൯. ധമ്മികത്ഥേരവത്ഥു

ന അത്തഹേതൂതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ധമ്മികത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിരേകോ ഉപാസകോ ധമ്മേന സമേന അഗാരം അജ്ഝാവസതി. സോ പബ്ബജിതുകാമോ ഹുത്വാ ഏകദിവസം ഭരിയായ സദ്ധിം നിസീദിത്വാ സുഖകഥം കഥേന്തോ ആഹ – ‘‘ഭദ്ദേ, ഇച്ഛാമഹം പബ്ബജിതു’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി, സാമി, ആഗമേഹി താവ, യാവാഹം കുച്ഛിഗതം ദാരകം വിജായാമീ’’തി. സോ ആഗമേത്വാ ദാരകസ്സ പദസാ ഗമനകാലേ പുന തം ആപുച്ഛിത്വാ ‘‘ആഗമേഹി താവ, സാമി, യാവായം വയപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി വുത്തേ ‘‘കിം മേ ഇമായ അപലോകിതായ വാ അനപലോകിതായ വാ, അത്തനോ ദുക്ഖനിസ്സരണം കരിസ്സാമീ’’തി നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജി. സോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ഘടേന്തോ വായമന്തോ അത്തനോ പബ്ബജിതകിച്ചം നിട്ഠപേത്വാ തേസം ദസ്സനത്ഥായ പുന സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ പുത്തസ്സ ധമ്മകഥം കഥേസി. സോപി നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജി, പബ്ബജിത്വാ ച പന ന ചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. പുരാണദുതിയികാപിസ്സ ‘‘യേസം അത്ഥായ അഹം ഘരാവാസേ വസേയ്യം, തേ ഉഭോപി പബ്ബജിതാ, ഇദാനി മേ കിം ഘരാവാസേന, പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജി, പബ്ബജിത്വാ ച പന ന ചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. അഥേകദിവസം ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും – ‘‘ആവുസോ, ധമ്മികഉപാസകോ അത്തനോ ധമ്മേ പതിട്ഠിതത്താ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ പുത്തദാരസ്സാപി പതിട്ഠാ ജാതോ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘ഇമായ നാമാ’’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, പണ്ഡിതേന നാമ നേവ അത്തഹേതു, ന പരഹേതു സമിദ്ധി ഇച്ഛിതബ്ബാ, ധമ്മികേനേവ പന ധമ്മപടിസരണേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൮൪. ‘‘ന അത്തഹേതു ന പരസ്സ ഹേതു,

ന പുത്തമിച്ഛേ ന ധനം ന രട്ഠം;

ന ഇച്ഛേയ്യ അധമ്മേന സമിദ്ധിമത്തനോ,

സ സീലവാ പഞ്ഞവാ ധമ്മികോ സിയാ’’തി.

തത്ഥ ന അത്തഹേതൂതി പണ്ഡിതോ നാമ അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ പാപം ന കരോതി. ന പുത്തമിച്ഛേതി പുത്തം വാ ധനം വാ രട്ഠം വാ പാപകമ്മേന ന ഇച്ഛേയ്യ, ഏതാനിപി ഇച്ഛതോ പാപകമ്മം ന കരോതിയേവാതി അത്ഥോ. സമിദ്ധിമത്തനോതി യാ അത്തനോ സമിദ്ധി, തമ്പി അധമ്മേന ന ഇച്ഛേയ്യ,സമിദ്ധികാരണാപി പാപം ന കരോതീതി അത്ഥോ. സ സീലവാതി യോ ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ, സോ ഏവ സീലവാ ച പഞ്ഞവാ ച ധമ്മികോച സിയാ, ന അഞ്ഞോതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

ധമ്മികത്ഥേരവത്ഥു നവമം.