൭. കോസമ്ബിവാസീതിസ്സത്ഥേരസാമണേരവത്ഥു

സന്തം തസ്സ മനം ഹോതീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ തിസ്സത്ഥേരസ്സ സാമണേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകോ കിര കോസമ്ബിവാസീ കുലപുത്തോ സത്ഥു സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധുപസമ്പദോ ‘‘കോസമ്ബിവാസീതിസ്സത്ഥേരോ’’തി പഞ്ഞായി. തസ്സ കോസമ്ബിയം വുട്ഠവസ്സസ്സ ഉപട്ഠാകോ തിചീവരഞ്ചേവ സപ്പിഫാണിതഞ്ച ആഹരിത്വാ പാദമൂലേ ഠപേസി. അഥ നം ഥേരോ ആഹ – ‘‘കിം ഇദം ഉപാസകാ’’തി. ‘‘നനു മയാ, ഭന്തേ, തുമ്ഹേ വസ്സം വാസിതാ, അമ്ഹാകഞ്ച വിഹാരേ വുട്ഠവസ്സാ ഇമം ലാഭം ലഭന്തി, ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഹോതു, ഉപാസക, ന മയ്ഹം ഇമിനാ അത്ഥോ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ, ഭന്തേ’’തി? ‘‘മമ സന്തികേ കപ്പിയകാരകോ സാമണേരോപി നത്ഥി, ആവുസോ’’തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, കപ്പിയകാരകോ നത്ഥി, മമ പുത്തോ അയ്യസ്സ സന്തികേ സാമണേരോ ഭവിസ്സതീ’’തി. ഥേരോ അധിവാസേസി. ഉപാസകോ സത്തവസ്സികം അത്തനോ പുത്തം ഥേരസ്സ സന്തികം നേത്വാ ‘‘ഇമം പബ്ബാജേഥാ’’തി അദാസി. അഥസ്സ ഥേരോ കേസേ തേമേത്വാ തചപഞ്ചകകമ്മട്ഠാനം ദത്വാ പബ്ബാജേസി. സോ ഖുരഗ്ഗേയേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി.

ഥേരോ തം പബ്ബാജേത്വാ അഡ്ഢമാസം തത്ഥ വസിത്വാ ‘‘സത്ഥാരം പസ്സിസ്സാമീ’’തി സാമണേരം ഭണ്ഡകം ഗാഹാപേത്വാ ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ ഏകം വിഹാരം പാവിസി. സാമണേരോ ഉപജ്ഝായസ്സ സേനാസനം ഗഹേത്വാ പടിജഗ്ഗി. തസ്സ തം പടിജഗ്ഗന്തസ്സേവ വികാലോ ജാതോ, തേന അത്തനോ സേനാസനം പടിജഗ്ഗിതും നാസക്ഖി. അഥ നം ഉപട്ഠാനവേലായം ആഗന്ത്വാ നിസിന്നം ഥേരോ പുച്ഛി – ‘‘സാമണേര, അത്തനോ വസനട്ഠാനം പടിജഗ്ഗിത’’ന്തി? ‘‘ഭന്തേ, പടിജഗ്ഗിതും ഓകാസം നാലത്ഥ’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി മമ വസനട്ഠാനേയേവ വസ, ദുക്ഖം തേ ആഗന്തുകട്ഠാനേ ബഹി വസിതു’’ന്തി തം ഗഹേത്വാവ സേനാസനം പാവിസി. ഥേരോ പന പുഥുജ്ജനോ നിപന്നമത്തോവ നിദ്ദം ഓക്കമി. സാമണേരോ ചിന്തേസി – ‘‘അജ്ജ മേ ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിം തതിയോ ദിവസോ ഏകസേനാസനേ വസന്തസ്സ, ‘സചേ നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായിസ്സാമി, ഥേരോ സഹസേയ്യം ആപജ്ജേയ്യാ’തി നിസിന്നകോവ വീതിനാമേസ്സാമീ’’തി ഉപജ്ഝായസ്സ മഞ്ചകസമീപേ പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ നിസിന്നകോവ രത്തിം വീതിനാമേസി. ഥേരോ പച്ചൂസകാലേ പച്ചുട്ഠായ ‘‘സാമണേരം നിക്ഖമാപേതും വട്ടതീ’’തി മഞ്ചകപസ്സേ ഠപിതബീജനിം ഗഹേത്വാ ബീജനിപത്തസ്സ അഗ്ഗേന സാമണേരസ്സ കടസാരകം പഹരിത്വാ ബീജനിം ഉദ്ധം ഉക്ഖിപന്തോ ‘‘സാമണേര, ബഹി നിക്ഖമാ’’തി ആഹ, ബീജനിപത്തദണ്ഡകോ അക്ഖിമ്ഹി പടിഹഞ്ഞി, താവദേവ അക്ഖി ഭിജ്ജി. സോ ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി വത്വാ ഉട്ഠായ ‘‘ബഹി നിക്ഖമാ’’തി വുത്തേ ‘‘അക്ഖി മേ, ഭന്തേ, ഭിന്ന’’ന്തി അവത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന പടിച്ഛാദേത്വാ നിക്ഖമി. വത്തകരണകാലേ ച പന ‘‘അക്ഖി മേ ഭിന്ന’’ന്തി തുണ്ഹീ അനിസീദിത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന അക്ഖിം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന മുട്ഠിസമ്മുഞ്ജനിം ആദായ വച്ചകുടിഞ്ച മുഖധോവനട്ഠാനഞ്ച സമ്മജ്ജിത്വാ മുഖധോവനോദകഞ്ച ഠപേത്വാ പരിവേണം സമ്മജ്ജി. സോ ഉപജ്ഝായസ്സ ദന്തകട്ഠം ദദമാനോ ഏകേനേവ ഹത്ഥേന അദാസി.

