൮. ആയുവഡ്ഢനകുമാരവത്ഥു

അഭിവാദനസീലിസ്സാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ദീഘലങ്ഘികം നിസ്സായ അരഞ്ഞകുടിയം വിഹരന്തോ ദീഘായുകുമാരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ദീഘലങ്ഘികനഗരവാസിനോ കിര ദ്വേ ബ്രാഹ്മണാ ബാഹിരകപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അട്ഠചത്താലീസ വസ്സാനി തപചരണം കരിംസു. തേസു ഏകോ ‘‘പവേണി മേ നസ്സിസ്സതി, വിബ്ഭമിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ അത്തനാ കതം തപം പരേസം വിക്കിണിത്വാ ഗോസതേന ചേവ കഹാപണസതേന ച സദ്ധിം ഭരിയം ലഭിത്വാ കുടുമ്ബം സണ്ഠപേസി. അഥസ്സ ഭരിയാ പുത്തം വിജായി. ഇതരോ പനസ്സ സഹായകോ പവാസം ഗന്ത്വാ പുനദേവ തം നഗരം പച്ചാഗമി. സോ തസ്സ ആഗതഭാവം സുത്വാ പുത്തദാരം ആദായ സഹായകസ്സ ദസ്സനത്ഥായ അഗമാസി. ഗന്ത്വാ പുത്തം മാതു ഹത്ഥേ ദത്വാ സയം താവ വന്ദി, മാതാപി പുത്തം പിതു ഹത്ഥേ ദത്വാ വന്ദി. സോ ‘‘ദീഘായുകാ ഹോഥാ’’തി ആഹ, പുത്തേ പന വന്ദാപിതേ തുണ്ഹീ അഹോസി. അഥ നം ‘‘കസ്മാ, ഭന്തേ, അമ്ഹേഹി വന്ദിതേ ‘ദീഘായുകാ ഹോഥാ’തി വത്വാ ഇമസ്സ വന്ദനകാലേ കിഞ്ചി ന വദേഥാ’’തി ആഹ. ‘‘ഇമസ്സേകോ അന്തരായോ അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണാ’’തി. ‘‘കിത്തകം ജീവിസ്സതി, ഭന്തേ’’തി? ‘‘സത്താഹം, ബ്രാഹ്മണാ’’തി. ‘‘പടിബാഹനകാരണം അത്ഥി, ഭന്തേ’’തി? ‘‘നാഹം പടിബാഹനകാരണം ജാനാമീ’’തി. ‘‘കോ പന ജാനേയ്യ, ഭന്തേ’’തി? ‘‘സമണോ ഗോതമോ ജാനേയ്യ, തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ പുച്ഛാഹീ’’തി. ‘‘തത്ഥ ഗച്ഛന്തോ തപപരിഹാനിതോ ഭായാമീ’’തി. ‘‘സചേ തേ പുത്തസിനേഹോ അത്ഥി, തപപരിഹാനിം അചിന്തേത്വാ തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ പുച്ഛാഹീ’’തി.

സോ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സയം താവ വന്ദി. സത്ഥാ ‘‘ദീഘായുകോ ഹോഹീ’’തി ആഹ, പജാപതിയാ വന്ദനകാലേപി തസ്സാ തഥേവ വത്വാ പുത്തസ്സ വന്ദാപനകാലേ തുണ്ഹീ അഹോസി. സോ പുരിമനയേനേവ സത്ഥാരം പുച്ഛി, സത്ഥാപി തഥേവ ബ്യാകാസി. സോ കിര ബ്രാഹ്മണോ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം അപടിവിജ്ഝിത്വാവ അത്തനോ മന്തം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന സംസന്ദേസി, പടിബാഹനൂപായം പന ന ജാനാതി. ബ്രാഹ്മണോ സത്ഥാരം പുച്ഛി – ‘‘അത്ഥി പന, ഭന്തേ, പടിബാഹനൂപായോ’’തി? ‘‘ഭവേയ്യ, ബ്രാഹ്മണാ’’തി. ‘‘കിം ഭവേയ്യാ’’തി? ‘‘സചേ ത്വം അത്തനോ ഗേഹദ്വാരേ മണ്ഡപം കാരേത്വാ തസ്സ മജ്ഝേ പീഠികം കാരേത്വാ തം പരിക്ഖിപന്തോ അട്ഠ വാ സോളസ വാ ആസനാനി പഞ്ഞാപേത്വാ തേസു മമ സാവകേ നിസീദാപേത്വാ സത്താഹം നിരന്തരം പരിത്തം കാതും സക്കുണേയ്യാസി, ഏവമസ്സ അന്തരായോ നസ്സേയ്യാ’’തി. ‘‘ഭോ ഗോതമ, മയാ മണ്ഡപാദീനി സക്കാ കാതും, തുമ്ഹാകം പന സാവകേ കഥം ലച്ഛാമീ’’തി? ‘‘തയാ ഏത്തകേ കതേ അഹം മമ സാവകേ പഹിണിസ്സാമീ’’തി. ‘‘സാധു, ഭോ ഗോതമാ’’തി സോ അത്തനോ ഗേഹദ്വാരേ സബ്ബം കിച്ചം നിട്ഠാപേത്വാ സത്ഥു സന്തികം അഗമാസി. സത്ഥാ ഭിക്ഖൂ പഹിണി, തേ ഗന്ത്വാ തത്ഥ നിസീദിംസു, ദാരകമ്പി പീഠികായം നിപജ്ജാപേസും, ഭിക്ഖൂ സത്തരത്തിന്ദിവം നിരന്തരം പരിത്തം ഭണിംസു, സത്തമേ ദിവസേ സായം സത്ഥാ ആഗച്ഛി. തസ്മിം ആഗതേ സബ്ബചക്കവാളദേവതാ സന്നിപതിംസു. ഏകോ പന അവരുദ്ധകോ നാമ യക്ഖോ ദ്വാദസ സംവച്ഛരാനി വേസ്സവണം ഉപട്ഠഹിത്വാ തസ്സ സന്തികാ വരം ലഭന്തോ ‘‘ഇതോ സത്തമേ ദിവസേ ഇമം ദാരകം ഗണ്ഹേയ്യാസീ’’തി ലഭി. തസ്മാ സോപി ആഗന്ത്വാ അട്ഠാസി.

