൯. സംകിച്ചസാമണേരവത്ഥു

യോ ച വസ്സസതം ജീവേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ സംകിച്ചസാമണേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിര തിംസമത്താ കുലപുത്താ സത്ഥു ധമ്മകഥം സുത്വാ സാസനേ ഉരം ദത്വാ പബ്ബജിംസു. തേ ഉപസമ്പദായ പഞ്ചവസ്സാ ഹുത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ഗന്ഥധുരം വിപസ്സനാധുരന്തി ദ്വേ ധുരാനീതി സുത്വാ ‘‘മയം മഹല്ലകകാലേ പബ്ബജിതാ’’തി ഗന്ഥധുരേ ഉസ്സാഹം അകത്വാ വിപസ്സനാധുരം പൂരേതുകാമാ യാവ അരഹത്താ കമ്മട്ഠാനം കഥാപേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഏകം അരഞ്ഞായതനം ഗമിസ്സാമാ’’തി സത്ഥാരം ആപുച്ഛിംസു. സത്ഥാ ‘‘കതരം ഠാനം ഗമിസ്സഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘അസുകം നാമാ’’തി വുത്തേ ‘‘തത്ഥ തേസം ഏകം വിഘാസാദം നിസ്സായ ഭയം ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, തഞ്ച പന സംകിച്ചസാമണേരേ ഗതേ വൂപസമിസ്സതി, അഥ നേസം പബ്ബജിതകിച്ചം പാരിപൂരിം ഗമിസ്സതീ’’തി അഞ്ഞാസി.

സംകിച്ചസാമണേരോ നാമ സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സാമണേരോ സത്തവസ്സികോ ജാതിയാ. തസ്സ കിര മാതാ സാവത്ഥിയം അഡ്ഢകുലസ്സ ധീതാ. സാ തസ്മിം കുച്ഛിഗതേ ഏകേന ബ്യാധിനാ തങ്ഖണഞ്ഞേവ കാലമകാസി. തസ്സാ ഝാപിയമാനായ ഠപേത്വാ ഗബ്ഭമംസം സേസം ഝായി. അഥസ്സാ ഗബ്ഭമംസം ചിതകതോ ഓതാരേത്വാ ദ്വീസു തീസു ഠാനേസു സൂലേഹി വിജ്ഝിംസു. സൂലകോടി ദാരകസ്സ അക്ഖികോടിം പഹരി. ഏവം ഗബ്ഭമംസം വിജ്ഝിത്വാ അങ്ഗാരരാസിമ്ഹി ഖിപിത്വാ അങ്ഗാരേഹേവ പടിച്ഛാദേത്വാ പക്കമിംസു. ഗബ്ഭമംസം ഝായി, അങ്ഗാരമത്ഥകേ പന സുവണ്ണബിമ്ബസദിസോ ദാരകോ പദുമഗബ്ഭേ നിപന്നോ വിയ അഹോസി. പച്ഛിമഭവികസ്സ സത്തസ്സ ഹി സിനേരുനാ ഓത്ഥരിയമാനസ്സപി അരഹത്തം അപ്പത്വാ ജീവിതക്ഖയോ നാമ നത്ഥി. പുനദിവസേ ‘‘ചിതകം നിബ്ബാപേസ്സാമാ’’തി ആഗതാ തഥാനിപന്നം ദാരകം ദിസ്വാ അച്ഛരിയബ്ഭുതചിത്തജാതാ ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഏത്തകേസു ദാരൂസു ഖീയമാനേസു സകലസരീരേ ഝാപിയമാനേ ദാരകോ ന ഝായി, കിം നു ഖോ ഭവിസ്സതീ’’തി ദാരകം ആദായ അന്തോഗാമം ഗന്ത്വാ നേമിത്തകേ പുച്ഛിംസു. നേമിത്തകാ ‘‘സചേ അയം ദാരകോ അഗാരം അജ്ഝാവസ്സിസ്സതി, യാവ സത്തമാ കുലപരിവട്ടാ ഞാതകാ ദുഗ്ഗതാ ഭവിസ്സന്തി? സചേ പബ്ബജിസ്സതി, പഞ്ചഹി സമണസതേഹി പരിവുതോ വിചരിസ്സതീ’’തി ആഹംസു. തസ്സ സങ്കുനാ അക്ഖികോടിയാ ഭിന്നത്താ സംകിച്ചന്തി നാമം കരിംസു. സോ അപരേന സമയേന സംകിച്ചോതി പഞ്ഞായി. അഥ നം ഞാതകാ ‘‘ഹോതു, വഡ്ഢിതകാലേ അമ്ഹാകം അയ്യസ്സ സാരിപുത്തസ്സ സന്തികേ പബ്ബാജേസ്സാമാ’’തി പോസിംസു. സോ സത്തവസ്സികകാലേ ‘‘തവ മാതുകുച്ഛിയം വസനകാലേ മാതാ തേ കാലമകാസി, തസ്സാ സരീരേ ഝാപിയമാനേപി ത്വം ന ഝായീ’’തി കുമാരകാനം കഥം സുത്വാ ‘‘അഹം കിര ഏവരൂപാ ഭയാ മുത്തോ, കിം മേ ഘരാവാസേന, പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി ഞാതകാനം ആരോചേസി. തേ ‘‘സാധു, താതാ’’തി സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സന്തികം നേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമം പബ്ബാജേഥാ’’തി അദംസു. ഥേരോ തചപഞ്ചകകമ്മട്ഠാനം ദത്വാ പബ്ബാജേസി. സോ ഖുരഗ്ഗേയേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. അയം സംകിച്ചസാമണേരോ നാമ.

