൯. ചിഞ്ചമാണവികാവത്ഥു

ഏകം ധമ്മന്തി ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ചിഞ്ചമാണവികം ആരബ്ഭ കഥേസി.

പഠമബോധിയഞ്ഹി ദസബലസ്സ പുഥുഭൂതേസു സാവകേസു അപ്പമാണേസു ദേവമനുസ്സേസു അരിയഭൂമിം ഓക്കന്തേസു പത്ഥടേ ഗുണസമുദയേ മഹാലാഭസക്കാരോ ഉദപാദി. തിത്ഥിയാ സൂരിയുഗ്ഗമനേ ഖജ്ജോപനകസദിസാ അഹേസും ഹതലാഭസക്കാരാ. തേ അന്തരവീഥിയം ഠത്വാ ‘‘കിം സമണോ ഗോതമോവ ബുദ്ധോ, മയമ്പി ബുദ്ധാ, കിം തസ്സേവ ദിന്നം മഹപ്ഫലം, അമ്ഹാകമ്പി ദിന്നം മഹപ്ഫലമേവ, അമ്ഹാകമ്പി ദേഥ സക്കരോഥാ’’തി ഏവം മനുസ്സേ വിഞ്ഞാപേന്താപി ലാഭസക്കാരം അലഭിത്വാ രഹോ സന്നിപതിത്വാ ‘‘കേന നു ഖോ ഉപായേന സമണസ്സ ഗോതമസ്സ മനുസ്സാനം അന്തരേ അവണ്ണം ഉപ്പാദേത്വാ ലാഭസക്കാരം നാസേയ്യാമാ’’തി ചിന്തയിംസു.

തദാ സാവത്ഥിയം ചിഞ്ചമാണവികാ നാമേകാ പരിബ്ബാജികാ ഉത്തമരൂപധരാ സോഭഗ്ഗപ്പത്താ ദേവച്ഛരാ വിയ. അസ്സാ സരീരതോ രസ്മിയോ നിച്ഛരന്തി. അഥേകോ ഖരമന്തീ ഏവമാഹ – ‘‘ചിഞ്ചമാണവികം പടിച്ച സമണസ്സ ഗോതമസ്സ അവണ്ണം ഉപ്പാദേത്വാ ലാഭസക്കാരം നാസേസ്സാമാ’’തി. തേ ‘‘അത്ഥേകോ ഉപായോ’’തി സമ്പടിച്ഛിംസു. അഥ സാ തിത്ഥിയാരാമം ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ അട്ഠാസി, തിത്ഥിയാ തായ സദ്ധിം ന കഥേസും. സാ ‘‘കോ നു ഖോ മേ ദോസോ’’തി യാവതതിയം ‘‘വന്ദാമി, അയ്യാ’’തി വത്വാ, ‘‘അയ്യാ, കോ നു ഖോ മേ ദോസോ, കിം മയാ സദ്ധിം ന കഥേഥാ’’തി ആഹ. ‘‘ഭഗിനി, സമണം ഗോതമം അമ്ഹേ വിഹേഠയന്തം ഹതലാഭസക്കാരേ കത്വാ വിചരന്തം ന ജാനാസീ’’തി? ‘‘ന ജാനാമി, അയ്യാ, കിം പനേത്ഥ മയാ കത്തബ്ബ’’ന്തി. ‘‘സചേ ത്വം, ഭഗിനി, അമ്ഹാകം സുഖമിച്ഛസി, അത്താനം പടിച്ച സമണസ്സ ഗോതമസ്സ അവണ്ണം ഉപ്പാദേത്വാ ലാഭസക്കാരം നാസേഹീ’’തി.

