൬. പസേനദികോസലവത്ഥു

ആരോഗ്യപരമാ ലാഭാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ രാജാനം പസേനദികോസലം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ രാജാ തണ്ഡുലദോണസ്സ ഓദനം തദുപിയേന സൂപബ്യഞ്ജനേന ഭുഞ്ജതി. ഏകദിവസം ഭുത്തപാതരാസോ ഭത്തസമ്മദം അവിനോദേത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ കിലന്തരൂപോ ഇതോ ചിതോ ച സമ്പരിവത്തതി, നിദ്ദായ അഭിഭൂയമാനോപി ഉജുകം നിപജ്ജിതും അസക്കോന്തോ ഏകമന്തം നിസീദി. അഥ നം സത്ഥാ ആഹ – ‘‘കിം, മഹാരാജ, അവിസ്സമിത്വാവ ആഗതോസീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ഭുത്തകാലതോ പട്ഠായ മേ മഹാദുക്ഖം ഹോതീ’’തി. അഥ നം സത്ഥാ, ‘‘മഹാരാജ, അതിബഹുഭോജനം ഏവം ദുക്ഖം ഹോതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘മിദ്ധീ യദാ ഹോതി മഹഗ്ഘസോ ച,

നിദ്ദായിതാ സമ്പരിവത്തസായീ;

മഹാവരാഹോവ നിവാപപുട്ഠോ,

പുനപ്പുനം ഗബ്ഭമുപേതി മന്ദോ’’തി. (ധ. പ. ൩൨൫); –

ഇമായ ഗാഥായ ഓവദിത്വാ, ‘‘മഹാരാജ, ഭോജനം നാമ മത്തായ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. മത്തഭോജിനോ ഹി സുഖം ഹോതീ’’തി ഉത്തരി ഓവദന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘മനുജസ്സ സദാ സതീമതോ,

മത്തം ജാനതോ ലദ്ധഭോജനേ;

തനുകസ്സ ഭവന്തി വേദനാ,

സണികം ജീരതി ആയുപാലയ’’ന്തി. (സം. നി. ൧.൧൨൪);

രാജാ ഗാഥം ഉഗ്ഗണ്ഹിതും നാസക്ഖി, സമീപേ ഠിതം പന ഭാഗിനേയ്യം, സുദസ്സനം നാമ മാണവം ‘‘ഇമം ഗാഥം ഉഗ്ഗണ്ഹ, താതാ’’തി ആഹ. സോ തം ഗാഥം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ‘‘കിം കരോമി, ഭന്തേ’’തി സത്ഥാരം പുച്ഛി. അഥ നം സത്ഥാ ആഹ – ‘‘രഞ്ഞോ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഓസാനപിണ്ഡകാലേ ഇമം ഗാഥം വദേയ്യാസി, രാജാ അത്ഥം സല്ലക്ഖേത്വാ യം പിണ്ഡം ഛഡ്ഡേസ്സതി, തസ്മിം പിണ്ഡേ സിത്ഥഗണനായ രഞ്ഞോ ഭത്തപചനകാലേ തത്തകേ തണ്ഡുലേ ഹരേയ്യാസീ’’തി. സോ ‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി സായമ്പി പാതോപി രഞ്ഞോ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഓസാനപിണ്ഡകാലേ തം ഗാഥം ഉദാഹരിത്വാ തേന ഛഡ്ഡിതപിണ്ഡേ സിത്ഥഗണനായ തണ്ഡുലേ ഹാപേസി. രാജാപി തസ്സ ഗാഥം സുത്വാ സഹസ്സം സഹസ്സം ദാപേസി. സോ അപരേന സമയേന നാളികോദനപരമതായ സണ്ഠഹിത്വാ സുഖപ്പത്തോ തനുസരീരോ അഹോസി.

അഥേകദിവസം സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, ഇദാനി മേ സുഖം ജാതം, മിഗമ്പി അസ്സമ്പി അനുബന്ധിത്വാ ഗണ്ഹനസമത്ഥോ ജാതോമ്ഹി. പുബ്ബേ മേ ഭാഗിനേയ്യേന സദ്ധിം യുദ്ധമേവ ഹോതി, ഇദാനി വജീരകുമാരിം നാമ ധീതരം ഭാഗിനേയ്യസ്സ ദത്വാ സോ ഗാമോ തസ്സായേവ ന്ഹാനചുണ്ണമൂലം കത്വാ ദിന്നോ, തേന സദ്ധിം വിഗ്ഗഹോ വൂപസന്തോ, ഇമിനാപി മേ കാരണേന സുഖമേവ ജാതം. കുലസന്തകം രാജമണിരതനം നോ ഗേഹേ പുരിമദിവസേ നട്ഠം, തമ്പി ഇദാനി ഹത്ഥപത്തം ആഗതം, ഇമിനാപി മേ കാരണേന സുഖമേവ ജാതം. തുമ്ഹാകം സാവകേഹി സദ്ധിം വിസ്സാസം ഇച്ഛന്തേന ഞാതിധീതാപി നോ ഗേഹേ കതാ, ഇമിനാപി മേ കാരണേന സുഖമേവ ജാത’’ന്തി. സത്ഥാ ‘‘ആരോഗ്യം നാമ, മഹാരാജ, പരമോ ലാഭോ, യഥാലദ്ധേന സന്തുട്ഠഭാവസദിസമ്പി ധനം, വിസ്സാസസദിസോ ച പരമാ ഞാതി, നിബ്ബാനസദിസഞ്ച സുഖം നാമ നത്ഥീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൨൦൪. ‘‘ആരോഗ്യപരമാ ലാഭാ, സന്തുട്ഠിപരമം ധനം;

വിസ്സാസപരമാ ഞാതി, നിബ്ബാനപരമം സുഖ’’ന്തി.

തത്ഥ ആരോഗ്യപരമാ ലാഭാതി അരോഗഭാവപരമാ ലാഭാ. രോഗിനോ ഹി വിജ്ജമാനാപി ലാഭാ അലാഭായേവ, തസ്മാ അരോഗസ്സ സബ്ബലാഭാ ആഗതാവ ഹോന്തി. തേനേതം വുത്തം – ‘‘ആരോഗ്യപരമാ ലാഭാ’’തി. സന്തുട്ഠിപരമം ധനന്തി ഗിഹിനോ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ യം അത്തനാ ലദ്ധം അത്തനോ സന്തകം, തേനേവ തുസ്സനഭാവോ സന്തുട്ഠീ നാമ സേസധനേഹി പരമം ധനം. വിസ്സാസപരമാ ഞാതീതി മാതാ വാ ഹോതു പിതാ വാ, യേന സദ്ധിം വിസ്സാസോ നത്ഥി, സോ അഞ്ഞാതകോവ. യേന അഞ്ഞാതകേന പന സദ്ധിം വിസ്സാസോ അത്ഥി, സോ അസമ്ബന്ധോപി പരമോ ഉത്തമോ ഞാതി. തേന വുത്തം – ‘‘വിസ്സാസപരമാ ഞാതീ’’തി. നിബ്ബാനസദിസം പന സുഖം നാമ നത്ഥി, തേനേവാഹ – നിബ്ബാനപരമം സുഖന്തി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

പസേനദികോസലവത്ഥു ഛട്ഠം.