സത്ഥാ ‘‘ഏതസ്മിം ഗതേ തം ഭയം വൂപസമിസ്സതി, അഥ നേസം പബ്ബജിതകിച്ചം പാരിപൂരിം ഗമിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹാകം ജേട്ഠഭാതികം സാരിപുത്തത്ഥേരം ഓലോകേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി ആഹ. തേ ‘‘സാധൂ’’തി വത്വാ ഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘കിം, ആവുസോ’’തി വുത്തേ മയം സത്ഥു സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞം പവിസിതുകാമാ ഹുത്വാ ആപുച്ഛിമ്ഹാ, അഥ നോ സത്ഥാ ഏവമാഹ – ‘‘തുമ്ഹാകം ജേട്ഠഭാതികം ഓലോകേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി? ‘‘തേനമ്ഹാ ഇധാഗതാ’’തി. ഥേരോ ‘‘സത്ഥാരാ ഇമേ ഏകം കാരണം ദിസ്വാ ഇധ പഹിതാ ഭവിസ്സന്തി, കിം നു ഖോ ഏത’’ന്തി ആവജ്ജേന്തോ തമത്ഥം ഞത്വാ ആഹ – ‘‘അത്ഥി പന വോ, ആവുസോ, സാമണേരോ’’തി? ‘‘നത്ഥി, ആവുസോ’’തി. ‘‘സചേ നത്ഥി, ഇമം സംകിച്ചസാമണേരം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി. ‘‘അലം, ആവുസോ, സാമണേരം നിസ്സായ നോ പലിബോധോ ഭവിസ്സതി, കിം അരഞ്ഞേ വസന്താനം സാമണേരേനാ’’തി? ‘‘നാവുസോ, ഇമം നിസ്സായ തുമ്ഹാകം പലിബോധോ, അപിച ഖോ പന തുമ്ഹേ നിസ്സായ ഇമസ്സ പലിബോധോ ഭവിസ്സതി. സത്ഥാപി തുമ്ഹേ മമ സന്തികം പഹിണന്തോ തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം സാമണേരസ്സ പഹിണനം പച്ചാസീസന്തോ പഹിണി, ഇമം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി. തേ ‘‘സാധൂ’’തി അധിവാസേത്വാ സാമണേരേന സദ്ധിം ഏകതിംസ ജനാ ഥേരം അപലോകേത്വാ വിഹാരാ നിക്ഖമ്മ ചാരികം ചരന്താ വീസയോജനസതമത്ഥകേ ഏകം സഹസ്സകുലം ഗാമം പാപുണിംസു.

