൪. അനുരുദ്ധത്ഥേരവത്ഥു

യസ്സാസവാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ അനുരുദ്ധത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി ദിവസേ ഥേരോ ജിണ്ണചീവരോ സങ്കാരകൂടാദീസു ചീവരം പരിയേസതി. തസ്സ ഇതോ തതിയേ അത്തഭാവേ പുരാണദുതിയികാ താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തിത്വാ ജാലിനീ നാമ ദേവധീതാ അഹോസി. സാ ഥേരം ചോളകാനി പരിയേസമാനം ദിസ്വാ ഥേരസ്സ അത്ഥായ തേരസഹത്ഥായതാനി ചതുഹത്ഥവിത്ഥതാനി തീണി ദിബ്ബദുസ്സാനി ഗഹേത്വാ ‘‘സചാഹം ഇമാനി ഇമിനാ നീഹാരേന ദസ്സാമി, ഥേരോ ന ഗണ്ഹിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ തസ്സ ചോളകാനി പരിയേസമാനസ്സ പുരതോ ഏകസ്മിം സങ്കാരകൂടേ യഥാ നേസം ദസന്തമത്തമേവ പഞ്ഞായതി, തഥാ ഠപേസി. ഥേരോ തേന മഗ്ഗേന ചോളകപരിയേസമാനം ചരന്തോ നേസം ദസന്തം ദിസ്വാ തത്ഥേവ ഗഹേത്വാ ആകഡ്ഢമാനോ വുത്തപ്പമാണാനി ദിബ്ബദുസ്സാനി ദിസ്വാ ‘‘ഉക്കട്ഠപംസുകൂലം വത ഇദ’’ന്തി ആദായ പക്കാമി. അഥസ്സ ചീവരകരണദിവസേ സത്ഥാ പഞ്ചസതഭിക്ഖുപരിവാരോ വിഹാരം ഗന്ത്വാ നിസീദി, അസീതിമഹാഥേരാപി തത്ഥേവ നിസീദിംസു, ചീവരം സിബ്ബേതും മഹാകസ്സപത്ഥേരോ മൂലേ നിസീദി, സാരിപുത്തത്ഥേരോ മജ്ഝേ, ആനന്ദത്ഥേരോ അഗ്ഗേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ സുത്തം വട്ടേസി, സത്ഥാ സൂചിപാസകേ ആവുണി, മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരോ യേന യേന അത്ഥോ, തം തം ഉപനേന്തോ വിചരി.

ദേവധീതാപി അന്തോഗാമം പവിസിത്വാ ‘‘ഭോന്താ അയ്യസ്സ നോ അനുരുദ്ധത്ഥേരസ്സ ചീവരം കരോന്തോ സത്ഥാ അസീതിമഹാസാവകപരിവുതോ പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം വിഹാരേ നിസീദി, യാഗുആദീനി ആദായ വിഹാരം ഗച്ഛഥാ’’തി ഭിക്ഖം സമാദപേസി. മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരോപി അന്തരാഭത്തേ മഹാജമ്ബുപേസിം ആഹരി, പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ പരിക്ഖീണം ഖാദിതും നാസക്ഖിംസു. സക്കോ ചീവരകരണട്ഠാനേ ഭൂമിപരിഭണ്ഡമകാസി, ഭൂമി അലത്തകരസരഞ്ജിതാ വിയ അഹോസി. ഭിക്ഖൂഹി പരിഭുത്താവസേസാനം യാഗുഖജ്ജകഭത്താനം മഹാരാസി അഹോസി. ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായിംസു ‘‘ഏത്തകാനം ഭിക്ഖൂനം കിം ഏവംബഹുകേഹി യാഗുആദീഹി, നനു നാമ പമാണം സല്ലക്ഖേത്വാ ഏത്തകം നാമ ആഹരഥാ’’തി ഞാതകാ ച ഉപട്ഠാകാ ച വത്തബ്ബാ സിയും, അനുരുദ്ധത്ഥേരോ അത്തനോ ഞാതിഉപട്ഠാകാനം ബഹുഭാവം ഞാപേതുകാമോ മഞ്ഞേ’’തി, അഥ നേ സത്ഥാ ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, കഥേഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇദം നാമാ’’തി വുത്തേ ‘‘കിം പന തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം അനുരുദ്ധേന ആഹരാപിത’ന്തി മഞ്ഞഥാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മമ പുത്തോ അനുരുദ്ധോ ഏവരൂപം വദേതി. ന ഹി ഖീണാസവാ പച്ചയപടിസംയുത്തം കഥം കഥേന്തി, അയം പന പിണ്ഡപാതോ ദേവതാനുഭാവേന നിബ്ബത്തോ’’തി അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൯൩. ‘‘യസ്സാസവാ പരിക്ഖീണാ, ആഹാരേ ച അനിസ്സിതോ;

സുഞ്ഞതോ അനിമിത്തോ ച, വിമോക്ഖോ യസ്സ ഗോചരോ;

ആകാസേവ സകുന്താനം, പദം തസ്സ ദുരന്നയ’’ന്തി.

തത്ഥ യസ്സാസവാതി യസ്സ ചത്താരോ ആസവാ പരിക്ഖീണാ. ആഹാരേ ച അനിസ്സിതോതി ആഹാരസ്മിഞ്ച തണ്ഹാദിട്ഠിനിസ്സയേഹി അനിസ്സിതോ. പദം തസ്സ ദുരന്നയന്തി യഥാ ആകാസേ ഗച്ഛന്താനം സകുണാനം ‘‘ഇമസ്മിം ഠാനേ പാദേഹി അക്കമിത്വാ ഗതാ, ഇദം ഠാനം ഉരേന പഹരിത്വാ ഗതാ, ഇദം സീസേന, ഇദം പക്ഖേഹീ’’തി ന സക്കാ ഞാതും, ഏവമേവ ഏവരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ ‘‘നിരയപദേന വാ ഗതോ, തിരച്ഛാനയോനിപദേന വാ’’തിആദിനാ നയേന പദം പഞ്ഞാപേതും നാമ ന സക്കോതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തി ഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

അനുരുദ്ധത്ഥേരവത്ഥു ചതുത്ഥം.