൧. തമ്ബദാഠികചോരഘാതകവത്ഥു

സഹസ്സമപി ചേ വാചാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ തമ്ബദാഠികചോരഘാതകം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകൂനപഞ്ചസതാ കിര ചോരാ ഗാമഘാതകാദീനി കരോന്താ ജീവികം കപ്പേസും. അഥേകോ പുരിസോ നിബ്ബിദ്ധപിങ്ഗലോ തമ്ബദാഠികോ തേസം സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘അഹമ്പി തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം ജീവിസ്സാമീ’’തി ആഹ. അഥ നം ചോരജേട്ഠകസ്സ ദസ്സേത്വാ ‘‘അയമ്പി അമ്ഹാകം സന്തികേ വസിതും ഇച്ഛതീ’’തി ആഹംസു. അഥ നം ചോരജേട്ഠകോ ഓലോകേത്വാ ‘‘അയം മാതു ഥനം ഛിന്ദിത്വാ പിതു വാ ഗലലോഹിതം നീഹരിത്വാ ഖാദനസമത്ഥോ അതികക്ഖളോ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘നത്ഥേതസ്സ അമ്ഹാകം സന്തികേ വസനകിച്ച’’ന്തി പടിക്ഖിപി. സോ ഏവം പടിക്ഖിത്തോപി ആഗന്ത്വാ ഏകം തസ്സേവ അന്തേവാസികം ഉപട്ഠഹന്തോ ആരാധേസി. സോ തം ആദായ ചോരജേട്ഠകം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘സാമി, ഭദ്ദകോ ഏസ, അമ്ഹാകം ഉപകാരകോ, സങ്ഗണ്ഹഥ ന’’ന്തി യാചിത്വാ ചോരജേട്ഠകം പടിച്ഛാപേസി. അഥേകദിവസം നാഗരാ രാജപുരിസേഹി സദ്ധിം ഏകതോ ഹുത്വാ തേ ചോരേ ഗഹേത്വാ വിനിച്ഛയമഹാമച്ചാനം സന്തികം നയിംസു. അമച്ചാ തേസം ഫരസുനാ സീസച്ഛേദം ആണാപേസും. തതോ ‘‘കോ നു ഖോ ഇമേ മാരേസ്സതീ’’തി പരിയേസന്താ തേ മാരേതും ഇച്ഛന്തം കഞ്ചി അദിസ്വാ ചോരജേട്ഠകം ആഹംസു – ‘‘ത്വം ഇമേ മാരേത്വാ ജീവിതഞ്ചേവ ലഭിസ്സസി സമ്മാനഞ്ച, മാരേഹി നേ’’തി. സോപി അത്താനം നിസ്സായ വസിതത്താ തേ മാരേതും ന ഇച്ഛി. ഏതേനൂപായേന ഏകൂനപഞ്ചസതേ പുച്ഛിംസു, സബ്ബേപി ന ഇച്ഛിംസു. സബ്ബപച്ഛാ തം നിബ്ബിദ്ധപിങ്ഗലം തമ്ബദാഠികം പുച്ഛിംസു. സോ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ തേ സബ്ബേപി മാരേത്വാ ജീവിതഞ്ചേവ സമ്മാനഞ്ച ലഭി. ഏതേനൂപായേന നഗരസ്സ ദക്ഖിണതോപി പഞ്ച ചോരസതാനി ആനേത്വാ അമച്ചാനം ദസ്സേത്വാ തേഹി തേസമ്പി സീസച്ഛേദേ ആണത്തേ ചോരജേട്ഠകം ആദിം കത്വാ പുച്ഛന്താ കഞ്ചി മാരേതും ഇച്ഛന്തം അദിസ്വാ ‘‘പുരിമദിവസേ ഏകോ പുരിസോ പഞ്ചസതേ ചോരേ മാരേസി, കഹം നു ഖോ സോ’’തി. ‘‘അസുകട്ഠാനേ അമ്ഹേതി ദിട്ഠോ’’തി വുത്തേ തം പക്കോസാപേത്വാ ‘‘ഇമേ മാരേഹി, സമ്മാനം ലച്ഛസീ’’തി ആണാപേസും. സോ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ തേ സബ്ബേപി മാരേത്വാ സമ്മാനം ലഭി. അഥ നം ‘‘ഭദ്ദകോ അയം പുരിസോ, നിബദ്ധം ചോരഘാതകമേവ ഏതം കരിസ്സാമാ’’തി മന്തേത്വാ തസ്സ തം ഠാനന്തരം ദത്വാവ സമ്മാനം കരിംസു. സോ പച്ഛിമദിസതോപി ഉത്തരദിസതോപി ആനീതേ പഞ്ചസതേ പഞ്ചസതേ ചോരേ ഘാതേസിയേവ. ഏവം ചതൂഹി ദിസാഹി ആനീതാനി ദ്വേ സഹസ്സാനി മാരേത്വാ തതോ പട്ഠായ ദേവസികം ഏകം ദ്വേതി ആനീതേ തേ മനുസ്സേ മാരേത്വാ പഞ്ചപണ്ണാസ സംവച്ഛരാനി ചോരഘാതകകമ്മം അകാസി.

