൭. കാണമാതുവത്ഥു

യഥാപി രഹദോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ കാണമാതരം ആരബ്ഭ കഥേസി. വത്ഥു വിനയേ (പാചി. ൨൩൦) ആഗതമേവ.

തദാ പന കാണമാതരാ അതുച്ഛഹത്ഥം ധീതരം പതികുലം പേസേതും പക്കേസു പൂവേസു ചതുക്ഖത്തും ചതുന്നം ഭിക്ഖൂനം ദിന്നകാലേ സത്ഥാരാ തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞത്തേ കാണായ സാമികേന അഞ്ഞായ പജാപതിയാ ആനീതായ കാണാ തം പവത്തിം സുത്വാ ‘‘ഇമേഹി മേ ഘരാവാസോ നാസിതോ’’തി ദിട്ഠദിട്ഠേ ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി. ഭിക്ഖൂ തം വീഥിം പടിപജ്ജിതും ന വിസഹിംസു. സത്ഥാ തം പവത്തിം ഞത്വാ തത്ഥ അഗമാസി. കാണമാതാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ പഞ്ഞത്താസനേ നിസീദാപേത്വാ യാഗുഖജ്ജകം അദാസി. സത്ഥാ കതപാതരാസോ ‘‘കഹം കാണാ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ഏസാ, ഭന്തേ, തുമ്ഹേ ദിസ്വാ മങ്കുഭൂതാ രോദന്തീ ഠിതാ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ’’തി? ‘‘ഏസാ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി, തസ്മാ തുമ്ഹേ ദിസ്വാ മങ്കുഭൂതാ രോദമാനാ ഠിതാ’’തി. അഥ നം സത്ഥാ പക്കോസാപേത്വാ – ‘‘കാണേ, കസ്മാ മം ദിസ്വാ മങ്കുഭൂതാ നിലീയിത്വാ രോദസീ’’തി. അഥസ്സാ മാതാ തായ കതകിരിയം ആരോചേസി. അഥ നം സത്ഥാ ആഹ – ‘‘കിം പന കാണമാതേ മമ സാവകാ തയാ ദിന്നകം ഗണ്ഹിംസു, അദിന്നക’’ന്തി? ‘‘ദിന്നകം, ഭന്തേ’’തി. ‘‘സചേ മമ സാവകാ പിണ്ഡായ ചരന്താ തവ ഗേഹദ്വാരം പത്താ തയാ ദിന്നകം ഗണ്ഹിംസു, കോ തേസം ദോസോ’’തി? ‘‘നത്ഥി, ഭന്തേ, അയ്യാനം ദോസോ’’. ‘‘ഏതിസ്സായേവ ദോസോ’’തി. സത്ഥാ കാണം ആഹ – ‘‘കാണേ, മയ്ഹം കിര സാവകാ പിണ്ഡായ ചരമാനാ ഗേഹദ്വാരം ആഗതാ, അഥ നേസം തവ മാതരാ പൂവാ ദിന്നാ, കോ നാമേത്ഥ മമ സാവകാനം ദോസോ’’തി? ‘‘നത്ഥി, ഭന്തേ, അയ്യാനം ദോസോ, മയ്ഹമേവ ദോസോ’’തി സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഖമാപേസി.

