൧൨. പടാചാരാഥേരീവത്ഥു

യോ ച വസ്സസതം ജീവേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ പടാചാരം ഥേരിം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാ കിര സാവത്ഥിയം ചത്താലീസകോടിവിഭവസ്സ സേട്ഠിനോ ധീതാ അഹോസി അഭിരൂപാ. തം സോളസവസ്സുദ്ദേസികകാലേ സത്തഭൂമികസ്സ പാസാദസ്സ ഉപരിമതലേ രക്ഖന്താ വസാപേസും. ഏവം സന്തേപി സാ ഏകേന അത്തനോ ചൂളൂപട്ഠാകേന സദ്ധിം വിപ്പടിപജ്ജി. അഥസ്സാ മാതാപിതരോ സമജാതികകുലേ ഏകസ്സ കുമാരസ്സ പടിസ്സുണിത്വാ വിവാഹദിവസം ഠപേസും. തസ്മിം ഉപകട്ഠേ സാ തം ചൂളൂപട്ഠാകം ആഹ – ‘‘മം കിര അസുകകുലസ്സ നാമ ദസ്സന്തി, മയി പതികുലം ഗതേ മമ പണ്ണാകാരം ഗഹേത്വാ ആഗതോപി തത്ഥ പവേസനം ന ലഭിസ്സസി, സചേ തേ മയി സിനേഹോ അത്ഥി, ഇദാനേവ മം ഗഹേത്വാ യേന വാ തേന വാ പലായസ്സൂ’’തി. ‘‘സോ സാധു, ഭദ്ദേ’’തി. ‘‘തേന ഹി അഹം സ്വേ പാതോവ നഗരദ്വാരസ്സ അസുകട്ഠാനേ നാമ ഠസ്സാമി, ത്വം ഏകേന ഉപായേന നിക്ഖമിത്വാ തത്ഥ ആഗച്ഛേയ്യാസീ’’തി വത്വാ ദുതിയദിവസേ സങ്കേതട്ഠാനേ അട്ഠാസി. സാപി പാതോവ കിലിട്ഠം വത്ഥം നിവാസേത്വാ കേസേ വിക്കിരിത്വാ കുണ്ഡകേന സരീരം മക്ഖിത്വാ കുടം ആദായ ദാസീഹി സദ്ധിം ഗച്ഛന്തീ വിയ ഘരാ നിക്ഖമിത്വാ തം ഠാനം അഗമാസി. സോ തം ആദായ ദൂരം ഗന്ത്വാ ഏകസ്മിം ഗാമേ നിവാസം കപ്പേത്വാ അരഞ്ഞേ ഖേത്തം കസിത്വാ ദാരുപണ്ണാദീനി ആഹരതി. ഇതരാ കുടേന ഉദകം ആഹരിത്വാ സഹത്ഥാ കോട്ടനപചനാദീനി കരോന്തീ അത്തനോ പാപസ്സ ഫലം അനുഭോതി. അഥസ്സാ കുച്ഛിയം ഗബ്ഭോ പതിട്ഠാസി. സാ പരിപുണ്ണഗബ്ഭാ ‘‘ഇധ മേ കോചി ഉപകാരകോ നത്ഥി, മാതാപിതരോ നാമ പുത്തേസു മുദുഹദയാ ഹോന്തി, തേസം സന്തികം മം നേഹി, തത്ഥ മേ ഗബ്ഭവുട്ഠാനം ഭവിസ്സതീ’’തി സാമികം യാചി. സോ ‘‘കിം, ഭദ്ദേ, കഥേസി, മം ദിസ്വാ തവ മാതാപിതരോ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കരേയ്യും, ന സക്കാ മയാ തത്ഥ ഗന്തു’’ന്തി പടിക്ഖിപി. സാ പുനപ്പുനം യാചിത്വാപി ഗമനം അലഭമാനാ തസ്സ അരഞ്ഞം ഗതകാലേ പടിവിസ്സകേ ആമന്തേത്വാ ‘‘സചേ സോ ആഗന്ത്വാ മം അപസ്സന്തോ ‘കഹം ഗതാ’തി പുച്ഛിസ്സതി, മമ അത്തനോ കുലഘരം ഗതഭാവം ആചിക്ഖേയ്യാഥാ’’തി വത്വാ ഗേഹദ്വാരം പിദഹിത്വാ പക്കാമി. സോപി ആഗന്ത്വാ തം അപസ്സന്തോ പടിവിസ്സകേ പുച്ഛിത്വാ തം പവത്തിം സുത്വാ ‘‘നിവത്തേസ്സാമി ന’’ന്തി അനുബന്ധിത്വാ തം ദിസ്വാ നാനപ്പകാരം യാചിയമാനോപി നിവത്തേതും നാസക്ഖി. അഥസ്സാ ഏകസ്മിം ഠാനേ കമ്മജവാതാ ചലിംസു. സാ ഏകം ഗച്ഛന്തരം പവിസിത്വാ, ‘‘സാമി, കമ്മജവാതാ മേ ചലിതാ’’തി വത്വാ ഭൂമിയം നിപജ്ജിത്വാ സമ്പരിവത്തമാനാ കിച്ഛേന ദാരകം വിജായിത്വാ ‘‘യസ്സത്ഥായാഹം കുലഘരം ഗച്ഛേയ്യം, സോ അത്ഥോ നിപ്ഫന്നോ’’തി പുനദേവ തേന സദ്ധിം ഗേഹം ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേസി.

