൧൧. സപ്പദാസത്ഥേരവത്ഥു

യോ ച വസ്സസതം ജീവേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ സപ്പദാസത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിരേകോ കുലപുത്തോ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ അപരേന സമയേന ഉക്കണ്ഠിത്വാ ‘‘മാദിസസ്സ കുലപുത്തസ്സ ഗിഹിഭാവോ നാമ അയുത്തോ, പബ്ബജ്ജായ ഠത്വാ മരണമ്ഹി മേ സേയ്യോ’’തി ചിന്തേത്വാ അത്തനോ മരണൂപായം ചിന്തേന്തോ വിചരതി. അഥേകദിവസം പാതോവ കതഭത്തകിച്ചാ ഭിക്ഖൂ വിഹാരം ഗന്ത്വാ അഗ്ഗിസാലായ സപ്പം ദിസ്വാ തം ഏകസ്മിം കുടേ പക്ഖിപിത്വാ കുടം പിദഹിത്വാ ആദായ വിഹാരാ നിക്ഖമിംസു. ഉക്കണ്ഠിതഭിക്ഖുപി ഭത്തകിച്ചം കത്വാ ആഗച്ഛന്തോ തേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘കിം ഇദം, ആവുസോ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘സപ്പോ, ആവുസോ’’തി വുത്തേ ഇമിനാ ‘‘കിം കരിസ്സഥാ’’തി? ‘‘ഛഡ്ഡേസ്സാമ ന’’ന്തി. തേസം വചനം സുത്വാ ‘‘ഇമിനാ അത്താനം ഡംസാപേത്വാ മരിസ്സാമീ’’തി ‘‘ആഹരഥ, അഹം തം ഛഡ്ഡേസ്സാമീ’’തി തേസം ഹത്ഥതോ കുടം ഗഹേത്വാ ഏകസ്മിം ഠാനേ നിസിന്നോ തേന സപ്പേന അത്താനം ഡംസാപേതി, സപ്പോ ഡംസിതും ന ഇച്ഛതി. സോ കുടേ ഹത്ഥം ഓതാരേത്വാ ഇതോ ചിതോ ച ആലോലേതി, ഘോരസപ്പസ്സ മുഖം വിവരിത്വാ അങ്ഗുലിം പക്ഖിപതി, നേവ നം സപ്പോ ഡംസി. സോ ‘‘നായം ആസീവിസോ, ഘരസപ്പോ ഏസോ’’തി തം പഹായ വിഹാരം അഗമാസി. അഥ നം ഭിക്ഖൂ ‘‘ഛഡ്ഡിതോ തേ, ആവുസോ, സപ്പോ’’തി ആഹംസു. ‘‘ന സോ, ആവുസോ, ഘോരസപ്പോ, ഘരസപ്പോ ഏസോ’’തി. ‘‘ഘോരസപ്പോയേവാവുസോ, മഹന്തം ഫണം കത്വാ സുസുയന്തോ ദുക്ഖേന അമ്ഹേഹി ഗഹിതോ, കിം കാരണാ ഏവം ത്വം വദേസീ’’തി ആഹംസു. ‘‘അഹം, ആവുസോ, തേന അത്താനം ഡംസാപേന്തോപി മുഖേ അങ്ഗുലിം പക്ഖിപേന്തോപി തം ഡംസാപേതും നാസക്ഖി’’ന്തി. തം സുത്വാ ഭിക്ഖൂ തുണ്ഹീ അഹേസും.

അഥേകദിവസം ന്ഹാപിതോ ദ്വേ തയോ ഖുരേ ആദായ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഏകം ഭൂമിയം ഠപേത്വാ ഏകേന ഭിക്ഖൂനം കേസേ ഓഹാരേതി. സോ ഭൂമിയം ഠപിതം ഖുരം ഗഹേത്വാ ‘‘ഇമിനാ ഗീവം ഛിന്ദിത്വാ മരിസ്സാമീ’’തി ഏകസ്മിം രുക്ഖേ ഗീവം ഉപനിധായ ഖുരധാരം ഗലനാളിയം കത്വാ ഠിതോ ഉപസമ്പദാമാളതോ പട്ഠായ അത്തനോ സീലം ആവജ്ജേന്തോ വിമലചന്ദമണ്ഡലം വിയ സുധോതമണിഖന്ധമിവ ച നിമ്മലം സീലം അദ്ദസ. തസ്സ തം ഓലോകേന്തസ്സ സകലസരീരം ഫരന്തീ പീതി ഉപ്പജ്ജി. സോ പീതിം വിക്ഖമ്ഭേത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേന്തോ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ ഖുരം ആദായ വിഹാരമജ്ഝം പാവിസി. അഥ നം ഭിക്ഖൂ ‘‘കഹം ഗതോസി, ആവുസോ’’തി പുച്ഛിംസു. ‘‘‘ഇമിനാ ഖുരേന ഗലനാളിം ഛിന്ദിത്വാ മരിസ്സാമീ’തി ഗതോമ്ഹി, ആവുസോ’’തി. അഥ ‘‘കസ്മാ ന മതോസീ’’തി? ഇദാനിമ്ഹി സത്ഥം ആഹരിതും അഭബ്ബോ ജാതോ. അഹഞ്ഹി ‘‘ഇമിനാ ഖുരേന ഗലനാളിം ഛിന്ദിസ്സാമീ’’തി ഞാണഖുരേന സബ്ബകിലേസേ ഛിന്ദിന്തി. ഭിക്ഖൂ ‘‘അയം അഭൂതേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതീ’’തി ഭഗവതോ ആരോചേസും. ഭഗവാ തേസം കഥം സുത്വാ ആഹ – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഖീണാസവാ നാമ സഹത്ഥാ അത്താനം ജീവിതാ വോരോപേന്തീ’’തി. ഭന്തേ, തുമ്ഹേ ഇമം ‘‘ഖീണാസവോ’’തി വദഥ, ഏവം അരഹത്തൂപനിസ്സയസമ്പന്നോ പനായം കസ്മാ ഉക്കണ്ഠതി, കിമസ്സ അരഹത്തൂപനിസ്സയകാരണം ‘‘കസ്മാ സോ സപ്പോ ഏതം ന ഡംസതീ’’തി? ‘‘ഭിക്ഖവേ, സോ താവ സപ്പോ ഇമസ്സ ഇതോ തതിയേ അത്തഭാവേ ദാസോ അഹോസി, സോ അത്തനോ സാമികസ്സ സരീരം ഡംസിതും ന വിസഹതീ’’തി. ഏവം താവ നേസം സത്ഥാ ഏകം കാരണം ആചിക്ഖി. തതോ പട്ഠായ ച സോ ഭിക്ഖു സപ്പദാസോ നാമ ജാതോ.

കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ കിരേകോ കുലപുത്തോ സത്ഥു ധമ്മകഥം സുത്വാ ഉപ്പന്നസംവേഗോ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ അപരേന സമയേന അനഭിരതിയാ ഉപ്പന്നായ ഏകസ്സ സഹായകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആരോചേസി. സോ തസ്സ അഭിണ്ഹം ഗിഹിഭാവേ ആദീനവം കഥേസി. തം സുത്വാ ഇതരോ സാസനേ അഭിരമിത്വാ പുബ്ബേ അനഭിരതകാലേ മലഗ്ഗഹിതേ സമണപരിക്ഖാരേ ഏകസ്മിം സോണ്ഡിതീരേ നിമ്മലേ കരോന്തോ നിസീദി. സഹായകോപിസ്സ സന്തികേയേവ നിസിന്നോ. അഥ നം സോ ഏവമാഹ – ‘‘അഹം, ആവുസോ, ഉപ്പബ്ബജന്തോ ഇമേ പരിക്ഖാരേ തുയ്ഹം ദാതുകാമോ അഹോസി’’ന്തി. സോ ലോഭം ഉപ്പാദേത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമിനാ മയ്ഹം പബ്ബജിതേന വാ ഉപ്പബ്ബജിതേന വാ കോ അത്ഥോ, ഇദാനി പരിക്ഖാരേ ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി. സോ തതോ പട്ഠായ ‘‘കിം ദാനാവുസോ, അമ്ഹാകം ജീവിതേന, യേ മയം കപാലഹത്ഥാ പരകുലേസു ഭിക്ഖായ ചരാമ, പുത്തദാരേഹി സദ്ധിം ആലാപസല്ലാപം ന കരോമാ’’തിആദീനി വദന്തോ ഗിഹിഭാവസ്സ ഗുണം കഥേസി. സോ തസ്സ കഥം സുത്വാ പുന ഉക്കണ്ഠിതോ ഹുത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘അയം മയാ ‘ഉക്കണ്ഠിതോമ്ഹീ’തി വുത്തേ പഠമം ഗിഹിഭാവേ ആദീനവം കഥേത്വാ ഇദാനി അഭിണ്ഹം ഗുണം കഥേതി, ‘കിം നു ഖോ കാരണ’’’ന്തി ചിന്തേന്തോ ‘‘ഇമേസു സമണപരിക്ഖാരേസു ലോഭേനാ’’തി ഞത്വാ സയമേവ അത്തനോ ചിത്തം നിവത്തേസി. ഏവമസ്സ കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉക്കണ്ഠാപിതത്താ ഇദാനി അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ. യോ പന തേനേവ തദാ വീസതി വസ്സസഹസ്സാനി സമണധമ്മോ കതോ, സ്വസ്സ ഏതരഹി അരഹത്തൂപനിസ്സയോ ജാതോതി.

ഇമമത്ഥം തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ സന്തികാ സുത്വാ ഉത്തരിം പുച്ഛിംസു – ‘‘ഭന്തേ, അയം കിര ഭിക്ഖു ഖുരധാരം ഗലനാളിയം കത്വാ ഠിതോവ അരഹത്തം പാപുണാതി, ഉപ്പജ്ജിസ്സതി നു ഖോ ഏത്തകേന ഖണേന അരഹത്തമഗ്ഗോ’’തി. ‘‘ആമ, ഭിക്ഖവേ, ആരദ്ധവീരിയസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാദം ഉക്ഖിപിത്വാ ഭൂമിയം ഠപേന്തസ്സ പാദേ ഭൂമിയം അസമ്പത്തേയേവ അരഹത്തമഗ്ഗോ ഉപ്പജ്ജതി. കുസീതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഹി വസ്സസതം ജീവനതോ ആരദ്ധവീരിയസ്സ ഖണമത്തമ്പി ജീവിതം സേയ്യോ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൧൨. ‘‘യോ ച വസ്സസതം ജീവേ, കുസീതോ ഹീനവീരിയോ;

ഏകാഹം ജീവികം സേയ്യോ, വീരിയമാരഭതോ ദള്ഹ’’ന്തി.

തത്ഥ കുസീതോതി കാമവിതക്കാദീഹി തീഹി വിതക്കേഹി വീതിനാമേന്തോ പുഗ്ഗലോ. ഹീനവീരിയോതി നിബ്ബീരിയോ. വീരിയമാരഭതോ ദള്ഹന്തി ദുവിധജ്ഝാനനിബ്ബത്തനസമത്ഥം ഥിരം വീരിയം ആരഭന്തസ്സ. സേസം പുരിമസദിസമേവ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

സപ്പദാസത്ഥേരവത്ഥു ഏകാദസമം.