൩. കുണ്ഡലകേസിത്ഥേരീവത്ഥു

യോ ച ഗാഥാസതം ഭാസേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ കുണ്ഡലകേസിം ആരബ്ഭ കഥേസി.

രാജഗഹേ കിര ഏകാ സേട്ഠിധീതാ സോളസവസ്സുദ്ദേസികാ അഭിരൂപാ അഹോസി ദസ്സനീയാ പാസാദികാ. തസ്മിഞ്ച വയേ ഠിതാ നാരിയോ പുരിസജ്ഝാസയാ ഹോന്തി പുരിസലോലാ. അഥ നം മാതാപിതരോ സത്തഭൂമികസ്സ പാസാദസ്സ ഉപരിമതലേ സിരിഗബ്ഭേ നിവാസാപേസും. ഏകമേവസ്സാ ദാസിം പരിചാരികം അദംസു. അഥേകം കുലപുത്തം ചോരകമ്മം കരോന്തം ഗഹേത്വാ പച്ഛാബാഹം ബന്ധിത്വാ ചതുക്കേ ചതുക്കേ കസാഹി പഹരിത്വാ ആഘാതനം നയിംസു. സേട്ഠിധീതാ മഹാജനസ്സ സദ്ദം സുത്വാ ‘‘കിം നു ഖോ ഏത’’ന്തി പാസാദതലേ ഠത്വാ ഓലോകേന്തീ തം ദിസ്വാ പടിബദ്ധചിത്താ ഹുത്വാ തം പത്ഥയമാനാ ആഹാരം പടിക്ഖിപിത്വാ മഞ്ചകേ നിപജ്ജി. അഥ നം മാതാ പുച്ഛി – ‘‘കിം ഇദം, അമ്മാ’’തി? ‘‘സചേ ഏതം ‘ചോരോ’തി ഗഹേത്വാ നിയ്യമാനം പുരിസം ലഭിസ്സാമി, ജീവിസ്സാമി. നോ ചേ ലഭിസ്സാമി, ജീവിതം മേ നത്ഥി, ഇധേവ മരിസ്സാമീ’’തി. ‘‘അമ്മ, മാ ഏവം കരി, അമ്ഹാകം ജാതിയാ ച ഗോത്തേന ച ഭോഗേന ച സദിസം അഞ്ഞം സാമികം ലഭിസ്സസീ’’തി. ‘‘മയ്ഹം അഞ്ഞേന കിച്ചം നത്ഥി, ഇമം അലഭമാനാ മരിസ്സാമീ’’തി. മാതാ ധീതരം സഞ്ഞാപേതും അസക്കോന്തീ പിതുനോ ആരോചേസി. സോപി നം സഞ്ഞാപേതും അസക്കോന്തോ ‘‘കിം സക്കാ കാതു’’ന്തി ചിന്തേത്വാ തം ചോരം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ രാജപുരിസസ്സ സഹസ്സഭണ്ഡികം പേസേസി – ‘‘ഇമം ഗഹേത്വാ ഏതം പുരിസം മയ്ഹം ദേഹീ’’തി. സോ ‘‘സാധൂ’’തി കഹാപണേ ഗഹേത്വാ തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം മാരേത്വാ ‘‘മാരിതോ, ദേവ, ചോരോ’’തി രഞ്ഞോ ആരോചേസി. സേട്ഠിപി തസ്സ ധീതരം അദാസി.