തസ്സാ അപരേന സമയേന പുന ഗബ്ഭോ പതിട്ഠഹി. സാ പരിപുണ്ണഗബ്ഭാ ഹുത്വാ പുരിമനയേനേവ സാമികം യാചിത്വാ ഗമനം അലഭമാനാ പുത്തം അങ്കേനാദായ തഥേവ പക്കമിത്വാ തേന അനുബന്ധിത്വാ ‘‘തിട്ഠാഹീ’’തി വുത്തേ നിവത്തിതും ന ഇച്ഛി. അഥ നേസം ഗച്ഛന്താനം മഹാ അകാലമേഘോ ഉദപാദി സമന്താ വിജ്ജുലതാഹി ആദിത്തം വിയ മേഘത്ഥനിതേഹി, ഭിജ്ജമാനം വിയ ഉദകധാരാനിപാതനിരന്തരം നഭം അഹോസി. തസ്മിം ഖണേ തസ്സാ കമ്മജവാതാ ചലിംസു. സാ സാമികം ആമന്തേത്വാ, ‘‘സാമി, കമ്മജവാതാ മേ ചലിതാ, ന സക്കോമി സന്ധാരേതും, അനോവസ്സകട്ഠാനം മേ ജാനാഹീ’’തി ആഹ. സോ ഹത്ഥഗതായ വാസിയാ ഇതോ ചിതോ ച ഉപധാരേന്തോ ഏകസ്മിം വമ്മികമത്ഥകേ ജാതം ഗുമ്ബം ദിസ്വാ ഛിന്ദിതും ആരഭി. അഥ നം വമ്മികതോ നിക്ഖമിത്വാ ഘോരവിസോ ആസീവിസോ ഡംസി. തങ്ഖണഞ്ഞേവസ്സ സരീരം അന്തോസമുട്ഠിതാഹി അഗ്ഗിജാലാഹി ഡയ്ഹമാനം വിയ നീലവണ്ണം ഹുത്വാ തത്ഥേവ പതി. ഇതരാപി മഹാദുക്ഖം അനുഭവമാനാ തസ്സ ആഗമനം ഓലോകേന്തീപി തം അദിസ്വാവ അപരമ്പി പുത്തം വിജായി. ദ്വേ ദാരകാ വാതവുട്ഠിവേഗം അസഹമാനാ മഹാവിരവം വിരവന്തി. സാ ഉഭോപി തേ ഉരന്തരേ കത്വാ ദ്വീഹി ജണ്ണുകേഹി ചേവ ഹത്ഥേഹി ച ഭൂമിയം ഉപ്പീളേത്വാ തഥാ ഠിതാവ രത്തിം വീതിനാമേസി. സകലസരീരം നില്ലോഹിതം വിയ പണ്ഡുപലാസവണ്ണം അഹോസി. സാ ഉട്ഠിതേ അരുണേ മംസപേസിവണ്ണം ഏകം പുത്തം അങ്കേനാദായ ഇതരം അങ്ഗുലിയാ ഗഹേത്വാ ‘‘ഏഹി, താത, പിതാ തേ ഇതോ ഗതോ’’തി വത്വാ സാമികസ്സ ഗതമഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തീ തം വമ്മികമത്ഥകേ കാലം കത്വാ പതിതം നീലവണ്ണം ഥദ്ധസരീരം ദിസ്വാ ‘‘മം നിസ്സായ മമ സാമികോ പന്ഥേ മതോ’’തി രോദന്തീ പരിദേവന്തീ പായാസി.