അഥ നം ഉപജ്ഝായോ ആഹ – ‘‘അസിക്ഖിതോ വതായം സാമണേരോ, ആചരിയുപജ്ഝായാനം ഏകേന ഹത്ഥേന ദന്തകട്ഠം ദാതും ന വട്ടതീ’’തി. ജാനാമഹം, ഭന്തേ, ‘‘ന ഏവം വട്ടതീ’’തി, ഏകോ പന മേ ഹത്ഥോ ന തുച്ഛോതി. ‘‘കിം സാമണേരാ’’തി? സോ ആദിതോ പട്ഠായ തം പവത്തിം ആരോചേസി. ഥേരോ സുത്വാവ സംവിഗ്ഗമാനസോ ‘‘അഹോ വത മയാ ഭാരിയം കമ്മം കത’’ന്തി വത്വാ ‘‘ഖമാഹി മേ, സപ്പുരിസ, നാഹമേതം ജാനാമി, അവസ്സയോ മേ ഹോഹീ’’തി അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ സത്തവസ്സികദാരകസ്സ പാദമൂലേ ഉക്കുടികം നിസീദി. അഥ നം സാമണേരോ ആഹ – ‘‘നാഹം, ഭന്തേ, ഏതദത്ഥായ കഥേസിം, തുമ്ഹാകം ചിത്തം അനുരക്ഖന്തേന മയാ ഏവം വുത്തം നേവേത്ഥ തുമ്ഹാകം ദോസോ അത്ഥി, ന മയ്ഹം. വട്ടസ്സേവേസോ ദോസോ, മാ ചിന്തയിത്ഥ, മയാ തുമ്ഹാകം വിപ്പടിസാരം രക്ഖന്തേനേവ നാരോചിത’’ന്തി. ഥേരോ സാമണേരേന അസ്സാസിയമാനോപി അനസ്സാസിത്വാ ഉപ്പന്നസംവേഗോ സാമണേരസ്സ ഭണ്ഡകം ഗഹേത്വാ സത്ഥു സന്തികം പായാസി. സത്ഥാപിസ്സ ആഗമനം ഓലോകേന്തോവ നിസീദി. സോ ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ സത്ഥാരാ സദ്ധിം പടിസമ്മോദനം കത്വാ ‘‘ഖമനീയം തേ ഭിക്ഖു, കിഞ്ചി അതിരേകം അഫാസുകം അത്ഥീ’’തി പുച്ഛിതോ ആഹ – ‘‘ഖമനീയം, ഭന്തേ, നത്ഥി മേ കിഞ്ചി അതിരേകം അഫാസുകം, അപിച ഖോ പന മേ അയം ദഹരസാമണേരോ വിയ അഞ്ഞോ അതിരേകഗുണോ ന ദിട്ഠപുബ്ബോ’’തി. ‘‘കിം പന ഇമിനാ കതം ഭിക്ഖൂ’’തി. സോ ആദിതോ പട്ഠായ സബ്ബം തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേന്തോ ആഹ – ‘‘ഏവം, ഭന്തേ, മയാ ഖമാപിയമാനോ മം ഏവം വദേസി ‘നേവേത്ഥ തുമ്ഹാകം ദോസോ അത്ഥി, ന മയ്ഹം. വട്ടസ്സേവേസോ ദോസോ, തുമ്ഹേ മാ ചിന്തയിത്ഥാ’തി, ഇതി മം അസ്സാസേസിയേവ, മയി നേവ കോപം, ന ദോസമകാസി, ന മേ, ഭന്തേ, ഏവരൂപോ ഗുണസമ്പന്നോ ദിട്ഠപുബ്ബോ’’തി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘ഭിക്ഖു ഖീണാസവാ നാമ ന കസ്സചി കുപ്പന്തി, ന ദുസ്സന്തി, സന്തിന്ദ്രിയാ സന്തമാനസാവ ഹോന്തീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൯൬. ‘‘സന്തം തസ്സ മനം ഹോതി, സന്താ വാചാ ച കമ്മ ച;

സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തസ്സ, ഉപസന്തസ്സ താദിനോ’’തി.

തത്ഥ സന്തം തസ്സാതി തസ്സ ഖീണാസവസാമണേരസ്സ അഭിജ്ഝാദീനം അഭാവേന മനം സന്തമേവ ഹോതി ഉപസന്തം നിബ്ബുതം. തഥാ മുസാവാദാദീനം അഭാവേന വാചാ ച പാണാതിപാതാദീനം അഭാവേന കായകമ്മഞ്ച സന്തമേവ ഹോതി. സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തസ്സാതി നയേന ഹേതുനാ ജാനിത്വാ പഞ്ചഹി വിമുത്തീഹി വിമുത്തസ്സ. ഉപസന്തസ്സാതി അബ്ഭന്തരേ രാഗാദീനം ഉപസമേന ഉപസന്തസ്സ. താദിനോതി തഥാരൂപസ്സ ഗുണസമ്പന്നസ്സാതി.

ദേസനാവസാനേ കോസമ്ബിവാസീതിസ്സത്ഥേരോ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. സേസമഹാജനസ്സാപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

കോസമ്ബിവാസീതിസ്സത്ഥേരസാമണേരവത്ഥു സത്തമം.