സാ തതോ പട്ഠായ ‘‘സാമികം ആരാധേസ്സാമീ’’തി സബ്ബാഭരണപടിമണ്ഡിതാ സയമേവ തസ്സ യാഗുആദീനി സംവിദഹതി, ചോരോ കതിപാഹച്ചയേന ചിന്തേസി – ‘‘കദാ നു ഖോ ഇമം മാരേത്വാ ഏതിസ്സാ ആഭരണാനി ഗഹേത്വാ ഏകസ്മിം സുരാഗേഹേ വിക്കിണിത്വാ ഖാദിതും ലഭിസ്സാമീ’’തി? സോ ‘‘അത്ഥേകോ ഉപായോ’’തി ചിന്തേത്വാ ആഹാരം പടിക്ഖിപിത്വാ മഞ്ചകേ നിപജ്ജി, അഥ നം സാ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘കിം തേ, സാമി, രുജ്ജതീ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ന കിഞ്ചി മേ, ഭദ്ദേതി, കച്ചി പന മേ മാതാപിതരോ തുയ്ഹം കുദ്ധാ’’തി? ‘‘ന കുജ്ഝന്തി, ഭദ്ദേ’’തി. അഥ ‘‘കിം നാമേത’’ന്തി? ‘‘ഭദ്ദേ, അഹം തം ദിവസം ബന്ധിത്വാ നിയ്യമാനോ ചോരപപാതേ അധിവത്ഥായ ദേവതായ ബലികമ്മം പടിസ്സുണിത്വാ ജീവിതം ലഭിം, ത്വമ്പി മയാ തസ്സാ ഏവ ആനുഭാവേന ലദ്ധാ, ‘തം മേ ദേവതായ ബലികമ്മം ഠപിത’ന്തി ചിന്തേമി, ഭദ്ദേ’’തി. ‘‘സാമി, മാ ചിന്തയി, കരിസ്സാമി ബലികമ്മം, വദേഹി, കേനത്ഥോ’’തി? ‘‘അപ്പോദകമധുപായസേന ച ലാജപഞ്ചമകപുപ്ഫേഹി ചാ’’തി. ‘‘സാധു, സാമി, അഹം പടിയാദേസ്സാമീ’’തി സാ സബ്ബം ബലികമ്മം പടിയാദേത്വാ ‘‘ഏഹി, സാമി, ഗച്ഛാമാ’’തി ആഹ. ‘‘തേന ഹി, ഭദ്ദേ, തവ ഞാതകേ നിവത്തേത്വാ മഹഗ്ഘാനി വത്ഥാഭരണാനി ഗഹേത്വാ അത്താനം അലങ്കരോഹി, ഹസന്താ കീളന്താ സുഖം ഗമിസ്സാമാ’’തി. സാ തഥാ അകാസി.

അഥ നം സോ പബ്ബതപാദം ഗതകാലേ ആഹ – ‘‘ഭദ്ദേ, ഇതോ പരം ഉഭോവ ജനാ ഗമിസ്സാമ, സേസജനം യാനകേന സദ്ധിം നിവത്താപേത്വാ ബലികമ്മഭാജനം സയം ഉക്ഖിപിത്വാ ഗണ്ഹാഹീ’’തി. സാ തഥാ അകാസി. ചോരോ തം ഗഹേത്വാ ചോരപപാതപബ്ബതം അഭിരുഹി. തസ്സ ഹി ഏകേന പസ്സേന മനുസ്സാ അഭിരുഹന്തി, ഏകം പസ്സം ഛിന്നപപാതം. പബ്ബതമത്ഥകേ ഠിതാ തേന പസ്സേന ചോരേ പാതേന്തി. തേ ഖണ്ഡാഖണ്ഡം ഹുത്വാ ഭൂമിയം പതന്തി. തസ്മാ ‘‘ചോരപപാതോ’’തി വുച്ചതി. സാ തസ്സ പബ്ബതസ്സ മത്ഥകേ ഠത്വാ ‘‘ബലികമ്മം തേ, സാമി, കരോഹീ’’തി ആഹ. സോ തുണ്ഹീ അഹോസി. പുന തായ ‘‘കസ്മാ, സാമി, തുണ്ഹീഭൂതോസീ’’തി വുത്തേ തം ആഹ – ‘‘ന മയ്ഹം ബലികമ്മേനത്ഥോ, വഞ്ചേത്വാ പന തം ആദായ ആഗതോമ്ഹീ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ, സാമീ’’തി? ‘‘തം മാരേത്വാ തവ ആഭരണാനി ഗഹേത്വാ പലായനത്ഥായാ’’തി. സാ മരണഭയതജ്ജിതാ ആഹ – ‘‘സാമി, അഹഞ്ച ആഭരണാനി ച തവ സന്തകാനേവ, കസ്മാ ഏവം വദേസീ’’തി? സോ, ‘‘മാ ഏവം കരോഹീ’’തി, പുനപ്പുനം യാചിയമാനോപി ‘‘മാരേമി ഏവാ’’തി ആഹ. ‘‘ഏവം സന്തേ കിം തേ മമ മരണേന? ഇമാനി ആഭരണാനി ഗഹേത്വാ മയ്ഹം ജീവിതം ദേഹി, ഇതോ പട്ഠായ മം ‘മതാ’തി ധാരേഹി, ദാസീ വാ തേ ഹുത്വാ കമ്മം കരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘ഇദം സുവണ്ണകേയൂരം, മുത്താ വേളുരിയാ ബഹൂ;

