൭. പേസകാരധീതാവത്ഥു

അന്ധഭൂതോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ വിഹരന്തോ ഏകം പേസകാരധീതരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകദിവസഞ്ഹി ആളവിവാസിനോ സത്ഥരി ആളവിം സമ്പത്തേ നിമന്തേത്വാ ദാനം അദംസു. സത്ഥാ ഭത്തകിച്ചാവസാനേ അനുമോദനം കരോന്തോ ‘‘അദ്ധുവം മേ ജീവിതം, ധുവം മേ മരണം, അവസ്സം മയാ മരിതബ്ബമേവ, മരണപരിയോസാനം മേ ജീവിതം, ജീവിതമേവ അനിയതം, മരണം നിയതന്തി ഏവം മരണസ്സതിം ഭാവേഥ. യേസഞ്ഹി മരണസ്സതി അഭാവിതാ, തേ പച്ഛിമേ കാലേ ആസീവിസം ദിസ്വാ ഭീതഅദണ്ഡപുരിസോ വിയ സന്താസപ്പത്താ ഭേരവരവം രവന്താ കാലം കരോന്തി. യേസം പന മരണസ്സതി ഭാവിതാ, തേ ദൂരതോവ ആസീവിസം ദിസ്വാ ദണ്ഡകേന ഗഹേത്വാ ഛഡ്ഡേത്വാ ഠിതപുരിസോ വിയ പച്ഛിമേ കാലേ ന സന്തസന്തി, തസ്മാ മരണസ്സതി ഭാവേതബ്ബാ’’തി ആഹ. തം ധമ്മദേസനം സുത്വാ അവസേസജനാ സകിച്ചപ്പസുതാവ അഹേസും. ഏകാ പന സോളസവസ്സുദ്ദേസികാ പേസകാരധീതാ ‘‘അഹോ ബുദ്ധാനം കഥാ നാമ അച്ഛരിയാ, മയാ പന മരണസ്സതിം ഭാവേതും വട്ടതീ’’തി രത്തിന്ദിവം മരണസ്സതിമേവ ഭാവേസി. സത്ഥാപി തതോ നിക്ഖമിത്വാ ജേതവനം അഗമാസി. സാപി കുമാരികാ തീണി വസ്സാനി മരണസ്സതിം ഭാവേസിയേവ.

അഥേകദിവസം സത്ഥാ പച്ചൂസസമയേ ലോകം ഓലോകേന്തോ തം കുമാരികം അത്തനോ ഞാണജാലസ്സ അന്തോപവിട്ഠം ദിസ്വാ ‘‘കിം നു ഖോ ഭവിസ്സതീ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘ഇമായ കുമാരികായ മമ ധമ്മദേസനായ സുതദിവസതോ പട്ഠായ തീണി വസ്സാനി മരണസ്സതി ഭാവിതാ, ഇദാനാഹം തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഇമം കുമാരികം ചത്താരോ പഞ്ഹേ പുച്ഛിത്വാ തായ വിസ്സജ്ജേന്തിയാ ചതൂസു ഠാനേസു സാധുകാരം ദത്വാ ഇമം ഗാഥം ഭാസിസ്സാമി. സാ ഗാഥാവസാനേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹിസ്സതി, തം നിസ്സായ മഹാജനസ്സാപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ ഭവിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ പഞ്ചസതഭിക്ഖുപരിവാരോ ജേതവനാ നിക്ഖമിത്വാ അനുപുബ്ബേന അഗ്ഗാളവവിഹാരം അഗമാസി. ആളവിവാസിനോ ‘‘സത്ഥാ ആഗതോ’’തി സുത്വാ തം വിഹാരം ഗന്ത്വാ നിമന്തയിംസു. തദാ സാപി കുമാരികാ സത്ഥു ആഗമനം സുത്വാ ‘‘ആഗതോ കിര മയ്ഹം പിതാ, സാമി, ആചരിയോ പുണ്ണചന്ദമുഖോ മഹാഗോതമബുദ്ധോ’’തി തുട്ഠമാനസാ ‘‘ഇതോ മേ തിണ്ണം സംവച്ഛരാനം മത്ഥകേ സുവണ്ണവണ്ണോ സത്ഥാ ദിട്ഠപുബ്ബോ, ഇദാനിസ്സ സുവണ്ണവണ്ണം സരീരം ദട്ഠും മധുരോജഞ്ച വരധമ്മം സോതും ലഭിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേസി. പിതാ പനസ്സാ സാലം ഗച്ഛന്തോ ആഹ – ‘‘അമ്മ, പരസന്തകോ മേ സാടകോ ആരോപിതോ, തസ്സ വിദത്ഥിമത്തം അനിട്ഠിതം, തം അജ്ജ നിട്ഠാപേസ്സാമി, സീഘം മേ തസരം വട്ടേത്വാ ആഹരേയ്യാസീ’’തി. സാ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം സത്ഥു ധമ്മം സോതുകാമാ, പിതാ ച മം ഏവം ആഹ. കിം നു ഖോ സത്ഥു ധമ്മം സുണാമി, ഉദാഹു പിതു തസരം വട്ടേത്വാ ഹരാമീ’’തി? അഥസ്സാ ഏതദഹോസി ‘‘പിതാ മം തസരേ അനാഹരിയമാനേ പോഥേയ്യപി പഹരേയ്യപി, തസ്മാ തസരം വട്ടേത്വാ തസ്സ ദത്വാ പച്ഛാ ധമ്മം സോസ്സാമീ’’തി പീഠകേ നിസീദിത്വാ തസരം വട്ടേസി.