സത്ഥരി പന തത്ഥ ഗതേ മഹേസക്ഖാസു ദേവതാസു സന്നിപതിതാസു അപ്പേസക്ഖാ ദേവതാ ഓസക്കിത്വാ ഓസക്കിത്വാ ഓകാസം അലഭമാനാ ദ്വാദസ യോജനാനി പടിക്കമിംസു. അവരുദ്ധകോപി തഥേവ പടിക്കമി, സത്ഥാപി സബ്ബരത്തിം പരിത്തമകാസി. സത്താഹേ വീതിവത്തേ അവരുദ്ധകോ ദാരകം ന ലഭി. അട്ഠമേ പന ദിവസേ അരുണേ ഉഗ്ഗതമത്തേ ദാരകം ആനേത്വാ സത്ഥാരം വന്ദാപേസും. സത്ഥാ ‘‘ദീഘായുകോ ഹോഹീ’’തി ആഹ. ‘‘കീവചിരം പന, ഭോ ഗോതമ, ദാരകോ ഠസ്സതീ’’തി? ‘‘വീസവസ്സസതം, ബ്രാഹ്മണാ’’തി. അഥസ്സ ‘‘ആയുവഡ്ഢനകുമാരോ’’തി നാമം കരിംസു. സോ വുദ്ധിമന്വായ പഞ്ചഹി ഉപാസകസതേഹി പരിവുതോ വിചരി. അഥേകദിവസം ധമ്മസഭായം ഭിക്ഖൂ കഥം സമുട്ഠാപേസും ‘‘പസ്സഥാവുസോ, ആയുവഡ്ഢനകുമാരേന കിര സത്തമേ ദിവസേ മരിതബ്ബം അഭവിസ്സ, സോ ഇദാനി വീസവസ്സസതട്ഠായീ ഹുത്വാ പഞ്ചഹി ഉപാസകസതേഹി പരിവുതോ വിചരതി, അത്ഥി മഞ്ഞേ ഇമേസം സത്താനം ആയുവഡ്ഢനകാരണ’’ന്തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ന കേവലം ആയുവഡ്ഢനമേവ, ഇമേ പന സത്താ ഗുണവന്തേ വന്ദന്താ അഭിവാദേന്താ ചതൂഹി കാരണേഹി വഡ്ഢന്തി, പരിസ്സയതോ മുച്ചന്തി, യാവതായുകമേവ തിട്ഠന്തീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൦൯. ‘‘അഭിവാദനസീലിസ്സ, നിച്ചം വുഡ്ഢാപചായിനോ;

ചത്താരോ ധമ്മാ വഡ്ഢന്തി, ആയു വണ്ണോ സുഖം ബല’’ന്തി.

തത്ഥ അഭിവാദനസീലിസ്സാതി വന്ദനസീലിസ്സ, അഭിണ്ഹം വന്ദനകിച്ചപസുതസ്സാതി അത്ഥോ. വുഡ്ഢാപചായിനോതി ഗിഹിസ്സ വാ തദഹുപബ്ബജിതേ ദഹരസാമണേരേപി, പബ്ബജിതസ്സ വാ പന പബ്ബജ്ജായ വാ ഉപസമ്പദായ വാ വുഡ്ഢതരേ ഗുണവുഡ്ഢേ അപചായമാനസ്സ, അഭിവാദനേന വാ നിച്ചം പൂജേന്തസ്സാതി അത്ഥോ. ചത്താരോ ധമ്മാ വഡ്ഢന്തീതി ആയുമ്ഹി വഡ്ഢമാനേ യത്തകം കാലം തം വഡ്ഢതി, തത്തകം ഇതരേപി വഡ്ഢന്തിയേവ. യേന ഹി പഞ്ഞാസവസ്സആയുസംവത്തനികം കുസലം കതം, പഞ്ചവീസതിവസ്സകാലേ ചസ്സ ജീവിതന്തരായോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, സോ അഭിവാദനസീലതായ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, സോ യാവതായുകമേവ തിട്ഠതി, വണ്ണാദയോപിസ്സ ആയുനാവ സദ്ധിം വഡ്ഢന്തി. ഇതോ ഉത്തരിപി ഏസേവ നയോ. അനന്തരായേന പവത്തസ്സായുനോ വഡ്ഢനം നാമ നത്ഥി.

ദേസനാവസാനേ ആയുവഡ്ഢനകുമാരോ പഞ്ചഹി ഉപാസകസതേഹി സദ്ധിം സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, അഞ്ഞേപി ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

ആയുവഡ്ഢനകുമാരവത്ഥു അട്ഠമം.