മനുസ്സാ തേ ദിസ്വാ പസന്നചിത്താ സക്കച്ചം പരിവിസിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, കത്ഥ ഗമിസ്സഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘യഥാഫാസുകട്ഠാനം, ആവുസോ’’തി വുത്തേ പാദമൂലേ നിപജ്ജിത്വാ ‘‘മയം, ഭന്തേ, അയ്യേസു ഇമം ഠാനം നിസ്സായ അന്തോവസ്സം വസന്തേസു പഞ്ചസീലം സമാദായ ഉപോസഥകമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി യാചിംസു. ഥേരാ അധിവാസേസും. അഥ നേസം മനുസ്സാ രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനചങ്കമനപണ്ണസാലായോ സംവിദഹിത്വാ ‘‘അജ്ജ മയം, സ്വേ മയ’’ന്തി ഉസ്സാഹപ്പത്താ ഉപട്ഠാനമകംസു. ഥേരാ വസ്സൂപനായികദിവസേ കതികവത്തം കരിംസു, ‘‘ആവുസോ, അമ്ഹേഹി ധരമാനകബുദ്ധസ്സ സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹിതം, ന ഖോ പന സക്കാ അഞ്ഞത്ര പടിപത്തിസമ്പദായ ബുദ്ധേ ആരാധേതും, അമ്ഹാകഞ്ച അപായദ്വാരാനി വിവടാനേവ, തസ്മാ അഞ്ഞത്ര പാതോ ഭിക്ഖാചാരവേലം, സായം ഥേരൂപട്ഠാനവേലഞ്ച സേസകാലേ ദ്വേ ഏകട്ഠാനേ ന ഭവിസ്സാമ, യസ്സ അഫാസുകം ഭവിസ്സതി, തേന ഘണ്ഡിയാ പഹടായ തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ഭേസജ്ജം കരിസ്സാമ, ഇതോ അഞ്ഞസ്മിം രത്തിഭാഗേ വാ ദിവസഭാഗേ വാ അപ്പമത്താ കമ്മട്ഠാനമനുയുഞ്ജിസ്സാമാ’’തി.

തേസു ഏവം കതികം കത്വാ വിഹരന്തേസു ഏകോ ദുഗ്ഗതപുരിസോ ധീതരം ഉപനിസ്സായ ജീവന്തോ തസ്മിം ഠാനേ ദുബ്ഭിക്ഖേ ഉപ്പന്നേ അപരം ധീതരം ഉപനിസ്സായ ജീവിതുകാമോ മഗ്ഗം പടിപജ്ജി. ഥേരാപി ഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ വസനട്ഠാനം ആഗച്ഛന്താ അന്തരാമഗ്ഗേ ഏകിസ്സാ നദിയാ ന്ഹത്വാ വാലുകപുലിനേ നിസീദിത്വാ ഭത്തകിച്ചം കരിംസു. തസ്മിം ഖണേ സോ പുരിസോ തം ഠാനം പത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. അഥ നം ഥേരാ ‘‘കഹം ഗച്ഛസീ’’തി പുച്ഛിംസു. സോ തമത്ഥം ആരോചേസി. ഥേരാ തസ്മിം കാരുഞ്ഞം ഉപ്പാദേത്വാ, ‘‘ഉപാസക, അതിവിയ ഛാതോസി, ഗച്ഛ, പണ്ണം ആഹര, ഏകമേകം തേ ഭത്തപിണ്ഡം ദസ്സാമാ’’തി വത്വാ തേന പണ്ണേ ആഹടേ അത്തനാ അത്തനാ ഭുഞ്ജനനിയാമേനേവ സൂപബ്യഞ്ജനേഹി സന്നഹിത്വാ ഏകമേകം പിണ്ഡം അദംസു. ഏതദേവ കിര വത്തം, യം ഭോജനകാലേ ആഗതസ്സ ഭത്തം ദദമാനേന ഭിക്ഖുനാ അഗ്ഗഭത്തം അദത്വാ അത്തനാ ഭുഞ്ജനനിയാമേനേവ ഥോകം വാ ബഹും വാ ദാതബ്ബം. തസ്മാ തേപി തഥാ അദംസു. സോ കതഭത്തകിച്ചോ ഥേരേ വന്ദിത്വാ പുച്ഛി – ‘‘കിം, ഭന്തേ, അയ്യാ, കേനചി നിമന്തിതാ’’തി? ‘‘നത്ഥി, ഉപാസക, നിമന്തനം, മനുസ്സാ ദേവസികം ഏവരൂപമേവ ആഹാരം ദേന്തീ’’തി. സോ ചിന്തേസി – ‘‘മയം നിച്ചകാലം ഉട്ഠായ സമുട്ഠായ കമ്മം കരോന്താപി ഏവരൂപം ആഹാരം ലദ്ധും ന സക്കോമ, കിം മേ അഞ്ഞത്ഥ ഗതേന, ഇമേസം സന്തികേയേവ ജീവിസ്സാമീ’’തി. അഥ നേ ആഹ – ‘‘അഹം വത്തപടിവത്തം കത്വാ അയ്യാനം സന്തികേ വസിതും ഇച്ഛാമീ’’തി. ‘‘സാധു, ഉപാസകാ’’തി. സോ തേഹി സദ്ധിം തേസം വസനട്ഠാനം ഗന്ത്വാ സാധുകം വത്തപടിവത്തം കരോന്തോ ഭിക്ഖൂ അതിവിയ ആരാധേത്വാ ദ്വേമാസച്ചയേന ധീതരം ദട്ഠുകാമോ ഹുത്വാ ‘‘സചേ, അയ്യേ, ആപുച്ഛിസ്സാമി, ന മം വിസ്സജ്ജിസ്സന്തി, അനാപുച്ഛാ ഗമിസ്സാമീ’’തി തേസം അനാചിക്ഖിത്വാവ നിക്ഖമി. ഏത്തകമേവ കിരസ്സ ഓളാരികം ഖലിതം അഹോസി, യം ഭിക്ഖൂനം അനാരോചേത്വാ പക്കാമി.