ആളവിവാസിനോപി സത്ഥാരം പരിവിസിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ അനുമോദനത്ഥായ അട്ഠംസു. സത്ഥാ ‘‘യമഹം കുലധീതരം നിസ്സായ തിംസയോജനമഗ്ഗം ആഗതോ, സാ അജ്ജാപി ഓകാസം ന ലഭതി. തായ ഓകാസേ ലദ്ധേ അനുമോദനം കരിസ്സാമീ’’തി തുണ്ഹീഭൂതോ അഹോസി. ഏവം തുണ്ഹീഭൂതമ്പി സത്ഥാരം സദേവകേ ലോകേ കോചി കിഞ്ചി വത്തും ന വിസഹതി. സാപി ഖോ കുമാരികാ തസരം വട്ടേത്വാ പച്ഛിയം ഠപേത്വാ പിതു സന്തികം ഗച്ഛമാനാ പരിസപരിയന്തേ ഠത്വാ സത്ഥാരം ഓലോകയമാനാവ അട്ഠാസി. സത്ഥാപി ഗീവം ഉക്ഖിപിത്വാ തം ഓലോകേസി. സാ ഓലോകിതാകാരേനേവ അഞ്ഞാസി – ‘‘സത്ഥാ ഏവരൂപായ പരിസായ മജ്ഝേ നിസീദിത്വാവ മം ഓലോകേന്തോ മമാഗമനം പച്ചാസീസതി, അത്തനോ സന്തികം ആഗമനമേവ പച്ചാസീസതീ’’തി. സാ തസരപച്ഛിം ഠപേത്വാ സത്ഥു സന്തികം അഗമാസി. കസ്മാ പന നം സത്ഥാ ഓലോകേസീതി? ഏവം കിരസ്സ അഹോസി ‘‘ഏസാ ഏത്തോവ ഗച്ഛമാനാ പുഥുജ്ജനകാലകിരിയം കത്വാ അനിയതഗതികാ ഭവിസ്സതി, മമ സന്തികം ആഗന്ത്വാ ഗച്ഛമാനാ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ നിയതഗതികാ ഹുത്വാ തുസിതവിമാനേ നിബ്ബത്തിസ്സതീ’’തി. തസ്സാ കിര തം ദിവസം മരണതോ മുത്തി നാമ നത്ഥി. സാ ഓലോകിതസഞ്ഞാണേനേവ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ഛബ്ബണ്ണരംസീനം അന്തരം പവിസിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. തഥാരൂപായ പരിസായ മജ്ഝേ നിസീദിത്വാ തുണ്ഹീഭൂതം സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഠിതക്ഖണേയേവ തം ആഹ – ‘‘കുമാരികേ, കുതോ ആഗച്ഛസീ’’തി? ‘‘ന ജാനാമി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കത്ഥ ഗമിസ്സസീ’’തി? ‘‘ന ജാനാമി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ന ജാനാസീ’’തി? ‘‘ജാനാമി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ജാനാസീ’’തി? ‘‘ന ജാനാമി, ഭന്തേ’’തി. ഇതി നം സത്ഥാ ചത്താരോ പഞ്ഹേ പുച്ഛി. മഹാജനോ ഉജ്ഝായി – ‘‘അമ്ഭോ, പസ്സഥ, അയം പേസകാരധീതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സദ്ധിം ഇച്ഛിതിച്ഛിതം കഥേസി, നനു നാമ ഇമായ ‘കുതോ ആഗച്ഛസീ’തി വുത്തേ ‘പേസകാരഗേഹതോ’തി വത്തബ്ബം. ‘കഹം ഗച്ഛസീ’തി വുത്തേ ‘പേസകാരസാല’ന്തി വത്തബ്ബം സിയാ’’തി.