സാ സകലരത്തിം ദേവേന വുട്ഠത്താ അചിരവതിം നദിം ജണ്ണുപ്പമാണേന കടിപ്പമാണേന ഥനപ്പമാണേന ഉദകേന പരിപുണ്ണം ദിസ്വാ അത്തനോ മന്ദബുദ്ധിതായ ദ്വീഹി ദാരകേഹി സദ്ധിം ഉദകം ഓതരിതും അവിസഹന്തീ ജേട്ഠപുത്തം ഓരിമതീരേ ഠപേത്വാ ഇതരം ആദായ പരതീരം ഗന്ത്വാ സാഖാഭങ്ഗം അത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജാപേത്വാ ‘‘ഇതരസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി ബാലപുത്തകം പഹായ തരിതും അസക്കോന്തീ പുനപ്പുനം നിവത്തിത്വാ ഓലോകയമാനാ പായാസി. അഥസ്സാ നദീമജ്ഝം ഗതകാലേ ഏകോ സേനോ തം കുമാരം ദിസ്വാ ‘‘മംസപേസീ’’തി സഞ്ഞായ ആകാസതോ ഭസ്സി. സാ തം പുത്തസ്സത്ഥായ ഭസ്സന്തം ദിസ്വാ ഉഭോ ഹത്ഥേ ഉക്ഖിപിത്വാ ‘‘സൂസൂ’’തി തിക്ഖത്തും മഹാസദ്ദം നിച്ഛാരേസി. സേനോ ദൂരഭാവേന തം അസുത്വാവ കുമാരകം ഗഹേത്വാ വേഹാസം ഉപ്പതിത്വാ ഗതോ. ഓരിമതീരേ ഠിതപുത്തോ മാതരം നദീമജ്ഝേ ഉഭോ ഹത്ഥേ ഉക്ഖിപിത്വാ മഹാസദ്ദം നിച്ഛാരയമാനം ദിസ്വാ ‘‘മം പക്കോസതീ’’തി സഞ്ഞായ വേഗേന ഉദകേ പതി. ഇതിസ്സാ ബാലപുത്തം സേനോ ഹരി, ജേട്ഠപുത്തോ ഉദകേന വൂള്ഹോ.