തസ്സ പന ഗമനമഗ്ഗേ ഏകാ അടവീ അത്ഥി. തത്ഥ പഞ്ചസതാനം ചോരാനം ‘‘യോ ഇമം അടവിം പവിസതി, തം മാരേത്വാ തസ്സ മംസലോഹിതേന തുയ്ഹം ബലികമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി ദേവതായ ആയാചനം കത്വാ വസന്താനം സത്തമോ ദിവസോ ഹോതി. തസ്മാ സത്തമേ ദിവസേ ചോരജേട്ഠകോ രുക്ഖം ആരുയ്ഹ ഓലോകേന്തോ തം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ചോരാനം സഞ്ഞമദാസി. തേ തസ്സ അടവിമജ്ഝം പവിട്ഠഭാവം ഞത്വാ പരിക്ഖിപിത്വാ തം ഗണ്ഹിത്വാ ഗാള്ഹബന്ധനം കത്വാ അരണിസഹിതേന അഗ്ഗിം നിബ്ബത്തേത്വാ ദാരൂനി സങ്കഡ്ഢിത്വാ മഹന്തം അഗ്ഗിക്ഖന്ധം കത്വാ സൂലാനി തച്ഛിംസു. സോ തേസം തം കിരിയം ദിസ്വാ, ‘‘സാമി, ഇമസ്മിം ഠാനേ നേവ സൂകരാ, ന മിഗാദയോ ദിസ്സന്തി, കിം കാരണാ ഇദം കരോഥാ’’തി പുച്ഛി. ‘‘തം മാരേത്വാ തവ മംസലോഹിതേന ദേവതായ ബലികമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി. സോ മരണഭയതജ്ജിതോ ഭിക്ഖൂനം തം ഉപകാരം അചിന്തേത്വാ കേവലം അത്തനോ ജീവിതമേവ രക്ഖമാനോ ഏവമാഹ – ‘‘സാമി, അഹം വിഘാസാദോ, ഉച്ഛിട്ഠഭത്തം ഭുഞ്ജിത്വാ വഡ്ഢിതോ, വിഘാസാദോ നാമ കാളകണ്ണികോ, അയ്യാ പന യതോ തതോ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതാപി ഖത്തിയാവ, അസുകസ്മിം ഠാനേ ഏകതിംസ ഭിക്ഖൂ വസന്തി, തേ മാരേത്വാ ബലികമ്മം കരോഥ, അതിവിയ വോ ദേവതാ തുസ്സിസ്സതീ’’തി. തം സുത്വാ ചോരാ ‘‘ഭദ്ദകം ഏസ വദേതി, കിം ഇമിനാ കാളകണ്ണിനാ, ഖത്തിയേ മാരേത്വാ ബലികമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘ഏഹി, നേസം വസനട്ഠാനം ദസ്സേഹീ’’തി തമേവ മഗ്ഗദേസകം കത്വാ തം ഠാനം പത്വാ വിഹാരമജ്ഝേ ഭിക്ഖൂ അദിസ്വാ ‘‘കഹം ഭിക്ഖൂ’’തി നം പുച്ഛിംസു. സോ ദ്വേ മാസേ വസിതത്താ തേസം കതികവത്തം ജാനന്തോ ഏവമാഹ – ‘‘അത്തനോ ദിവാട്ഠാനരത്തിട്ഠാനേസു നിസിന്നാ, ഏതം ഘണ്ഡിം പഹരഥ, ഘണ്ഡിസദ്ദേന സന്നിപതിസ്സന്തീ’’തി. ചോരജേട്ഠകോ ഘണ്ഡിം പഹരി.