സബ്ബം ഹരസ്സു ഭദ്ദന്തേ, മം ച ദാസീതി സാവയാ’’തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൩.൨൭);

തം സുത്വാ ചോരോ ‘‘ഏവം കതേ ത്വം ഗന്ത്വാ മാതാപിതൂനം ആചിക്ഖിസ്സസി, മാരേസ്സാമിയേവ, മാ ത്വം ബാള്ഹം പരിദേവസീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘മാ ബാള്ഹം പരിദേവേസി, ഖിപ്പം ബന്ധാഹി ഭണ്ഡികം;

ന തുയ്ഹം ജീവിതം അത്ഥി, സബ്ബം ഗണ്ഹാമി ഭണ്ഡക’’ന്തി. –

സാ ചിന്തേസി – ‘‘അഹോ ഇദം കമ്മം ഭാരിയം. പഞ്ഞാ നാമ ന പചിത്വാ ഖാദനത്ഥായ കതാ, അഥ ഖോ വിചാരണത്ഥായ കതാ, ജാനിസ്സാമിസ്സ കത്തബ്ബ’’ന്തി, അഥ നം ആഹ – ‘‘സാമി, യദാ ത്വം ‘ചോരോ’തി ഗഹേത്വാ നീയസി, തദാഹം മാതാപിതൂനം ആചിക്ഖിം, തേ സഹസ്സം വിസ്സജ്ജേത്വാ തം ആഹരാപേത്വാ ഗേഹേ കരിംസു. തതോ പട്ഠായ അഹം തുയ്ഹം ഉപകാരികാ, അജ്ജ മേ സുദിട്ഠം കത്വാ അത്താനം വന്ദിതും ദേഹീ’’തി. സോ ‘‘സാധു, ഭദ്ദേ, സുദിട്ഠം കത്വാ വന്ദാഹീ’’തി വത്വാ പബ്ബതന്തേ അട്ഠാസി. അഥ നം സാ തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ ചതൂസു ഠാനേസു വന്ദിത്വാ, ‘‘സാമി, ഇദം തേ പച്ഛിമദസ്സനം, ഇദാനി തുയ്ഹം വാ മമ ദസ്സനം, മയ്ഹം വാ തവ ദസ്സനം നത്ഥീ’’തി പുരതോ ച പച്ഛതോ ച ആലിങ്ഗിത്വാ പമത്തം ഹുത്വാ പബ്ബതന്തേ ഠിതം പിട്ഠിപസ്സേ ഠത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഖന്ധേ ഗഹേത്വാ ഏകേന പിട്ഠികച്ഛായ ഗഹേത്വാ പബ്ബതപപാതേ ഖിപി. സോ പബ്ബതകുച്ഛിയം പടിഹതോ ഖണ്ഡാഖണ്ഡികം ഹുത്വാ ഭൂമിയം പതി. ചോരപപാതമത്ഥകേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ തേസം ദ്വിന്നമ്പി കിരിയം ദിസ്വാ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ സാധുകാരം ദത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘ന ഹി സബ്ബേസു ഠാനേസു, പുരിസോ ഹോതി പണ്ഡിതോ;

ഇത്ഥീപി പണ്ഡിതാ ഹോതി, തത്ഥ തത്ഥ വിചക്ഖണാ’’തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൩.൩൧);