സാ ‘‘ഏകോ മേ പുത്തോ സേനേന ഗഹിതോ, ഏകോ ഉദകേന വൂള്ഹോ, പന്ഥേ മേ പതി മതോ’’തി രോദന്തീ പരിദേവന്തീ ഗച്ഛമാനാ സാവത്ഥിതോ ആഗച്ഛന്തം ഏകം പുരിസം ദിസ്വാ പുച്ഛി – ‘‘കത്ഥ വാസികോസി, താതാ’’തി? ‘‘സാവത്ഥിവാസികോമ്ഹി, അമ്മാ’’തി. ‘‘സാവത്ഥിനഗരേ അസുകവീഥിയം ഏവരൂപം അസുകകുലം നാമ അത്ഥി, ജാനാസി, താതാ’’തി? ‘‘ജാനാമി, അമ്മ, തം പന മാ പുച്ഛി, സചേ അഞ്ഞം ജാനാസി പുച്ഛാ’’തി. ‘‘അഞ്ഞേന മേ കമ്മം നത്ഥി, തദേവ പുച്ഛാമി, താതാ’’തി. ‘‘അമ്മ, ത്വം അത്തനോ അനാചിക്ഖിതും ന ദേസി, അജ്ജ തേ സബ്ബരത്തിം ദേവോ വസ്സന്തോ ദിട്ഠോ’’തി. ‘‘ദിട്ഠോ മേ, താത, മയ്ഹമേവേസോ സബ്ബരത്തിം വുട്ഠോ, ന അഞ്ഞസ്സ. മയ്ഹം പന വുട്ഠകാരണം പച്ഛാ തേ കഥേസ്സാമി, ഏതസ്മിം താവ മേ സേട്ഠിഗേഹേ പവത്തിം കഥേഹീ’’തി. ‘‘അമ്മ, അജ്ജ രത്തിം സേട്ഠിഞ്ച സേട്ഠിഭരിയഞ്ച സേട്ഠിപുത്തഞ്ചാതി തയോപി ജനേ അവത്ഥരമാനം ഗേഹം പതി, തേ ഏകചിതകസ്മിം ഝായന്തി. ഏസ ധൂമോ പഞ്ഞായതി, അമ്മാ’’തി. സാ തസ്മിം ഖണേ നിവത്ഥവത്ഥം പതമാനം ന സഞ്ജാനി, ഉമ്മത്തികഭാവം പത്വാ യഥാജാതാവ രോദന്തീ പരിദേവന്തീ –

‘‘ഉഭോ പുത്താ കാലകതാ, പന്ഥേ മയ്ഹം പതീ മതോ;

മാതാ പിതാ ച ഭാതാ ച, ഏകചിതമ്ഹി ഡയ്ഹരേ’’തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൨.൪൯൮) –

വിലപന്തീ പരിബ്ഭമി. മനുസ്സാ തം ദിസ്വാ ‘‘ഉമ്മത്തികാ ഉമ്മത്തികാ’’തി കചവരം ഗഹേത്വാ പംസും ഗഹേത്വാ മത്ഥകേ ഓകിരന്താ ലേഡ്ഡൂഹി പഹരന്തി. സത്ഥാ ജേതവനമഹാവിഹാരേ അട്ഠപരിസമജ്ഝേ നിസീദിത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ തം ആഗച്ഛമാനം അദ്ദസ കപ്പസതസഹസ്സം പൂരിതപാരമിം അഭിനീഹാരസമ്പന്നം.