ഭിക്ഖൂ ഘണ്ഡിസദ്ദം സുത്വാ ‘‘അകാലേ ഘണ്ഡി പഹടാ, കസ്സചി അഫാസുകം ഭവിസ്സതീ’’തി ആഗന്ത്വാ വിഹാരമജ്ഝേ പടിപാടിയാ പഞ്ഞത്തേസു പാസാണഫലകേസു നിസീദിംസു. സങ്ഘത്ഥേരോ ചോരേ ഓലോകേത്വാ പുച്ഛി – ‘‘ഉപാസകാ കേനായം ഘണ്ഡി പഹടാ’’തി? ചോരജേട്ഠകോ ആഹ – ‘‘മയാ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ’’തി? ‘‘അമ്ഹേഹി അടവിദേവതായ ആയാചിതം അത്ഥി, തസ്സാ ബലികമ്മകരണത്ഥായ ഏകം ഭിക്ഖും ഗഹേത്വാ ഗമിസ്സാമാ’’തി. തം സുത്വാ മഹാഥേരോ ഭിക്ഖൂ ആഹ – ‘‘ആവുസോ, ഭാതികാനം ഉപ്പന്നകിച്ചം നാമ ജേട്ഠഭാതികേന നിത്ഥരിതബ്ബം, അഹം അത്തനോ ജീവിതം തുമ്ഹാകം പരിച്ചജിത്വാ ഇമേഹി സദ്ധിം ഗമിസ്സാമി, മാ സബ്ബേസം അന്തരായോ ഹോതു, അപ്പമത്താ സമണധമ്മം കരോഥാ’’തി. അനുഥേരോ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, ജേട്ഠഭാതു കിച്ചം നാമ കനിട്ഠസ്സ ഭാരോ, അഹം ഗമിസ്സാമി, തുമ്ഹേ അപ്പമത്താ ഹോഥാ’’തി. ഇമിനാ ഉപായേന ‘‘അഹമേവ അഹമേവാ’’തി വത്വാ പടിപാടിയാ തിംസപി ജനാ ഉട്ഠഹിംസു, ഏവം തേ നേവ ഏകിസ്സാ മാതുയാ പുത്താ, ന ഏകസ്സ പിതുനോ, നാപി വീതരാഗാ, അഥ ച പന അവസേസാനം അത്ഥായ പടിപാടിയാ ജീവിതം പരിച്ചജിംസു. തേസു ഏകോപി ‘‘ത്വം യാഹീ’’തി വത്തും സമത്ഥോ നാമ നാഹോസി.