അഥസ്സാ സത്ഥാ അനുപുബ്ബിം കഥം കഥേസി, സാ സോതാപത്തിഫലം പാപുണി. സത്ഥാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം ഗച്ഛന്തോ രാജങ്ഗണേന പായാസി. രാജാ ദിസ്വാ ‘‘സത്ഥാ വിയ ഭണേ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, ദേവാ’’തി വുത്തേ ‘‘ഗച്ഛഥ, മമ ആഗന്ത്വാ വന്ദനഭാവം ആരോചേഥാ’’തി പേസേത്വാ രാജങ്ഗണേ ഠിതം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ‘‘കഹം, ഭന്തേ, ഗതാത്ഥാ’’തി പുച്ഛി. ‘‘കാണമാതായ ഗേഹം, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ, ഭന്തേ’’തി? ‘‘കാണാ കിര ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി, തംകാരണാ ഗതോമ്ഹീ’’തി. ‘‘കിം പന വോ, ഭന്തേ, തസ്സാ അനക്കോസനഭാവോ കതോ’’തി? ‘‘ആമ, മഹാരാജ, ഭിക്ഖൂനഞ്ച അനക്കോസികാ കതാ, ലോകുത്തരകുടുമ്ബസാമിനീ ചാ’’തി. ‘‘ഹോതു, ഭന്തേ, തുമ്ഹേഹി സാ ലോകുത്തരകുടുമ്ബസാമിനീ കതാ, അഹം പന നം ലോകിയകുടുമ്ബസാമിനിം കരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ രാജാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ പടിനിവത്തോ പടിച്ഛന്നമഹായോഗ്ഗം പഹിണിത്വാ കാണം പക്കോസാപേത്വാ സബ്ബാഭരണേഹി അലങ്കരിത്വാ ജേട്ഠധീതുട്ഠാനേ ഠപേത്വാ ‘‘മമ ധീതരം പോസേതും സമത്ഥാ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി ആഹ. അഥേകോ സബ്ബത്ഥകമഹാമത്തോ ‘‘അഹം ദേവസ്സ ധീതരം പോസേസ്സാമീ’’തി തം അത്തനോ ഗേഹം നേത്വാ സബ്ബം ഇസ്സരിയം പടിച്ഛാപേത്വാ ‘‘യഥാരുചി പുഞ്ഞാനി കരോഹീ’’തി ആഹ. തതോ പട്ഠായ കാണാ ചതൂസു ദ്വാരേസു പുരിസേ ഠപേത്വാ അത്തനാ ഉപട്ഠാതബ്ബേ ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച പരിയേസമാനാപി ന ലഭതി. കാണായ ഗേഹദ്വാരേ പടിയാദേത്വാ ഠപിതം ഖാദനീയഭോജനീയം മഹോഘോ വിയ പവത്തതി. ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും ‘‘പുബ്ബേ, ആവുസോ, ചത്താരോ മഹല്ലകത്ഥേരാ കാണായ വിപ്പടിസാരം കരിംസു, സാ ഏവം വിപ്പടിസാരിനീ ഹുത്വാപി സത്ഥാരം ആഗമ്മ സദ്ധാസമ്പദം ലഭി. സത്ഥാരാ പുന തസ്സാ ഗേഹദ്വാരം ഭിക്ഖൂനം ഉപസങ്കമനാരഹം കതം. ഇദാനി ഉപട്ഠാതബ്ബേ ഭിക്ഖൂ വാ ഭിക്ഖുനിയോ വാ പരിയേസമാനാപി ന ലഭതി, അഹോ ബുദ്ധാ നാമ അച്ഛരിയഗുണാ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനേവ തേഹി മഹല്ലകഭിക്ഖൂഹി കാണായ വിപ്പടിസാരോ കതോ, പുബ്ബേപി കരിംസുയേവ. ന ച ഇദാനേവ മയാ കാണാ മമ വചനകാരികാ കതാ, പുബ്ബേപി കതായേവാ’’തി വത്വാ തമത്ഥം സോതുകാമേഹി ഭിക്ഖൂഹി യാചിതോ –

‘‘യത്ഥേകോ ലഭതേ ബബ്ബു, ദുതിയോ തത്ഥ ജായതി;

തതിയോ ച ചതുത്ഥോ ച, ഇദം തേ ബബ്ബുകാ ബില’’ന്തി. (ജാ. ൧.൧.൧൩൭) –

ഇദം ബബ്ബുജാതകം വിത്ഥാരേന കഥേത്വാ ‘‘തദാ ചത്താരോ മഹല്ലകഭിക്ഖൂ ചത്താരോ ബിളാരാ അഹേസും, മൂസികാ കാണാ, മണികാരോ അഹമേവാ’’തി ജാതകം സമോധാനേത്വാ ‘‘ഏവം, ഭിക്ഖവേ, അതീതേപി കാണാ ദുമ്മനാ ആവിലചിത്താ വിക്ഖിത്തചിത്താ ഹുത്വാ മമ വചനേന പസന്നഉദകരഹദോ വിയ വിപ്പസന്നചിത്താ അഹോസീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൮൨. ‘‘യഥാപി രഹദോ ഗമ്ഭീരോ, വിപ്പസന്നോ അനാവിലോ;

ഏവം ധമ്മാനി സുത്വാന, വിപ്പസീദന്തി പണ്ഡിതാ’’തി.

തത്ഥ രഹദോതി യോ ചതുരങ്ഗിനിയാപി സേനായ ഓഗാഹന്തിയാ നഖുഭതി ഏവരൂപോ ഉദകണ്ണവോ, സബ്ബാകാരേന പന ചതുരാസീതിയോജനസഹസ്സഗമ്ഭീരോ നീലമഹാസമുദ്ദോ രഹദോ നാമ. തസ്സ ഹി ഹേട്ഠാ ചത്താലീസയോജനസഹസ്സമത്തേ ഠാനേ ഉദകം മച്ഛേഹി ചലതി, ഉപരി താവത്തകേയേവ ഠാനേ ഉദകം വാതേന ചലതി, മജ്ഝേ ചതുയോജനസഹസ്സമത്തേ ഠാനേ ഉദകം നിച്ചലം തിട്ഠതി. അയം ഗമ്ഭീരോ രഹദോ നാമ. ഏവം ധമ്മാനീതി ദേസനാധമ്മാനി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ നാമ രഹദോ അനാകുലതായ വിപ്പസന്നോ, അചലതായ അനാവിലോ, ഏവം മമ ദേസനാധമ്മം സുത്വാ സോതാപത്തിമഗ്ഗാദിവസേന നിരുപക്കിലേസചിത്തതം ആപജ്ജന്താ വിപ്പസീദന്തി പണ്ഡിതാ, അരഹത്തപ്പത്താ പന ഏകന്തവിപ്പസന്നാവ ഹോന്തീതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

കാണമാതുവത്ഥു സത്തമം.