമസ്സ സന്തികം;

വാസോ തേ നത്ഥി അന്തരാ,

പാഥേയ്യമ്പി ച തേ ന വിജ്ജതി.

൨൩൮. ‘‘സോ കരോഹി ദീപമത്തനോ,

ഖിപ്പം വായമ പണ്ഡിതോ ഭവ;

നിദ്ധന്തമലോ അനങ്ഗണോ,

ന പുന ജാതിജരം ഉപേഹിസീ’’തി.

തത്ഥ ഉപനീതവയോതി ഉപാതി നിപാതമത്തം, നീതവയോതി വിഗതവയോ അതിക്കന്തവയോ, ത്വഞ്ചസി ദാനി തയോ വയേ അതിക്കമിത്വാ മരണമുഖേ ഠിതോതി അത്ഥോ. സമ്പയാതോസി യമസ്സ സന്തികന്തി മരണമുഖം ഗന്തും സജ്ജോ ഹുത്വാ ഠിതോസീതി അത്ഥോ. വാസോ തേ നത്ഥി അന്തരാതി യഥാ മഗ്ഗം ഗച്ഛന്താ താനി താനി കിച്ചാനി കരോന്താ അന്തരാമഗ്ഗേ വസന്തി, ന ഏവം പരലോകം ഗച്ഛന്താ. ന ഹി സക്കാ പരലോകം ഗച്ഛന്തേന ‘‘അധിവാസേഥ കതിപാഹം, ദാനം താവ ദേമി, ധമ്മം താവ സുണാമീ’’തിആദീനി വത്തും. ഇതോ പന ചവിത്വാ പരലോകേ നിബ്ബത്തോവ ഹോതി. ഇമമത്ഥം സന്ധായേതം വുത്തം. പാഥേയ്യന്തി ഇദം കിഞ്ചാപി ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ, ഉപാസകസ്സ പന പുനപ്പുനം ദള്ഹീകരണത്ഥം ഇധാപി സത്ഥാരാ കഥിതം. ജാതിജരന്തി ഏത്ഥ ബ്യാധിമരണാനിപി ഗഹിതാനേവ ഹോന്തി. ഹേട്ഠിമഗാഥാഹി ച അനാഗാമിമഗ്ഗോ കഥിതോ, ഇധ അരഹത്തമഗ്ഗോ കഥിതോ. ഏവം സന്തേപി യഥാ നാമ രഞ്ഞാ അത്തനോ മുഖപമാണേന കബളം വഡ്ഢേത്വാ പുത്തസ്സ ഉപനീതേ സോ കുമാരോ അത്തനോ മുഖപമാണേനേവ ഗണ്ഹാതി, ഏവമേവ സത്ഥാരാ ഉപരിമഗ്ഗവസേന ധമ്മേ ദേസിതേപി ഉപാസകോ അത്തനോ ഉപനിസ്സയവസേന ഹേട്ഠാ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ ഇമിസ്സാ അനുമോദനായ അവസാനേ അനാഗാമിഫലം പത്തോ. സേസപരിസായപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

ഗോഘാതകപുത്തവത്ഥു പഠമം.