൨. ബാഹിയദാരുചീരിയത്ഥേരവത്ഥു

സഹസ്സമപി ചേ ഗാഥാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ദാരുചീരിയത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി കാലേ ബഹൂ മനുസ്സാ നാവായ മഹാസമുദ്ദം പക്ഖന്ദിത്വാ അന്തോമഹാസമുദ്ദേ ഭിന്നായ നാവായ മച്ഛകച്ഛപഭക്ഖാ അഹേസും. ഏകോവേത്ഥ ഏകം ഫലകം ഗഹേത്വാ വായമന്തോ സുപ്പാരകപട്ടനതീരം ഓക്കമി, തസ്സ നിവാസനപാരുപനം നത്ഥി. സോ അഞ്ഞം കിഞ്ചി അപസ്സന്തോ സുക്ഖകട്ഠദണ്ഡകേ വാകേഹി പലിവേഠേത്വാ നിവാസനപാരുപനം കത്വാ ദേവകുലതോ കപാലം ഗഹേത്വാ സുപ്പാരകപട്ടനം അഗമാസി, മനുസ്സാ തം ദിസ്വാ യാഗുഭത്താദീനി ദത്വാ ‘‘അയം ഏകോ അരഹാ’’തി സമ്ഭാവേസും. സോ വത്ഥേസു ഉപനീതേസു ‘‘സചാഹം നിവാസേസ്സാമി വാ പാരുപിസ്സാമി വാ, ലാഭസക്കാരോ മേ പരിഹായിസ്സതീ’’തി താനി വത്ഥാനി പടിക്ഖിപിത്വാ ദാരുചീരാനേവ പരിദഹി. അഥസ്സ ബഹൂഹി ‘‘അരഹാ അരഹാ’’തി വുച്ചമാനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി ‘‘യേ ഖോ കേചി ലോകേ അരഹന്തോ വാ അരഹത്തമഗ്ഗം വാ സമാപന്നാ, അഹം തേസം അഞ്ഞതരോ’’തി. അഥസ്സ പുരാണസാലോഹിതാ ദേവതാ ഏവം ചിന്തേസി.

പുരാണസാലോഹിതാതി പുബ്ബേ ഏകതോ കതസമണധമ്മാ. പുബ്ബേ കിര കസ്സപദസബലസ്സ സാസനേ ഓസക്കമാനേ സാമണേരാദീനം വിപ്പകാരം ദിസ്വാ സത്ത ഭിക്ഖൂ സംവേഗപ്പത്താ ‘‘യാവ സാസനസ്സ അന്തരധാനം ന ഹോതി, താവ അത്തനോ പതിട്ഠം കരിസ്സാമാ’’തി സുവണ്ണചേതിയം വന്ദിത്വാ അരഞ്ഞം പവിട്ഠാ ഏകം പബ്ബതം ദിസ്വാ ‘‘ജീവിതേ സാലയാ നിവത്തന്തു. നിരാലയാ ഇമം പബ്ബതം അഭിരുഹന്തൂ’’തി വത്വാ നിസ്സേണിം ബന്ധിത്വാ സബ്ബേപി തം അഭിരുയ്ഹ നിസ്സേണിം പാതേത്വാ സമണധമ്മം കരിംസു. തേസു സങ്ഘത്ഥേരോ ഏകരത്താതിക്കമേനേവ അരഹത്തം പാപുണി. സോ അനോതത്തദഹേ നാഗലതാദന്തകട്ഠം ഖാദിത്വാ ഉത്തരകുരുതോ പിണ്ഡപാതം ആഹരിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ആഹ – ‘‘ആവുസോ, ഇമം ദന്തകട്ഠം ഖാദിത്വാ മുഖം ധോവിത്വാ ഇമം പിണ്ഡപാതം പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി. കിം പന, ഭന്തേ, അമ്ഹേഹി ഏവം കതികാ കതാ ‘‘യോ പഠമം അരഹത്തം പാപുണാതി, തേനാഭതം പിണ്ഡപാതം അവസേസാ പരിഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ആവുസോ’’തി. ‘‘തേന ഹി സചേ മയമ്പി തുമ്ഹേ വിയ വിസേസം നിബ്ബത്തേസ്സാമ, സയം ആഹരിത്വാ പരിഭുഞ്ജിസ്സാമാ’’തി ന ഇച്ഛിംസു. ദുതിയദിവസേ ദുതിയത്ഥേരോ അനാഗാമിഫലം പാപുണി. സോപി തഥേവ പിണ്ഡപാതം ആഹരിത്വാ ഇതരേ നിമന്തേസി. തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിം പന, ഭന്തേ, അമ്ഹേഹി ഏവം കതികാ കതാ ‘മഹാഥേരേന ആഭതം പിണ്ഡപാതം അഭുഞ്ജിത്വാ അനുഥേരേന ആഭതം ഭുഞ്ജിസ്സാമാ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ആവുസോ’’തി. ‘‘ഏവം സന്തേ തുമ്ഹേ വിയ മയമ്പി വിസേസം നിബ്ബത്തേത്വാ അത്തനോ പുരിസകാരേന ഭുഞ്ജിതും സക്കോന്താ ഭുഞ്ജിസ്സാമാ’’തി ന ഇച്ഛിംസു. തേസു അരഹത്തം പത്തോ ഭിക്ഖു പരിനിബ്ബായി, അനാഗാമീ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തി. ഇതരേ പഞ്ച ഥേരാ വിസേസം നിബ്ബത്തേതും അസക്കോന്താ സുസ്സിത്വാ സത്തമേ ദിവസേ കാലം കത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ തതോ ചവിത്വാ തത്ഥ തത്ഥ കുലഘരേസു നിബ്ബത്തിംസു. തേസു ഏകോ പുക്കുസാതി രാജാ (മ. നി. ൩.൩൪൨) അഹോസി, ഏകോ കുമാരകസ്സപോ (മ. നി. ൧.൨൪൯), ഏകോ ദാരുചീരിയോ (ഉദാ. ൧൦), ഏകോ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ (പാരാ. ൩൮൦; ഉദാ. ൭൯) ഏകോ സഭിയോ പരിബ്ബാജകോതി (സു. നി. സഭിയസുത്തം). തത്ഥ യോ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ ഭിക്ഖു തം സന്ധായേതം വുത്തം ‘‘പുരാണസാലോഹിതാ ദേവതാ’’തി.