സാ കിര പദുമുത്തരബുദ്ധകാലേ പദുമുത്തരസത്ഥാരാ ഏകം വിനയധരത്ഥേരിം ബാഹായ ഗഹേത്വാ നന്ദനവനേ ഠപേന്തം വിയ ഏതദഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപിയമാനം ദിസ്വാ ‘‘അഹമ്പി തുമ്ഹാദിസസ്സ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ വിനയധരത്ഥേരീനം അഗ്ഗട്ഠാനം ലഭേയ്യ’’ന്തി അധികാരം കത്വാ പത്ഥനം ഠപേസി. പദുമുത്തരബുദ്ധോ അനാഗതംസഞാണം പത്ഥരിത്വാ പത്ഥനായ സമിജ്ഝനഭാവം ഞത്വാ ‘‘അനാഗതേ ഗോതമബുദ്ധസ്സ നാമ സാസനേ അയം പടാചാരാ നാമേന വിനയധരത്ഥേരീനം അഗ്ഗാ ഭവിസ്സതീ’’തി ബ്യാകാസി. തം ഏവം പത്ഥിതപത്ഥനം അഭിനീഹാരസമ്പന്നം സത്ഥാ ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തിം ദിസ്വാ ‘‘ഇമിസ്സാ ഠപേത്വാ മം അഞ്ഞോ അവസ്സയോ ഭവിതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥീ’’തി ചിന്തേത്വാ തം യഥാ വിഹാരാഭിമുഖം ആഗച്ഛതി, ഏവം അകാസി. പരിസാ തം ദിസ്വാവ ‘‘ഇമിസ്സാ ഉമ്മത്തികായ ഇതോ ആഗന്തും മാ ദദിത്ഥാ’’തി ആഹ. സത്ഥാ ‘‘അപേഥ, മാ നം വാരയിത്ഥാ’’തി വത്വാ അവിദൂരട്ഠാനം ആഗതകാലേ ‘‘സതിം പടിലഭ ഭഗിനീ’’തി ആഹ. സാ തം ഖണംയേവ ബുദ്ധാനുഭാവേന സതിം പടിലഭി. തസ്മിംകാലേ നിവത്ഥവത്ഥസ്സ പതിതഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാ ഹിരോത്തപ്പം പച്ചുപട്ഠാപേത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദി. അഥസ്സാ ഏകോ പുരിസോ ഉത്തരസാടകം ഖിപി. സാ തം നിവാസേത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ സുവണ്ണവണ്ണേസു പാദേസു പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, അവസ്സയോ മേ ഹോഥ, പതിട്ഠാ മേ ഹോഥ. ഏകഞ്ഹി മേ പുത്തം സേനോ ഗണ്ഹി, ഏകോ ഉദകേന വൂള്ഹോ, പന്ഥേ മേ പതി മതോ, മാതാപിതരോ ചേവ മേ ഭാതാ ച ഗേഹേന അവത്ഥടാ ഏകചിതകസ്മിം ഝായന്തീ’’തി.

സത്ഥാ തസ്സാ വചനം സുത്വാ ‘‘പടാചാരേ, മാ ചിന്തയി, തവ താണം സരണം അവസ്സയോ ഭവിതും സമത്ഥസ്സേവ സന്തികം ആഗതാസി. യഥാ ഹി തവ ഇദാനി ഏകോ പുത്തകോ സേനേന ഗഹിതോ, ഏകോ ഉദകേന വൂള്ഹോ, പന്ഥേ പതി മതോ, മാതാപിതരോ ചേവ ഭാതാ ച ഗേഹേന അവത്ഥടാ; ഏവമേവ ഇമസ്മിം സംസാരേ പുത്താദീനം മതകാലേ തവ രോദന്തിയാ പഗ്ഘരിതഅസ്സു ചതുന്നം മഹാസമുദ്ദാനം ഉദകതോ ബഹുതര’’ന്തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘ചതൂസു സമുദ്ദേസു ജലം പരിത്തകം,

തതോ ബഹും അസ്സുജലം അനപ്പകം;

ദുക്ഖേന ഫുട്ഠസ്സ നരസ്സ സോചനാ,

കിം കാരണാ അമ്മ തുവം പമജ്ജസീ’’തി.

ഏവം സത്ഥരി അനമതഗ്ഗപരിയായം കഥേന്തേ തസ്സ സരീരേ സോകോ തനുത്തം അഗമാസി. അഥ നം തനുഭൂതസോകം ഞത്വാ പുന സത്ഥാ ആമന്തേത്വാ ‘‘പടാചാരേ പുത്താദയോ നാമ പരലോകം ഗച്ഛന്തസ്സ താണം വാ ലേണം വാ സരണം വാ ഭവിതും ന സക്കോന്തി, തസ്മാ വിജ്ജമാനാപി തേ ന സന്തിയേവ, പണ്ഡിതേന പന സീലം വിസോധേത്വാ അത്തനോ നിബ്ബാനഗാമിമഗ്ഗം ഖിപ്പമേവ സോധേതും വട്ടതീ’’തി വത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