സംകിച്ചസാമണേരോ തേസം കഥം സുത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹേ തിട്ഠഥ, അഹം തുമ്ഹാകം ജീവിതം പരിച്ചജിത്വാ ഗമിസ്സാമീ’’തി ആഹ. തേ ആഹംസു – ‘‘ആവുസോ, മയം സബ്ബേ ഏകതോ മാരിയമാനാപി തം ഏകകം ന വിസ്സജ്ജേസ്സാമാ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ, ഭന്തേ’’തി? ‘‘‘ആവുസോ, ത്വം ധമ്മസേനാപതിസാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സാമണേരോ, സചേ തം വിസ്സജ്ജേസ്സാമ, സാമണേരം മേ ആദായ ഗന്ത്വാ ചോരാനം നിയ്യാദിംസൂ’തി ഥേരോ നോ ഗരഹിസ്സതി, തം നിന്ദം നിത്ഥരിതും ന സക്ഖിസ്സാമ, തേന തം ന വിസ്സജ്ജേസ്സാമാ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ തുമ്ഹേ മമ ഉപജ്ഝായസ്സ സന്തികം പഹിണന്തോപി, മമ ഉപജ്ഝായോ മം തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം പഹിണന്തോപി ഇദമേവ കാരണം ദിസ്വാ പഹിണി, തിട്ഠഥ തുമ്ഹേ, അഹമേവ ഗമിസ്സാമീ’’തി സോ തിംസ ഭിക്ഖൂ വന്ദിത്വാ ‘‘സചേ, ഭന്തേ, മേ ദോസോ അത്ഥി, ഖമഥാ’’തി വത്വാ നിക്ഖമി. തദാ ഭിക്ഖൂനം മഹാസംവേഗോ ഉപ്പജ്ജി, അക്ഖീനി അസ്സുപുണ്ണാനി ഹദയമംസം പവേധി. മഹാഥേരോ ചോരേ ആഹ – ‘‘ഉപാസകാ അയം ദഹരകോ തുമ്ഹേ അഗ്ഗിം കരോന്തേ, സൂലാനി തച്ഛന്തേ, പണ്ണാനി അത്ഥരന്തേ ദിസ്വാ ഭായിസ്സതി, ഇമം ഏകമന്തേ ഠപേത്വാ താനി കിച്ചാനി കരേയ്യാഥാ’’തി. ചോരാ സാമണേരം ആദായ ഗന്ത്വാ ഏകമന്തേ ഠപേത്വാ സബ്ബകിച്ചാനി കരിംസു.

കിച്ചപരിയോസാനേ ചോരജേട്ഠകോ അസിം അബ്ബാഹിത്വാ സാമണേരം ഉപസങ്കമി. സാമണേരോ നിസീദമാനോ ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാവ നിസീദി. ചോരജേട്ഠകോ അസിം പരിവത്തേത്വാ സാമണേരസ്സ ഖന്ധേ പാതേസി, അസി നമിത്വാ ധാരായ ധാരം പഹരി, സോ ‘‘ന സമ്മാ പഹരി’’ന്തി മഞ്ഞമാനോ പുന തം ഉജുകം കത്വാ പഹരി. അസി താലപണ്ണം വിയ വേഠയമാനോ ഥരുമൂലം അഗമാസി. സാമണേരഞ്ഹി തസ്മിം കാലേ സിനേരുനാ അവത്ഥരന്തോപി മാരേതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥി, പഗേവ അസിനാ. തം പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ ചോരജേട്ഠകോ ചിന്തേസി – ‘‘പുബ്ബേ മേ അസി സിലാഥമ്ഭം വാ ഖദിരഖാണും വാ കളീരം വിയ ഛിന്ദതി, ഇദാനി ഏകവാരം നമി, ഏകവാരം താലപത്തവേഠകോ വിയ ജാതോ. അയം നാമ അസി അചേതനാ ഹുത്വാപി ഇമസ്സ ഗുണം ജാനാതി, അഹം സചേതനോപി ന ജാനാമീ’’തി. സോ അസിം ഭൂമിയം ഖിപിത്വാ തസ്സ പാദമൂലേ ഉരേന നിപജ്ജിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, മയം ധനകാരണാ അടവിം പവിട്ഠാമ്ഹാ, അമ്ഹേ ദൂരതോവ ദിസ്വാ സഹസ്സമത്താപി മനുസ്സാ പവേധന്തി, ദ്വേ തിസ്സോ കഥാ കഥേതും ന സക്കോന്തി. തവ പന സന്താസമത്തമ്പി നത്ഥി, ഉക്കാമുഖേ സുവണ്ണം വിയ സുപുപ്ഫിതകണികാരം വിയ ച തേ മുഖം വിരോചതി, കിം നു ഖോ കാരണ’’ന്തി പുച്ഛന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘തസ്സ തേ നത്ഥി ഭീതത്തം, ഭിയ്യോ വണ്ണോ പസീദതി;

കസ്മാ ന പരിദേവേസി, ഏവരൂപേ മഹബ്ഭയേ’’തി. (ഥേരഗാ. ൭൦൬);

