൫. അനഭിരതഭിക്ഖുവത്ഥു

ന കഹാപണവസ്സേനാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ഏകം അനഭിരതഭിക്ഖും ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ ‘‘അസുകട്ഠാനം നാമ ഗന്ത്വാ ഉദ്ദേസം ഉഗ്ഗണ്ഹാഹീ’’തി ഉപജ്ഝായേന പേസിതോ തത്ഥ അഗമാസി. അഥസ്സ പിതുനോ രോഗോ ഉപ്പജ്ജി. സോ പുത്തം ദട്ഠുകാമോ ഹുത്വാ തം പക്കോസിതും സമത്ഥം കഞ്ചി അലഭിത്വാ പുത്തസോകേന വിപ്പലപന്തോയേവ ആസന്നമരണോ ഹുത്വാ ‘‘ഇദം മേ പുത്തസ്സ പത്തചീവരമൂലം കരേയ്യാസീ’’തി കഹാപണസതം കനിട്ഠസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ കാലമകാസി. സോ ദഹരസ്സ ആഗതകാലേ പാദമൂലേ നിപതിത്വാ പവട്ടേന്തോ രോദിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, പിതാ തേ വിപ്പലപന്തോവ കാലകതോ, മയ്ഹം പന തേന കഹാപണസതം ഹത്ഥേ ഠപിതം, തേന കിം കരോമീ’’തി ആഹ. ദഹരോ ‘‘ന മേ കഹാപണേഹി അത്ഥോ’’തി പടിക്ഖിപിത്വാ അപരഭാഗേ ചിന്തേസി – ‘‘കിം മേ പരകുലേസു പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ജീവിതേന, സക്കാ തം കഹാപണസതം നിസ്സായ ജീവിതും, വിബ്ഭമിസ്സാമീ’’തി. സോ അനഭിരതിയാ പീളിതോ വിസ്സട്ഠസജ്ഝായനകമ്മട്ഠാനോ പണ്ഡുരോഗീ വിയ അഹോസി. അഥ നം ദഹരസാമണേരാ ‘‘കിം ഇദ’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഉക്കണ്ഠിതോമ്ഹീ’’തി വുത്തേ ആചരിയുപജ്ഝായാനം ആചിക്ഖിംസു. അഥ നം തേ സത്ഥു സന്തികം നേത്വാ സത്ഥു ദസ്സേസും. സത്ഥാ ‘‘സച്ചം കിര ത്വം ഉക്കണ്ഠിതോ’’തി പുച്ഛിത്വാ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘കസ്മാ ഏവമകാസി, അത്ഥി പന തേ കോചി ജീവിതപച്ചയോ’’തി ആഹ. ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം തേ അത്ഥീ’’തി? ‘‘കഹാപണസതം, ഭന്തേ’’തി. തേന ഹി കത്ഥചി താവ സക്ഖരാ ആഹര, ഗണേത്വാ ജാനിസ്സാമ ‘‘സക്കാ വാ താവത്തകേന ജീവിതും, നോ വാ’’തി. സോ സക്ഖരാ ആഹരി. അഥ നം സത്ഥാ ആഹ – ‘‘പരിഭോഗത്ഥായ താവ പണ്ണാസം ഠപേഹി, ദ്വിന്നം ഗോണാനം അത്ഥായ ചതുവീസതി, ഏത്തകം നാമ ബീജത്ഥായ, യുഗനങ്ഗലത്ഥായ, കുദ്ദാലവാസിഫരസുഅത്ഥായാ’’തി ഏവം ഗണിയമാനേ തം കഹാപണസതം നപ്പഹോതി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘ഭിക്ഖു തവ കഹാപണാ അപ്പകാ, കഥം ഏതേ നിസ്സായ തണ്ഹം പൂരേസ്സസി, അതീതേ കിര ചക്കവത്തിരജ്ജം കാരേത്വാ അപ്ഫോടിതമത്തേന ദ്വാദസയോജനട്ഠാനേ കടിപ്പമാണേന രതനവസ്സം വസ്സാപേതും സമത്ഥോ യാവ ഛത്തിംസ സക്കാ ചവന്തി, ഏത്തകം കാലം ദേവരജ്ജം കാരേത്വാപി മരണകാലേ തണ്ഹം അപൂരേത്വാവ കാലമകാസീ’’തി വത്വാ തേന യാചിതോ അതീതം ആഹരിത്വാ മന്ധാതുജാതകം (ജാ. ൧.൩.൨൨) വിത്ഥാരേത്വാ –

‘‘യാവതാ ചന്ദിമസൂരിയാ പരിഹരന്തി, ദിസാ ഭന്തി വിരോചനാ;

സബ്ബേവ ദാസാ മന്ധാതു, യേ പാണാ പഥവിസ്സിതാ’’തി. –

ഇമിസ്സാ ഗാഥായ അനന്തരാ ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി –

൧൮൬. ‘‘ന കഹാപണവസ്സേന, തിത്തി കാമേസു വിജ്ജതി;

അപ്പസ്സാദാ ദുഖാ കാമാ, ഇതി വിഞ്ഞായ പണ്ഡിതോ.

൧൮൭. ‘‘അപി ദിബ്ബേസു കാമേസു, രതിം സോ നാധിഗച്ഛതി;

തണ്ഹക്ഖയരതോ ഹോതി, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാവകോ’’തി.

തത്ഥ കഹാപണവസ്സേനാതി യം സോ അപ്ഫോടേത്വാ സത്തരതനവസ്സം വസ്സാപേസി, തം ഇധ കഹാപണവസ്സന്തി വുത്തം. തേനപി ഹി വത്ഥുകാമകിലേസകാമേസു തിത്തി നാമ നത്ഥി. ഏവം ദുപ്പൂരാ ഏസാ തണ്ഹാ. അപ്പസ്സാദാതി സുപിനസദിസതായ പരിത്തസുഖാ. ദുഖാതി ദുക്ഖക്ഖന്ധാദീസു ആഗതദുക്ഖവസേന പന ബഹുദുക്ഖാവ. ഇതി വിഞ്ഞായാതി ഏവമേതേ കാമേ ജാനിത്വാ. അപി ദിബ്ബേസൂതി സചേ ഹി ദേവാനം ഉപകപ്പനകകാമേഹി നിമന്തേയ്യാപി ആയസ്മാ സമിദ്ധി വിയ ഏവമ്പി തേസു കാമേസു രതിം ന വിന്ദതിയേവ. തണ്ഹക്ഖയരതോതി അരഹത്തേ ചേവ നിബ്ബാനേ ച അഭിരതോ ഹോതി, തം പത്ഥയമാനോ വിഹരതി. സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാവകോതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ദേസിതസ്സ ധമ്മസ്സ സവനേന ജാതോ യോഗാവചരഭിക്ഖൂതി.

ദേസനാവസാനേ സോ ഭിക്ഖു സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, സമ്പത്തപരിസായപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

അനഭിരതഭിക്ഖുവത്ഥു പഞ്ചമം.