‘‘ന സന്തി പുത്താ താണായ, ന പിതാ നാപി ബന്ധവാ;

അന്തകേനാധിപന്നസ്സ, നത്ഥി ഞാതീസു താണതാ. (ധ. പ. ൨൮൮; അപ. ഥേരീ ൨.൨.൫൦൧);

‘‘ഏതമത്ഥവസ്സം ഞത്വാ, പണ്ഡിതോ സീലസംവുതോ;

നിബ്ബാനഗമനം മഗ്ഗം, ഖിപ്പമേവ വിസോധയേ’’തി. (ധ. പ. ൨൮൯);

ദേസനാവസാനേ പടാചാരാ മഹാപഥവിയം പംസുപരിമാണേ കിലേസേ ഝാപേത്വാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, അഞ്ഞേപി ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി. സാ പന സോതാപന്നാ ഹുത്വാ സത്ഥാരം പബ്ബജ്ജം യാചി. സത്ഥാ തം ഭിക്ഖുനീനം സന്തികം പഹിണിത്വാ പബ്ബാജേസി. സാ ലദ്ധൂപസമ്പദാ പടിതാചാരത്താ പടാചാരാത്വേവ പഞ്ഞായി. സാ ഏകദിവസം കുടേന ഉദകം ആദായ പാദേ ധോവന്തീ ഉദകം ആസിഞ്ചി, തം ഥോകം ഗന്ത്വാ പച്ഛിജ്ജി. ദുതിയവാരേ ആസിത്തം തതോ ദൂരതരം അഗമാസി. തതിയവാരേ ആസിത്തം തതോപി ദൂരതരന്തി. സാ തദേവ ആരമ്മണം ഗഹേത്വാ തയോ വയേ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ‘‘മയാ പഠമം ആസിത്തം ഉദകം വിയ ഇമേ സത്താ പഠമവയേപി മരന്തി, തതോ ദൂരതരം ഗതം ദുതിയവാരേ ആസിത്തം ഉദകം വിയ മജ്ഝിമവയേപി മരന്തി, തതോപി ദൂരതരം ഗതം തതിയവാരേ ആസിത്തം ഉദകം വിയ പച്ഛിമവയേപി മരന്തിയേവാ’’തി ചിന്തേസി. സത്ഥാ ഗന്ധകുടിയം നിസിന്നോവ ഓഭാസം ഫരിത്വാ തസ്സാ സമ്മുഖേ ഠത്വാ കഥേന്തോ വിയ ‘‘ഏവമേതം പടാചാരേ, പഞ്ചന്നമ്പി ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം അപസ്സന്തസ്സ വസ്സസതം ജീവനതോ തേസം ഉദയബ്ബയം പസ്സന്തസ്സ ഏകാഹമ്പി ഏകക്ഖണമ്പി ജീവിതം സേയ്യോ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഗാഥമാഹ –

൧൧൩. ‘‘യോ ച വസ്സസതം ജീവേ, അപസ്സം ഉദയബ്ബയം;

ഏകാഹം ജീവിതം സേയ്യോ, പസ്സതോ ഉദയബ്ബയ’’ന്തി.

തത്ഥ അപസ്സം ഉദയബ്ബയന്തി പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം പഞ്ചവീസതിയാ ലക്ഖണേഹി ഉദയഞ്ച വയഞ്ച അപസ്സന്തോ. പസ്സതോ ഉദയബ്ബയന്തി തേസം ഉദയഞ്ച വയഞ്ച പസ്സന്തസ്സ. ഇതരസ്സ ജീവനതോ ഏകാഹമ്പി ജീവിതം സേയ്യോതി.

ദേസനാവസാനേ പടാചാരാ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി.

പടാചാരാഥേരീവത്ഥു ദ്വാദസമം.