സാ ‘‘സാധു, അയ്യാ, മയ്ഹംവേസോ ഭാരോ, മാ ചിന്തയിത്ഥാ’’തി വത്വാ പക്കമിത്വാ ഇത്ഥിമായാസു കുസലതായ തതോ പട്ഠായ സാവത്ഥിവാസീനം ധമ്മകഥം സുത്വാ ജേതവനാ നിക്ഖമനസമയേ ഇന്ദഗോപകവണ്ണം പടം പാരുപിത്വാ ഗന്ധമാലാദിഹത്ഥാ ജേതവനാഭിമുഖീ ഗച്ഛതി. ‘‘ഇമായ വേലായ കുഹിം ഗച്ഛസീ’’തി വുത്തേ, ‘‘കിം തുമ്ഹാകം മമ ഗമനട്ഠാനേനാ’’തി വത്വാ ജേതവനസമീപേ തിത്ഥിയാരാമേ വസിത്വാ പാതോവ ‘‘അഗ്ഗവന്ദനം വന്ദിസ്സാമാ’’തി നഗരാ നിക്ഖമന്തേ ഉപാസകജനേ ജേതവനസ്സ അന്തോവുട്ഠാ വിയ ഹുത്വാ നഗരം പവിസതി. ‘‘കുഹിം വുട്ഠാസീ’’തി വുത്തേ, ‘‘കിം തുമ്ഹാകം മമ വുട്ഠട്ഠാനേനാ’’തി വത്വാ മാസദ്ധമാസച്ചയേന പുച്ഛിയമാനാ ജേതവനേ സമണേന ഗോതമേന സദ്ധിം ഏകഗന്ധകുടിയാ വുട്ഠാമ്ഹീതി. പുഥുജ്ജനാനം ‘‘സച്ചം നു ഖോ ഏതം, നോ’’തി കങ്ഖം ഉപ്പാദേത്വാ തേമാസചതുമാസച്ചയേന പിലോതികാഹി ഉദരം വേഠേത്വാ ഗബ്ഭിനിവണ്ണം ദസ്സേത്വാ ഉപരി രത്തപടം പാരുപിത്വാ ‘‘സമണം ഗോതമം പടിച്ച ഗബ്ഭോ ഉപ്പന്നോ’’തി അന്ധബാലേ സദ്ദഹാപേത്വാ അട്ഠനവമാസച്ചയേന ഉദരേ ദാരുമണ്ഡലികം ബന്ധിത്വാ ഉപരി പടം പാരുപിത്വാ ഹത്ഥപാദപിട്ഠിയോ ഗോഹനുകേന കോട്ടാപേത്വാ ഉസ്സദേ ദസ്സേത്വാ കിലന്തിന്ദ്രിയാ ഹുത്വാ സായന്ഹസമയേ തഥാഗതേ അലങ്കതധമ്മാസനേ നിസീദിത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തേ ധമ്മസഭം ഗന്ത്വാ തഥാഗതസ്സ പുരതോ ഠത്വാ, ‘‘മഹാസമണ, മഹാജനസ്സ താവ ധമ്മം ദേസേസി, മധുരോ തേ സദ്ദോ, സമ്ഫുസിതം ദന്താവരണം. അഹം പന തം പടിച്ച ഗബ്ഭം ലഭിത്വാ പരിപുണ്ണഗബ്ഭാ ജാതാ, നേവ മേ സൂതിഘരം ജാനാസി, സപ്പിതേലാദീനി സയം അകരോന്തോ ഉപട്ഠാകാനമ്പി അഞ്ഞതരം കോസലരാജാനം വാ അനാഥപിണ്ഡികം വാ വിസാഖം ഉപാസികം വാ ‘ഇമിസ്സാ ചിഞ്ചമാണവികായ കത്തബ്ബയുത്തകം കരോഹീ’തി ന വദേസി, അഭിരമിതുംയേവ ജാനാസി, ഗബ്ഭപരിഹാരം ന ജാനാസീ’’തി ഗൂഥപിണ്ഡം ഗഹേത്വാ ചന്ദമണ്ഡലം ദൂസേതും വായമന്തീ വിയ പരിസമജ്ഝേ തഥാഗതം അക്കോസി. തഥാഗതോ ധമ്മകഥം ഠപേത്വാ സീഹോ വിയ അഭിനദന്തോ, ‘‘ഭഗിനി, തയാ കഥിതസ്സ തഥഭാവം വാ വിതഥഭാവം വാ അഹമേവ ച ത്വഞ്ച ജാനാമാ’’തി ആഹ. ‘‘ആമ, മഹാസമണ, തയാ ച മയാ ച ഞാതഭാവേനേതം ജാത’’ന്തി.

തസ്മിം ഖണേ സക്കസ്സ ആസനം ഉണ്ഹാകാരം ദസ്സേസി. സോ ആവജ്ജമാനോ ‘‘ചിഞ്ചമാണവികാ തഥാഗതം അഭൂതേന അക്കോസതീ’’തി ഞത്വാ ‘‘ഇദം വത്ഥും സോധേസ്സാമീ’’തി ചതൂഹി ദേവപുത്തേഹി സദ്ധിം ആഗമി. ദേവപുത്താ മൂസികപോതകാ ഹുത്വാ ദാരുമണ്ഡലികസ്സ ബന്ധനരജ്ജുകേ ഏകപ്പഹാരേനേവ ഛിന്ദിംസു, പാരുതപടം വാതോ ഉക്ഖിപി, ദാരുമണ്ഡലികം പതമാനം തസ്സാ പാദപിട്ഠിയം പതി, ഉഭോ അഗ്ഗപാദാ ഛിജ്ജിംസു. മനുസ്സാ ‘‘ധീ കാളകണ്ണി, സമ്മാസമ്ബുദ്ധം അക്കോസീ’’തി സീസേ ഖേളം പാതേത്വാ ലേഡ്ഡുദണ്ഡാദിഹത്താ ജേതവനാ നീഹരിംസു. അഥസ്സാ തഥാഗതസ്സ ചക്ഖുപഥം അതിക്കന്തകാലേ മഹാപഥവീ ഭിജ്ജിത്വാ വിവരമദാസി, അവീചിതോ അഗ്ഗിജാലാ ഉട്ഠഹി. സാ കുലദത്തിയം കമ്ബലം പാരുപമാനാ വിയ ഗന്ത്വാ അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്തി. അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം ലാഭസക്കാരോ പരിഹായി, ദസബലസ്സ ഭിയ്യോസോമത്തായ വഡ്ഢി. പുനദിവസേ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും, ‘‘ആവുസോ, ചിഞ്ചമാണവികാ ഏവം ഉളാരഗുണം അഗ്ഗദക്ഖിണേയ്യം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം അഭൂതേന അക്കോസിത്വാ മഹാവിനാസം പത്താ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനേവ, പുബ്ബേപി ഏസാ മം അഭൂതേന അക്കോസിത്വാ വിനാസം പത്തായേവാ’’തി വത്വാ –