സോ മഹല്ലകകാലേ ഏകപ്പഹാരേനേവ സീസം ഛിന്ദിതും ന സക്കോതി, ദ്വേ തയോ വാരേ പഹരന്തോ മനുസ്സേ കിലമേതി. നാഗരാ ചിന്തയിംസു – ‘‘അഞ്ഞോപി ചോരഘാതകോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, അയം അതിവിയ മനുസ്സേ കിലമേതി, കിം ഇമിനാ’’തി തസ്സ തം ഠാനന്തരം ഹരിംസു. സോ പുബ്ബേ ചോരഘാതകകമ്മം കരോന്തോ ‘‘അഹതസാടകേ നിവാസേതും, നവസപ്പിനാ സങ്ഖതം ഖീരയാഗും പിവിതും, സുമനപുപ്ഫാനി പിലന്ധിതും, ഗന്ധേ വിലിമ്പിതു’’ന്തി ഇമാനി ചത്താരി ന ലഭി. സോ ഠാനാ ചാവിതദിവസേ ‘‘ഖീരയാഗും മേ പചഥാ’’തി വത്വാ അഹതവത്ഥസുമനമാലാവിലേപനാനി ഗാഹാപേത്വാ നദിം ഗന്ത്വാ ന്ഹത്വാ അഹതവത്ഥാനി നിവാസേത്വാ മാലാ പിലന്ധിത്വാ ഗന്ധേഹി അനുലിത്തഗത്തോ ഗേഹം ആഗന്ത്വാ നിസീദി. അഥസ്സ നവസപ്പിനാ സങ്ഖതം ഖീരയാഗും പുരതോ ഠപേത്വാ ഹത്ഥധോവനോദകം ആഹരിംസു. തസ്മിം ഖണേ സാരിപുത്തത്ഥേരോ സമാപത്തിതോ വുട്ഠായ ‘‘കത്ഥ നു ഖോ അജ്ജ മയാ ഗന്തബ്ബ’’ന്തി അത്തനോ ഭിക്ഖാചാരം ഓലോകേന്തോ തസ്സ ഗേഹേ ഖീരയാഗും ദിസ്വാ ‘‘കരിസ്സതി നു ഖോ മേ പുരിസോ സങ്ഗഹ’’ന്തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘മം ദിസ്വാ മമ സങ്ഗഹം കരിസ്സതി, കരിത്വാ ച പന മഹാസമ്പത്തിം ലഭിസ്സതി അയം കുലപുത്തോ’’തി ഞത്വാ ചീവരം പാരുപിത്വാ പത്തം ആദായ തസ്സ ഗേഹദ്വാരേ ഠിതമേവ അത്താനം ദസ്സേസി.

സോ ഥേരം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ ചിന്തേസി – ‘‘മയാ ചിരം ചോരഘാതകകമ്മം കതം, ബഹൂ മനുസ്സാ മാരിതാ, ഇദാനി മേ ഗേഹേ ഖീരയാഗു പടിയത്താ, ഥേരോ ആഗന്ത്വാ മമ ഗേഹദ്വാരേ ഠിതോ, ഇദാനി മയാ അയ്യസ്സ ദേയ്യധമ്മം ദാതും വട്ടതീ’’തി പുരതോ ഠപിതയാഗും അപനേത്വാ ഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ അന്തോഗേഹേ നിസീദാപേത്വാ പത്തേ ഖീരയാഗും ആകിരിത്വാ നവസപ്പിം ആസിഞ്ചിത്വാ ഥേരം ബീജമാനോ അട്ഠാസി. അഥസ്സ ച ദീഘരത്തം അലദ്ധപുബ്ബതായ ഖീരയാഗും പാതും ബലവഅജ്ഝാസയോ അഹോസി. ഥേരോ തസ്സ അജ്ഝാസയം ഞത്വാ ‘‘ത്വം, ഉപാസക, അത്തനോ യാഗും പിവാ’’തി ആഹ. സോ അഞ്ഞസ്സ ഹത്ഥേ ബീജനിം ദത്വാ യാഗും പിവി. ഥേരോ ബീജമാനം പുരിസം ‘‘ഗച്ഛ, ഉപാസകമേവ ബീജാഹീ’’തി ആഹ. സോ ബീജിയമാനോ കുച്ഛിപൂരം യാഗും പിവിത്വാ ആഗന്ത്വാ ഥേരം ബീജമാനോ ഠത്വാ കതാഹാരകിച്ചസ്സ ഥേരസ്സ പത്തം അഗ്ഗഹേസി. ഥേരോ തസ്സ അനുമോദനം ആരഭി. സോ അത്തനോ ചിത്തം ഥേരസ്സ ധമ്മദേസനാനുഗം കാതും നാസക്ഖി. ഥേരോ സല്ലക്ഖേത്വാ, ‘‘ഉപാസക, കസ്മാ ചിത്തം ദേസനാനുഗം കാതും ന സക്കോസീ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ഭന്തേ, മയാ ദീഘരത്തം കക്ഖളകമ്മം കതം, ബഹൂ മനുസ്സാ മാരിതാ, തമഹം അത്തനോ കമ്മം അനുസ്സരന്തോ ചിത്തം അയ്യസ്സ ദേസനാനുഗം കാതും നാസക്ഖി’’ന്തി. ഥേരോ ‘‘വഞ്ചേസ്സാമി ന’’ന്തി ചിന്തേത്വാ ‘‘കിം പന ത്വം അത്തനോ രുചിയാ അകാസി, അഞ്ഞേഹി കാരിതോസീ’’തി? ‘‘രാജാ മം കാരേസി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം നു ഖോ തേ, ഉപാസക, ഏവം സന്തേ അകുസലം ഹോതീ’’തി? മന്ദധാതുകോ ഉപാസകോ ഥേരേനേവം വുത്തേ ‘‘നത്ഥി മയ്ഹം അകുസല’’ന്തി സഞ്ഞീ ഹുത്വാ തേന ഹി, ‘‘ഭന്തേ, ധമ്മം കഥേഥാ’’തി. സോ ഥേരേ അനുമോദനം കരോന്തേ ഏകഗ്ഗചിത്തോ ഹുത്വാ ധമ്മം സുണന്തോ സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ ഓരതോ അനുലോമികം ഖന്തിം നിബ്ബത്തേസി. ഥേരോപി അനുമോദനം കത്വാ പക്കാമി.