തസ്സ ഹി ബ്രഹ്മുനോ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം മയാ സദ്ധിം നിസ്സേണിം ബന്ധിത്വാ പബ്ബതം അഭിരുഹിത്വാ സമണധമ്മം അകാസി, ഇദാനി ഇമം ലദ്ധിം ഗഹേത്വാ വിചരന്തോ വിനസ്സേയ്യ, സംവേജേസ്സാമി ന’’ന്തി. അഥ നം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘നേവ ഖോ ത്വം, ബാഹിയ, അരഹാ, നപി അരഹത്തമഗ്ഗം വാ സമാപന്നോ, സാപി തേ പടിപദാ നത്ഥി, യായ ത്വം അരഹാ വാ അസ്സ അരഹത്തമഗ്ഗം വാ സമാപന്നോ’’തി. ബാഹിയോ ആകാസേ ഠത്വാ കഥേന്തം മഹാബ്രഹ്മാനം ഓലോകേത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘അഹോ ഭാരിയം കമ്മം കതം, അഹം ‘അരഹന്തോമ്ഹീ’തി ചിന്തേസിം, അയഞ്ച മം ‘ന ത്വം അരഹാ, നപി അരഹത്തമഗ്ഗം വാ സമാപന്നോസീ’തി വദതി, അത്ഥി നു ഖോ ലോകേ അഞ്ഞോ അരഹാ’’തി. അഥ നം പുച്ഛി – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ ഏതരഹി ദേവതേ ലോകേ അരഹാ വാ അരഹത്തമഗ്ഗം വാ സമാപന്നോ’’തി. അഥസ്സ ദേവതാ ആചിക്ഖി – ‘‘അത്ഥി, ബാഹിയ, ഉത്തരേസു ജനപദേസു സാവത്ഥി നാമ നഗരം, തത്ഥ സോ ഭഗവാ ഏതരഹി വിഹരതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. സോ ഹി, ബാഹിയ, ഭഗവാ അരഹാ ചേവ അരഹത്തത്ഥായ ച ധമ്മം ദേസേതീ’’തി.