സത്ഥാ മഹാജനം നിസ്സദ്ദം കത്വാ, ‘‘കുമാരികേ, ത്വം കുതോ ആഗച്ഛസീ’’തി വുത്തേ ‘‘കസ്മാ ന ജാനാമീതി വദേസീ’’തി പുച്ഛി. ഭന്തേ, തുമ്ഹേ മമ പേസകാരഗേഹതോ ആഗതഭാവം ജാനാഥ, ‘‘കുതോ ആഗതാസീ’’തി പുച്ഛന്താ പന ‘‘കുതോ ആഗന്ത്വാ ഇധ നിബ്ബത്താസീ’’തി പുച്ഛഥ. അഹം പന ന ജാനാമി ‘‘കുതോ ച ആഗന്ത്വാ ഇധ നിബ്ബത്താമ്ഹീ’’തി. അഥസ്സാ സത്ഥാ ‘‘സാധു സാധു, കുമാരികേ, മയാ പുച്ഛിതപഞ്ഹോവ തയാ വിസ്സജ്ജിതോ’’തി പഠമം സാധുകാരം ദത്വാ ഉത്തരിമ്പി പുച്ഛി – ‘‘കത്ഥ ഗമിസ്സസീതി പുന പുട്ഠാ കസ്മാ ‘ന ജാനാമീ’തി വദേസീ’’തി? ഭന്തേ, തുമ്ഹേ മം തസരപച്ഛിം ഗഹേത്വാ പേസകാരസാലം ഗച്ഛന്തിം ജാനാഥ, ‘‘ഇതോ ഗന്ത്വാ കത്ഥ നിബ്ബത്തിസ്സസീ’’തി പുച്ഛഥ. അഹഞ്ച ഇതോ ചുതാ ന ജാനാമി ‘‘കത്ഥ ഗന്ത്വാ നിബ്ബത്തിസ്സാമീ’’തി. അഥസ്സാ സത്ഥാ ‘‘മയാ പുച്ഛിതപഞ്ഹോയേവ തയാ വിസ്സജ്ജിതോ’’തി ദുതിയം സാധുകാരം ദത്വാ ഉത്തരിമ്പി പുച്ഛി – ‘‘അഥ കസ്മാ ‘ന ജാനാസീ’തി പുട്ഠാ ‘ജാനാമീ’തി വദേസീ’’തി? ‘‘മരണഭാവം ജാനാമി, ഭന്തേ, തസ്മാ ഏവം വദേമീ’’തി. അഥസ്സാ സത്ഥാ ‘‘മയാ പുച്ഛിതപഞ്ഹോയേവ തയാ വിസ്സജ്ജിതോ’’തി തതിയം സാധുകാരം ദത്വാ ഉത്തരിമ്പി പുച്ഛി – ‘‘അഥ കസ്മാ ‘ജാനാസീ’തി പുട്ഠാ ‘ന ജാനാമീ’തി വദേസീ’’തി. മമ മരണഭാവമേവ അഹം ജാനാമി, ഭന്തേ, ‘‘രത്തിന്ദിവപുബ്ബണ്ഹാദീസു പന അസുകകാലേ നാമ മരിസ്സാമീ’’തി ന ജാനാമി, തസ്മാ ഏവം വദേമീതി. അഥസ്സാ സത്ഥാ ‘‘മയാ പുച്ഛിതപഞ്ഹോയേവ തയാ വിസ്സജ്ജിതോ’’തി ചതുത്ഥം സാധുകാരം ദത്വാ പരിസം ആമന്തേത്വാ ‘‘ഏത്തകം നാമ തുമ്ഹേ ഇമായ കഥിതം ന ജാനാഥ, കേവലം ഉജ്ഝായഥേവ. യേസഞ്ഹി പഞ്ഞാചക്ഖു നത്ഥി, തേ അന്ധാ ഏവ. യേസം പഞ്ഞാചക്ഖു അത്ഥി, തേ ഏവ ചക്ഖുമന്തോ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൭൪. ‘‘അന്ധഭൂതോ അയം ലോകോ, തനുകേത്ഥ വിപസ്സതി;