ഉപാസകം ഥേരം അനുഗന്ത്വാ നിവത്തമാനം ഏകാ യക്ഖിനീ ധേനുവേസേന ആഗന്ത്വാ ഉരേ പഹരിത്വാ മാരേസി. സോ കാലം കത്വാ തുസിതപുരേ നിബ്ബത്തി. ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും ‘‘ചോരഘാതകോ പഞ്ചപണ്ണാസ വസ്സാനി കക്ഖളകമ്മം കത്വാ അജ്ജേവ തതോ മുത്തോ, അജ്ജേവ ഥേരസ്സ ഭിക്ഖം ദത്വാ അജ്ജേവ കാലം കതോ, കഹം നു ഖോ നിബ്ബത്തോ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, തുസിതപുരേ നിബ്ബത്തോ’’തി ആഹ. ‘‘കിം, ഭന്തേ, വദേഥ, ഏത്തകം കാലം ഏത്തകേ മനുസ്സേ ഘാതേത്വാ തുസിതവിമാനേ നിബ്ബത്തോ’’തി. ‘‘ആമ, ഭിക്ഖവേ, മഹന്തോ തേന കല്യാണമിത്തോ ലദ്ധോ, സോ സാരിപുത്തസ്സ ധമ്മദേസനം സുത്വാ അനുലോമഞാണം നിബ്ബത്തേത്വാ ഇതോ ചുതോ തുസിതവിമാനേ നിബ്ബത്തോ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘സുഭാസിതം സുണിത്വാന, നഗരേ ചോരഘാതകോ;

അനുലോമഖന്തിം ലദ്ധാന, മോദതീ തിദിവം ഗതോ’’തി.

‘‘ഭന്തേ, അനുമോദനകഥാ നാമ ന ബലവാ, തേന കതം അകുസലകമ്മം മഹന്തം, കഥം ഏത്തകേന വിസേസം നിബ്ബത്തേസീ’’തി. സത്ഥാ ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, ‘മയാ ദേസിതധമ്മസ്സ അപ്പം വാ ബഹും വാ’തി മാ പമാണം ഗണ്ഹഥ. ഏകവാചാപി ഹി അത്ഥനിസ്സിതാ സേയ്യാവാ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൦൦. ‘‘സഹസ്സമപി ചേ വാചാ, അനത്ഥപദസംഹിതാ;

ഏകം അത്ഥപദം സേയ്യോ, യം സുത്വാ ഉപസമ്മതീ’’തി.

തത്ഥ സഹസ്സമപീതി പരിച്ഛേദവചനം, ഏകം സഹസ്സം ദ്വേ സഹസ്സാനീതി ഏവം സഹസ്സേന ചേപി പരിച്ഛിന്നവാചാ ഹോന്തി, താ ച പന അനത്ഥപദസംഹിതാ ആകാസവണ്ണനാപബ്ബതവണ്ണനാവനവണ്ണനാദീനി പകാസകേഹി അനിയ്യാനദീപകേഹി അനത്ഥകേഹി പദേഹി സംഹിതാ യാവ ബഹുകാ ഹോതി, താവ പാപികാ ഏവാതി അത്ഥോ. ഏകം അത്ഥപദന്തി യം പന ‘‘അയം കായോ, അയം കായഗതാസതി, തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്തോ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി ഏവരൂപം ഏകം അത്ഥപദം സുത്വാ രാഗാദിവൂപസമേന ഉപസമ്മതി, തം അത്ഥസാധകം നിബ്ബാനപ്പടിസംയുത്തം ഖന്ധധാതുആയതനഇന്ദ്രിയബലബോജ്ഝങ്ഗസതിപട്ഠാനപരിദീപകം ഏകമ്പി പദം സേയ്യോയേവാതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

തമ്ബദാഠികചോരഘാതകവത്ഥു പഠമം.