ബാഹിയോ രത്തിഭാഗേ ദേവതായ കഥം സുത്വാ സംവിഗ്ഗമാനസോ തം ഖണംയേവ സുപ്പാരകാ നിക്ഖമിത്വാ ഏകരത്തിവാസേന സാവത്ഥിം അഗമാസി, സബ്ബം വീസയോജനസതികം മഗ്ഗം ഏകരത്തിവാസേനേവ അഗമാസി. ഗച്ഛന്തോ ച പന ദേവതാനുഭാവേന ഗതോ. ‘‘ബുദ്ധാനുഭാവേനാ’’തിപി വദന്തിയേവ. തസ്മിം പന ഖണേ സത്ഥാ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ ഹോതി. സോ ഭുത്തപാതരാസേ കായആലസിയവിമോചനത്ഥം അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമന്തേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ‘‘കഹം ഏതരഹി സത്ഥാ’’തി പുച്ഛി. ഭിക്ഖൂ ‘‘ഭഗവാ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ’’തി വത്വാ തം പുച്ഛിംസു – ‘‘ത്വം പന കുതോ ആഗതോസീ’’തി? ‘‘സുപ്പാരകാ ആഗതോമ്ഹീ’’തി. ‘‘കദാ നിക്ഖന്തോസീ’’തി? ‘‘ഹിയ്യോ സായം നിക്ഖന്തോമ്ഹീ’’തി. ‘‘ദൂരതോസി ആഗതോ, നിസീദ, തവ പാദേ ധോവിത്വാ തേലേന മക്ഖേത്വാ ഥോകം വിസ്സമാഹി, ആഗതകാലേ സത്ഥാരം ദക്ഖിസ്സസീ’’തി. ‘‘അഹം, ഭന്തേ, സത്ഥു വാ അത്തനോ വാ ജീവിതന്തരായം ന ജാനാമി, ഏകരത്തേനേവമ്ഹി കത്ഥചി അട്ഠത്വാ അനിസീദിത്വാ വീസയോജനസതികം മഗ്ഗം ആഗതോ, സത്ഥാരം പസ്സിത്വാവ വിസ്സമിസ്സാമീ’’തി. സോ ഏവം വത്വാ തരമാനരൂപോ സാവത്ഥിം പവിസിത്വാ ഭഗവന്തം അനോപമായ ബുദ്ധസിരിയാ പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ ‘‘ചിരസ്സം വത മേ ഗോതമോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ദിട്ഠോ’’തി ദിട്ഠട്ഠാനതോ പട്ഠായ ഓനതസരീരോ ഗന്ത്വാ അന്തരവീഥിയമേവ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ ഗോപ്ഫകേസു ദള്ഹം ഗഹേത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘ദേസേതു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധമ്മം, ദേസേതു സുഗതോ ധമ്മം, യം മമസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘അകാലോ ഖോ താവ, ബാഹിയ, അന്തരഘരം പവിട്ഠമ്ഹാ പിണ്ഡായാ’’തി പടിക്ഖിപി.

തം സുത്വാ ബാഹിയോ, ഭന്തേ, സംസാരേ സംസരന്തേന കബളീകാരാഹാരോ ന അലദ്ധപുബ്ബോ, തുമ്ഹാകം വാ മയ്ഹം വാ ജീവിതന്തരായം ന ജാനാമി, ദേസേതു മേ ധമ്മന്തി. സത്ഥാ ദുതിയമ്പി പടിക്ഖിപിയേവ. ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘ഇമസ്സ മം ദിട്ഠകാലതോ പട്ഠായ സകലസരീരം പീതിയാ നിരന്തരം അജ്ഝോത്ഥടം ഹോതി, ബലവപീതിവേഗോ ധമ്മം സുത്വാപി ന സക്ഖിസ്സതി പടിവിജ്ഝിതും, മജ്ഝത്തുപേക്ഖായ താവ തിട്ഠതു, ഏകരത്തേനേവ വീസയോജനസതികം മഗ്ഗം ആഗതത്താ ദരഥോപിസ്സ ബലവാ, സോപി താവ പടിപ്പസ്സമ്ഭതൂ’’തി. തസ്മാ ദ്വിക്ഖത്തും പടിക്ഖിപിത്വാ തതിയം യാചിതോ അന്തരവീഥിയം ഠിതോവ ‘‘തസ്മാതിഹ തേ, ബാഹിയ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം ‘ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്തം ഭവിസ്സതീ’’’തിആദിനാ (ഉദാ. ൧൦) നയേന ധമ്മം ദേസേസി. സോ സത്ഥു ധമ്മം സുണന്തോയേവ സബ്ബാസവേ ഖേപേത്വാ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. താവദേവ ച പന ഭഗവന്തം പബ്ബജ്ജം യാചി, ‘‘പരിപുണ്ണം തേ പത്തചീവര’’ന്തി പുട്ഠോ ‘‘ന പരിപുണ്ണ’’ന്തി ആഹ. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘തേന ഹി പത്തചീവരം പരിയേസാഹീ’’തി വത്വാ പക്കാമി.