സാമണേരോ ഝാനാ വുട്ഠായ തസ്സ ധമ്മം ദേസേന്തോ, ‘‘ആവുസോ ഗാമണി, ഖീണാസവസ്സ അത്തഭാവോ നാമ സീസേ ഠപിതഭാരോ വിയ ഹോതി, സോ തസ്മിം ഭിജ്ജന്തേ വാ നസ്സന്തേ വാ തുസ്സതേവ, ന ഭായതീ’’തി വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

‘‘നത്ഥി ചേതസികം ദുക്ഖം, അനപേക്ഖസ്സ ഗാമണി;

അതിക്കന്താ ഭയാ സബ്ബേ, ഖീണസംയോജനസ്സ വേ.

‘‘ഖീണായ ഭവനേത്തിയാ, ദിട്ഠേ ധമ്മേ യഥാതഥേ;

ന ഭയം മരണേ ഹോതി, ഭാരനിക്ഖേപനേ യഥാ’’തി. (ഥേരഗാ. ൭൦൭-൭൦൮);

സോ തസ്സ കഥം സുത്വാ പഞ്ച ചോരസതാനി ഓലോകേത്വാ ആഹ – ‘‘തുമ്ഹേ കിം കരിസ്സഥാ’’തി? ‘‘തുമ്ഹേ പന, സാമീ’’തി. ‘‘മമ താവ, ഭോ, ‘ഏവരൂപം പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ അഗാരമജ്ഝേ കമ്മം നത്ഥി, അയ്യസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിസ്സാമീ’തി. മയമ്പി തഥേവ കരിസ്സാമാ’’തി. ‘‘സാധു, താതാ’’തി തതോ പഞ്ചസതാപി ചോരാ സാമണേരം വന്ദിത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചിംസു. സോ തേസം അസിധാരാഹി ഏവ കേസേ ചേവ വത്ഥദസാ ച ഛിന്ദിത്വാ തമ്ബമത്തികായ രജിത്വാ താനി കാസായാനി അച്ഛാദാപേത്വാ ദസസു സീലേസു പതിട്ഠാപേത്വാ തേ ആദായ ഗച്ഛന്തോ ചിന്തേസി – ‘‘സചാഹം ഥേരേ അദിസ്വാവ ഗമിസ്സാമി, തേ സമണധമ്മം കാതും ന സക്ഖിസ്സന്തി. ചോരാനഞ്ഹി മം ഗഹേത്വാ നിക്ഖന്തകാലതോ പട്ഠായ തേസു ഏകോപി അസ്സൂനി സന്ധാരേതും നാസക്ഖി, ‘മാരിതോ നു ഖോ സാമണേരോ, നോ’തി ചിന്തേന്താനം കമ്മട്ഠാനം അഭിമുഖം ന ഭവിസ്സതി, തസ്മാ ദിസ്വാവ നേ ഗമിസ്സാമീ’’തി. സോ പഞ്ചസതഭിക്ഖുപരിവാരോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ അത്തനോ ദസ്സനേന പടിലദ്ധഅസ്സാസേഹി തേഹി ‘‘കിം, സപ്പുരിസ, സംകിച്ച, ലദ്ധം തേ ജീവിത’’ന്തി വുത്തേ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ഇമേ മം മാരേതുകാമാ ഹുത്വാ മാരേതും അസക്കോന്താ മമ ഗുണേ പസീദിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പബ്ബജിതാ, അഹം ‘തുമ്ഹേ ദിസ്വാവ ഗമിസ്സാമീ’തി ആഗതോ, അപ്പമത്താ സമണധമ്മം കരോഥ, അഹം സത്ഥു സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ വന്ദിത്വാ ഇതരേ ആദായ ഉപജ്ഝായസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘കിം സംകിച്ച, അന്തേവാസികാ തേ ലദ്ധാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി തം പവത്തിം ആരോചേസി. ഥേരേന ‘‘ഗച്ഛ സംകിച്ച, സത്ഥാരം പസ്സാഹീ’’തി വുത്തേ, ‘‘സാധൂ’’തി ഥേരം വന്ദിത്വാ തേ ആദായ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരാപി ‘‘കിം സംകിച്ച, അന്തേവാസികാ തേ ലദ്ധാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി തം പവത്തിം ആരോചേസി. സത്ഥാ ‘‘ഏവം കിര, ഭിക്ഖവേ’’തി പുച്ഛിത്വാ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹാകം ചോരകമ്മം കത്വാ ദുസ്സീലേ പതിട്ഠായ വസ്സസതം ജീവനതോ ഇദാനി സീലേ പതിട്ഠായ ഏകദിവസമ്പി ജീവിതം സേയ്യോ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൧൦. ‘‘യോ ച വസ്സസതം ജീവേ, ദുസ്സീലോ അസമാഹിതോ;