സാപി ചോരം പപാതേ ഖിപിത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘സചാഹം ഗേഹം ഗമിസ്സാമി, ‘സാമികോ തേ കുഹി’ന്തി പുച്ഛിസ്സന്തി, സചാഹം ഏവം പുട്ഠാ ‘മാരിതോ മേ’തി വക്ഖാമി, ‘ദുബ്ബിനീതേ സഹസ്സം ദത്വാ തം ആഹരാപേത്വാ ഇദാനി നം മാരേസീ’തി മം മുഖസത്തീഹി വിജ്ഝിസ്സന്തി, ‘ആഭരണത്ഥായ സോ മം മാരേതുകാമോ അഹോസീ’തി വുത്തേപി ന സദ്ദഹിസ്സന്തി, അലം മേ ഗേഹേനാ’’തി തത്ഥേവാഭരണാനി ഛഡ്ഡേത്വാ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ അനുപുബ്ബേന വിചരന്തീ ഏകം പരിബ്ബാജകാനം അസ്സമം പത്വാ വന്ദിത്വാ ‘‘മയ്ഹം, ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം സന്തികേ പബ്ബജ്ജം ദേഥാ’’തി ആഹ. അഥ നം പബ്ബാജേസും. സാ പബ്ബജിത്വാവ പുച്ഛി – ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം പബ്ബജ്ജായ കിം ഉത്തമ’’ന്തി? ‘‘ഭദ്ദേ, ദസസു വാ കസിണേസു പരികമ്മം കത്വാ ഝാനം നിബ്ബത്തേതബ്ബം, വാദസഹസ്സം വാ ഉഗ്ഗണ്ഹിതബ്ബം, അയം അമ്ഹാകം പബ്ബജ്ജായ ഉത്തമത്ഥോ’’തി. ‘‘ഝാനം താവ നിബ്ബത്തേതും അഹം ന സക്ഖിസ്സാമി, വാദസഹസ്സം പന ഉഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമി, അയ്യാ’’തി. അഥ നം തേ വാദസഹസ്സം ഉഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ ‘‘ഉഗ്ഗഹിതം തേ സിപ്പം, ഇദാനി ത്വം ജമ്ബുദീപതലേ വിചരിത്വാ അത്തനാ സദ്ധിം പഞ്ഹം കഥേതും സമത്ഥം ഓലോകേഹീ’’തി തസ്സ ഹത്ഥേ ജമ്ബുസാഖം ദത്വാ ഉയ്യോജേസും – ‘‘ഗച്ഛ, ഭദ്ദേ, സചേ കോചി ഗിഹിഭൂതോ തയാ സദ്ധിം പഞ്ഹം കഥേതും സക്കോതി, തസ്സേവ പാദപരിചാരികാ ഭവാഹി, സചേ പബ്ബജിതോ സക്കോതി, തസ്സ സന്തികേ പബ്ബജാഹീ’’തി.