സകുണോ ജാലമുത്തോവ, അപ്പോ സഗ്ഗായ ഗച്ഛതീ’’തി.

തത്ഥ അന്ധഭൂതോ അയം ലോകോതി അയം ലോകിയമഹാജനോ പഞ്ഞാചക്ഖുനോ അഭാവേന അന്ധഭൂതോ. തനുകേത്ഥാതി തനുകോ ഏത്ഥ, ന ബഹു ജനോ അനിച്ചാദിവസേന വിപസ്സതി. ജാലമുത്തോവാതി യഥാ ഛേകേന സാകുണികേന ജാലേന ഓത്ഥരിത്വാ ഗയ്ഹമാനേസു വട്ടകേസു കോചിദേവ ജാലതോ മുച്ചതി. സേസാ അന്തോജാലമേവ പവിസന്തി. തഥാ മരണജാലേന ഓത്ഥടേസു സത്തേസു ബഹൂ അപായഗാമിനോ ഹോന്തി, അപ്പോ കോചിദേവ സത്തോ സഗ്ഗായ ഗച്ഛതി, സുഗതിം വാ നിബ്ബാനം വാ പാപുണാതീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ കുമാരികാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, മഹാജനസ്സാപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

സാപി തസരപച്ഛിം ഗഹേത്വാ പിതു സന്തികം അഗമാസി, സോപി നിസിന്നകോവ നിദ്ദായി. തസ്സാ അസല്ലക്ഖേത്വാവ തസരപച്ഛിം ഉപനാമേന്തിയാ തസരപച്ഛി വേമകോടിയം പടിഹഞ്ഞിത്വാ സദ്ദം കുരുമാനാ പതി. സോ പബുജ്ഝിത്വാ ഗഹിതനിമിത്തേനേവ വേമകോടിം ആകഡ്ഢി. വേമകോടി ഗന്ത്വാ തം കുമാരികം ഉരേ പഹരി, സാ തത്ഥേവ കാലം കത്വാ തുസിതഭവനേ നിബ്ബത്തി. അഥസ്സാ പിതാ തം ഓലോകേന്തോ സകലസരീരേന ലോഹിതമക്ഖിതേന പതിത്വാ മതം അദ്ദസ. അഥസ്സ മഹാസോകോ ഉപ്പജ്ജി. സോ ‘‘ന മമ സോകം അഞ്ഞോ നിബ്ബാപേതും സക്ഖിസ്സതീ’’തി രോദന്തോ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ തമത്ഥം ആരോചേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, സോകം മേ നിബ്ബാപേഥാ’’തി ആഹ. സത്ഥാ തം സമസ്സാസേത്വാ ‘‘മാ സോചി, ഉപാസക. അനമതഗ്ഗസ്മിഞ്ഹി സംസാരേ തവ ഏവമേവ ധീതു മരണകാലേ പഗ്ഘരിതഅസ്സു ചതുന്നം മഹാസമുദ്ദാനം ഉദകതോ അതിരേകതര’’ന്തി വത്വാ അനമതഗ്ഗകഥം കഥേസി. സോ തനുഭൂതസോകോ സത്ഥാരം പബ്ബജ്ജം യാചിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ ന ചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണീതി.

പേസകാരധീതാവത്ഥു സത്തമം.