ഏകാഹം ജീവിതം സേയ്യോ, സീലവന്തസ്സ ഝായിനോ’’തി.

തത്ഥ ദുസ്സീലോതി നിസ്സീലോ. സീലവന്തസ്സാതി ദുസ്സീലസ്സ വസ്സസതം ജീവനതോ സീലവന്തസ്സ ദ്വീഹി ഝാനേഹി ഝായിനോ ഏകദിവസമ്പി ഏകമുഹുത്തമ്പി ജീവിതം സേയ്യോ, ഉത്തമന്തി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ തേ പഞ്ചസതാപി ഭിക്ഖൂ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണിംസു, സമ്പത്തമഹാജനസ്സാപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

അപരേന സമയേന സംകിച്ചോ ഉപസമ്പദം ലഭിത്വാ ദസവസ്സോ ഹുത്വാ സാമണേരം ഗണ്ഹി. സോ പന തസ്സേവ ഭാഗിനേയ്യോ അധിമുത്തസാമണേരോ നാമ. അഥ നം ഥേരോ പരിപുണ്ണവസ്സകാലേ ആമന്തേത്വാ ‘‘ഉപസമ്പദം തേ കരിസ്സാമി, ഗച്ഛ, ഞാതകാനം സന്തികേ വസ്സപരിമാണം പുച്ഛിത്വാ ഏഹീ’’തി ഉയ്യോജേസി. സോ മാതാപിതൂനം സന്തികം ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ പഞ്ചസതേഹി ചോരേഹി ബലികമ്മത്ഥായ മാരിയമാനോ തേസം ധമ്മം ദേസേത്വാ പസന്നചിത്തേഹി തേഹി ‘‘ന തേ ഇമസ്മിം ഠാനേ അമ്ഹാകം അത്ഥിഭാവോ കസ്സചി ആരോചേതബ്ബോ’’തി വിസ്സട്ഠോ പടിപഥേ മാതാപിതരോ ആഗച്ഛന്തേ ദിസ്വാ തമേവ മഗ്ഗം പടിപജ്ജന്താനമ്പി തേസം സച്ചമനുരക്ഖന്തോ നാരോചേസി. തേസം ചോരേഹി വിഹേഠിയമാനാനം ‘‘ത്വമ്പി ചോരേഹി സദ്ധിം ഏകതോ ഹുത്വാ മഞ്ഞേ, അമ്ഹാകം നാരോചേസീ’’തി പരിദേവന്താനം സദ്ദം സുത്വാ തേ മാതാപിതൂനമ്പി അനാരോചിതഭാവം ഞത്വാ പസന്നചിത്താ പബ്ബജ്ജം യാചിംസു. സോപി സംകിച്ചസാമണേരോ വിയ തേ സബ്ബേ പബ്ബാജേത്വാ ഉപജ്ഝായസ്സ സന്തികം ആനേത്വാ തേന സത്ഥു സന്തികം പേസിതോ ഗന്ത്വാ തം പവത്തിം ആരോചേസി. സത്ഥാ ‘‘ഏവം കിര, ഭിക്ഖവേ’’തി പുച്ഛിത്വാ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ പുരിമനയേനേവ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമമേവ ഗാഥമാഹ –

‘‘യോ ച വസ്സസതം ജീവേ, ദുസ്സീലോ അസമാഹിതോ;

ഏകാഹം ജീവിതം സേയ്യോ, സീലവന്തസ്സ ഝായിനോ’’തി.

ഇദമ്പി അധിമുത്തസാമണേരവത്ഥു വുത്തനയമേവാതി.

സംകിച്ചസാമണേരവത്ഥു നവമം.