സാ നാമേന ജമ്ബുപരിബ്ബാജികാ നാമ ഹുത്വാ തതോ നിക്ഖമിത്വാ ദിട്ഠേ ദിട്ഠേ പഞ്ഹം പുച്ഛന്തീ വിചരതി. തായ സദ്ധിം കഥേതും സമത്ഥോ നാമ നാഹോസി. ‘‘ഇതോ ജമ്ബുപരിബ്ബാജികാ ആഗച്ഛതീ’’തി സുത്വാവ മനുസ്സാ പലായന്തി. സാ ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഭിക്ഖായ പവിസന്തീ ഗാമദ്വാരേ വാലുകരാസിം കത്വാ തത്ഥ ജമ്ബുസാഖം ഠപേത്വാ ‘‘മയാ സദ്ധിം കഥേതും സമത്ഥോ ജമ്ബുസാഖം മദ്ദതൂ’’തി വത്വാ ഗാമം പാവിസി. തം ഠാനം ഉപസങ്കമിതും സമത്ഥോ നാമ നാഹോസി. സാപി മിലാതായ ജമ്ബുസാഖായ അഞ്ഞം ജമ്ബുസാഖം ഗണ്ഹാതി, ഇമിനാ നീഹാരേന വിചരന്തീ സാവത്ഥിം പത്വാ ഗാമദ്വാരേ വാലുകരാസിം കത്വാ ജമ്ബുസാഖം ഠപേത്വാ വുത്തനയേനേവ വത്വാ ഭിക്ഖായ പാവിസി. സമ്ബഹുലാ ഗാമദാരകാ ജമ്ബുസാഖം പരിവാരേത്വാ അട്ഠംസു. തദാ സാരിപുത്തത്ഥേരോ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ കതഭത്തകിച്ചോ നഗരാ നിക്ഖന്തോ തേ ദാരകേ ജമ്ബുസാഖം പരിവാരേത്വാ ഠിതേ ദിസ്വാ ‘‘കിം ഇദ’’ന്തി പുച്ഛി. ദാരകാ ഥേരസ്സ തം പവത്തിം ആചിക്ഖിംസു. ‘‘തേന ഹി ദാരകാ ഇമം സാഖം മദ്ദഥാ’’തി. ‘‘ഭായാമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘അഹം പഞ്ഹം കഥേസ്സാമി, മദ്ദഥ തുമ്ഹേ’’തി. തേ ഥേരസ്സ വചനേന സഞ്ജാതുസ്സാഹാ തഥാ കത്വാ മദ്ദന്താ ജമ്ബുസാഖം ഉക്ഖിപിംസു. പരിബ്ബാജികാ ആഗന്ത്വാ തേ പരിഭാസിത്വാ ‘‘തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം മമ പഞ്ഹേന കിച്ചം നത്ഥി, കസ്മാ മേ സാഖം മദ്ദഥാ’’തി ആഹ. ‘‘അയ്യേനമ്ഹാ മദ്ദാപിതാ’’തി ആഹംസു. ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹേഹി മേ സാഖാ മദ്ദാപിതാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭഗിനീ’’തി. ‘‘തേന ഹി മയാ സദ്ധിം പഞ്ഹം കഥേഥാ’’തി. ‘‘സാധു കഥേസ്സാമീ’’തി.

സാ വഡ്ഢമാനകച്ഛായായ പഞ്ഹം പുച്ഛിതും ഥേരസ്സ സന്തികം അഗമാസി, സകലനഗരം സങ്ഖുഭി. ‘‘ദ്വിന്നം പണ്ഡിതാനം കഥം സുണിസ്സാമാ’’തി നാഗരാ തായ സദ്ധിംയേവ ഗന്ത്വാ ഥേരം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. പരിബ്ബാജികാ ഥേരം ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, പുച്ഛാമി തേ പഞ്ഹ’’ന്തി. ‘‘പുച്ഛ, ഭഗിനീ’’തി. സാ വാദസഹസ്സം പുച്ഛി, പുച്ഛിതം പുച്ഛിതം ഥേരോ വിസ്സജ്ജേസി. അഥ നം ഥേരോ ആഹ – ‘‘ഏത്തകാ ഏവ തേ പഞ്ഹാ, അഞ്ഞേപി അത്ഥീ’’തി? ‘‘ഏത്തകാ ഏവ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘തയാ ബഹൂ പഞ്ഹാ പുട്ഠാ, മയമ്പി ഏകം പുച്ഛാമ, വിസ്സജ്ജിസ്സസി നോ’’തി? ‘‘ജാനമാനാ വിസ്സജ്ജിസ്സാമി പുച്ഛഥ, ഭന്തേ’’തി. ഥേരോ ‘‘ഏകം നാമ കി’’ന്തി (ഖു. പാ. ൪.൧) പഞ്ഹം പുച്ഛി. സാ ‘‘ഏവം നാമേസ വിസ്സജ്ജേതബ്ബോ’’തി അജാനന്തീ ‘‘കിം നാമേതം, ഭന്തേ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ബുദ്ധപഞ്ഹോ നാമ, ഭഗിനീ’’തി. ‘‘മയ്ഹമ്പി തം ദേഥ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘സചേ മാദിസാ ഭവിസ്സസി, ദസ്സാമീ’’തി. ‘‘തേന ഹി മം പബ്ബാജേഥാ’’തി. ഥേരോ ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിത്വാ പബ്ബാജേസി. സാ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദാ കുണ്ഡലകേസിത്ഥേരീ നാമ ഹുത്വാ കതിപാഹച്ചയേനേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി.

ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും – ‘‘കുണ്ഡലകേസിത്ഥേരിയാ ധമ്മസ്സവനഞ്ച ബഹും നത്ഥി, പബ്ബജിതകിച്ചഞ്ചസ്സാ മത്ഥകം പത്തം, ഏകേന കിര ചോരേന സദ്ധിം മഹാസങ്ഗാമം കത്വാ ജിനിത്വാ ആഗതാ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, മയാ ദേസിതധമ്മം ‘അപ്പം വാ ബഹും വാ’തി പമാണം മാ ഗണ്ഹഥ, അനത്ഥകം പദസതമ്പി സേയ്യോ ന ഹോതി, ധമ്മപദം പന ഏകമ്പി സേയ്യോവ. അവസേസചോരേ ജിനന്തസ്സ ച ജയോ നാമ ന ഹോതി, അജ്ഝത്തികകിലേസചോരേ ജിനന്തസ്സേവ പന ജയോ നാമ ഹോതീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൧൦൨. ‘‘യോ ച ഗാഥാസതം ഭാസേ, അനത്ഥപദസംഹിതാ;

ഏകം ധമ്മപദം സേയ്യോ, യം സുത്വാ ഉപസമ്മതി.

൧൦൩. ‘‘യോ സഹസ്സം സഹസ്സേന, സങ്ഗാമേ മാനുസേ ജിനേ;

ഏകഞ്ച ജേയ്യമത്താനം, സ വേ സങ്ഗാമജുത്തമോ’’തി.

തത്ഥ ഗാഥാസതന്തി യോ ച പുഗ്ഗലോ സതപരിച്ഛേദാ ബഹൂപി ഗാഥാ ഭാസേയ്യാതി അത്ഥോ. അനത്ഥപദസംഹിതാതി ആകാസവണ്ണനാദിവസേന അനത്ഥകേഹി പദേഹി സംഹിതാ. ധമ്മപദന്തി അത്ഥസാധകം ഖന്ധാദിപടിസംയുത്തം, ‘‘ചത്താരിമാനി പരിബ്ബാജകാ ധമ്മപദാനി. കതമാനി ചത്താരി? അനഭിജ്ഝാ പരിബ്ബാജകാ ധമ്മപദം, അബ്യാപാദോ പരിബ്ബാജകാ ധമ്മപദം, സമ്മാസതി പരിബ്ബാജകാ ധമ്മപദം, സമ്മാസമാധി പരിബ്ബാജകാ ധമ്മപദ’’ന്തി (അ. നി. ൪.൩൦) ഏവം വുത്തേസു ചതൂസു ധമ്മപദേസു ഏകമ്പി ധമ്മപദം സേയ്യോ. യോ സഹസ്സം സഹസ്സേനാതി യോ ഏകോ സങ്ഗാമയോധോ സഹസ്സേന ഗുണിതം സഹസ്സം മാനുസേ ഏകസ്മിം സങ്ഗാമേ ജിനേയ്യ, ദസമനുസ്സസതസഹസ്സം ജിനിത്വാ ജയം ആഹരേയ്യ, അയമ്പി സങ്ഗാമജിനതം ഉത്തമോ പവരോ നാമ ന ഹോതി. ഏകഞ്ച ജേയ്യമത്താനന്തി യോ രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു അജ്ഝത്തികകമ്മട്ഠാനം സമ്മസന്തോ അത്തനോ ലോഭാദികിലേസജയേന അത്താനം ജിനേയ്യ. സ വേ സങ്ഗാമജുത്തമോതി സോ സങ്ഗാമജിനാനം ഉത്തമോ പവരോ സങ്ഗാമസീസയോധോതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

കുണ്ഡലകേസിത്ഥേരീവത്ഥു തതിയം.