‘‘നാദട്ഠാ പരതോ ദോസം, അണും ഥൂലാനി സബ്ബസോ;

ഇസ്സരോ പണയേ ദണ്ഡം, സാമം അപ്പടിവേക്ഖിയാ’’തി. –

ഇമം ദ്വാദസനിപാതേ മഹാപദുമജാതകം (ജാ. ൧.൧൨.൧൦൬) വിത്ഥാരേത്വാ കഥേസി –

തദാ കിരേസാ മഹാപദുമകുമാരസ്സ ബോധിസത്തസ്സ മാതു സപത്തീ രഞ്ഞോ അഗ്ഗമഹേസീ ഹുത്വാ മഹാസത്തം അസദ്ധമ്മേന നിമന്തേത്വാ തസ്സ മനം അലഭിത്വാ അത്തനാവ അത്തനി വിപ്പകാരം കത്വാ ഗിലാനാലയം ദസ്സേത്വാ ‘‘തവ പുത്തോ മം അനിച്ഛന്തിം ഇമം വിപ്പകാരം പാപേസീ’’തി രഞ്ഞോ ആരോചേസി. രാജാ കുദ്ധോ മഹാസത്തം ചോരപപാതേ ഖിപി. അഥ നം പബ്ബതകുച്ഛിയം അധിവത്ഥാ ദേവതാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ നാഗരാജസ്സ ഫണഗബ്ഭേ പതിട്ഠപേസി. നാഗരാജാ തം നാഗഭവനം നേത്വാ ഉപഡ്ഢരജ്ജേന സമ്മാനേസി. സോ തത്ഥ സംവച്ഛരം വസിത്വാ പബ്ബജിതുകാമോ ഹിമവന്തപ്പദേസം പത്വാ പബ്ബജിത്വാ ഝാനാഭിഞ്ഞായോ നിബ്ബത്തേസി. അഥ നം ഏകോ വനചരകോ ദിസ്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസി. രാജാ തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ കതപടിസന്ഥാരോ സബ്ബം തം പവത്തിം ഞത്വാ മഹാസത്തം രജ്ജേന നിമന്തേത്വാ തേന ‘‘മയ്ഹം രജ്ജേന കിച്ചം നത്ഥി, ത്വം പന ദസ രാജധമ്മേ അകോപേത്വാ അഗതിഗമനം പഹായ ധമ്മേന രജ്ജം കാരേഹീ’’തി ഓവദിതോ ഉട്ഠായാസനാ രോദിത്വാ നഗരം ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ അമച്ചേ പുച്ഛി – ‘‘അഹം കം നിസ്സായ ഏവം ആചാരസമ്പന്നേന പുത്തേന വിയോഗം പത്തോ’’തി? ‘‘അഗ്ഗമഹേസിം നിസ്സായ, ദേവാ’’തി. രാജാ തം ഉദ്ധംപാദം ഗഹേത്വാ ചോരപപാതേ ഖിപാപേത്വാ നഗരം പവിസിത്വാ ധമ്മേന രജ്ജം കാരേസി. തദാ മഹാപദുമകുമാരോ സത്ഥാ അഹോസി, മാതു സപത്തീ ചിഞ്ചമാണവികാതി.

സത്ഥാ ഇമമത്ഥം പകാസേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഏകം ധമ്മഞ്ഹി സച്ചവചനം പഹായ മുസാവാദേ പതിട്ഠിതാനം വിസ്സട്ഠപരലോകാനം അകത്തബ്ബപാപകമ്മം നാമ നത്ഥീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൭൬. ‘‘ഏകം ധമ്മം അതീതസ്സ, മുസാവാദിസ്സ ജന്തുനോ;

വിതിണ്ണപരലോകസ്സ, നത്ഥി പാപം അകാരിയ’’ന്തി.

തത്ഥ ഏകം ധമ്മന്തി സച്ചം. മുസാവാദിസ്സാതി യസ്സ ദസസു വചനേസു ഏകമ്പി സച്ചം നത്ഥി, ഏവരൂപസ്സ മുസാവാദിനോ. വിതിണ്ണപരലോകസ്സാതി വിസ്സട്ഠപരലോകസ്സ. ഏവരൂപോ ഹി മനുസ്സസമ്പത്തിം ദേവസമ്പത്തിം അവസാനേ നിബ്ബാനസമ്പത്തിന്തി ഇമാ തിസ്സോപി സമ്പത്തിയോ ന പസ്സതി. നത്ഥി പാപന്തി തസ്സ ഏവരൂപസ്സ ഇദം നാമ പാപം അകത്തബ്ബന്തി നത്ഥി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

ചിഞ്ചമാണവികാവത്ഥു നവമം.