‘‘സോ കിര വീസതി വസ്സസഹസ്സാനി സമണധമ്മം കരോന്തോ ‘ഭിക്ഖുനാ നാമ അത്തനാ പച്ചയേ ലഭിത്വാ അഞ്ഞം അനോലോകേത്വാ സയമേവ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’തി ഏകഭിക്ഖുസ്സാപി പത്തേന വാ ചീവരേന വാ സങ്ഗഹം ന അകാസി, തേനസ്സ ഇദ്ധിമയപത്തചീവരം ന ഉപജ്ജിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ഏഹിഭിക്ഖുഭാവേന പബ്ബജ്ജം ന അദാസി. തമ്പി പത്തചീവരം പരിയേസമാനമേവ ഏകാ യക്ഖിനീ ധേനുരൂപേന ആഗന്ത്വാ ഉരമ്ഹി പഹരിത്വാ ജീവിതക്ഖയം പാപേസി. സത്ഥാ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ കതഭത്തകിച്ചോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം നിക്ഖന്തോ ബാഹിയസ്സ സരീരം സങ്കാരട്ഠാനേ പതിതം ദിസ്വാ ഭിക്ഖൂ ആണാപേസി, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഏകസ്മിം ഗേഹദ്വാരേ ഠത്വാ മഞ്ചകം ആഹരാപേത്വാ ഇമം സരീരം നഗരതോ നീഹരിത്വാ ഝാപേത്വാ ഥൂപം കരോഥാ’’തി. ഭിക്ഖൂ തഥാ കരിംസു, കത്വാ ച പന വിഹാരം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ അത്തനാ കതകിച്ചം ആരോചേത്വാ തസ്സ അഭിസമ്പരായം പുച്ഛിംസു. അഥ നേസം ഭഗവാ തസ്സ പരിനിബ്ബുതഭാവം ആചിക്ഖിത്വാ ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം ഖിപ്പാഭിഞ്ഞാനം യദിദം ബാഹിയോ ദാരുചീരിയോ’’തി (അ. നി. ൧.൨൧൬) ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി. അഥ നം ഭിക്ഖൂ പുച്ഛിംസു – ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹേ ‘ബാഹിയോ അരഹത്തം പത്തോ’തി വദേഥ, കദാ സോ അരഹത്തം പത്തോ’’തി? ‘‘മമ ധമ്മം സുതകാലേ, ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘കദാ പനസ്സ, ഭന്തേ, തുമ്ഹേഹി ധമ്മോ കഥിതോ’’തി? ‘‘പിണ്ഡായ ചരന്തേന അന്തരവീഥിയം ഠത്വാ’’തി. ‘‘അപ്പമത്തകോ ഹി, ഭന്തേ, തുമ്ഹേഹി അന്തരവീഥിയം ഠത്വാ കഥിതധമ്മോ കഥം സോ താവത്തകേന വിസേസം നിബ്ബത്തേസീ’’തി, അഥ നേ സത്ഥാ ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, മമ ധമ്മം ‘അപ്പം വാ ബഹും വാ’തി മാ പമാണം ഗണ്ഹഥ. അനേകാനിപി ഹി ഗാഥാസഹസ്സാനി അനത്ഥനിസ്സിതാനി ന സേയ്യോ, അത്ഥനിസ്സിതം പന ഏകമ്പി ഗാഥാപദം സേയ്യോ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൦൧. ‘‘സഹസ്സമപി ചേ ഗാഥാ, അനത്ഥപദസംഹിതാ;

ഏകം ഗാഥാപദം സേയ്യോ, യം സുത്വാ ഉപസമ്മതീ’’തി.

തത്ഥ ഏകം ഗാഥാപദം സേയ്യോതി ‘‘അപ്പമാദോ അമതപദം…പേ… യഥാ മയാ’’തി (ധ. പ. ൨൧) ഏവരൂപാ ഏകാ ഗാഥാപി സേയ്യോതി അത്ഥോ. സേസം പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

ബാഹിയദാരുചീരിയത്ഥേരവത്ഥു ദുതിയം.