൧. രാധത്ഥേരവത്ഥു

നിധീനംവ പവത്താരന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ആയസ്മന്തം രാധത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര ഗിഹികാലേ സാവത്ഥിയം ദുഗ്ഗതബ്രാഹ്മണോ അഹോസി. സോ ‘‘ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ജീവിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ അപ്പഹരിതകം കരോന്തോ പരിവേണം സമ്മജ്ജന്തോ മുഖധോവനാദീനി ദദന്തോ അന്തോവിഹാരേയേവ വസി. ഭിക്ഖൂപി നം സങ്ഗണ്ഹിംസു, പബ്ബാജേതും പന ന ഇച്ഛന്തി. സോ പബ്ബജ്ജം അലഭമാനോ കിസോ അഹോസി. അഥേകദിവസം സത്ഥാ പച്ചൂസകാലേ ലോകം വോലോകേന്തോ തം ബ്രാഹ്മണം ദിസ്വാ ‘‘കിം നു ഖോ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘അരഹാ ഭവിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ സായന്ഹസമയേ വിഹാരചാരികം ചരന്തോ വിയ ബ്രാഹ്മണസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ, ‘‘ബ്രാഹ്മണ, കിം കരോന്തോ വിചരസീ’’തി ആഹ. ‘‘ഭിക്ഖൂനം വത്തപടിവത്തം കരോന്തോ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ലഭസി നേസം സന്തികാ സങ്ഗഹ’’ന്തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ആഹാരമത്തം ലഭാമി, ന പന മം പബ്ബാജേന്തീ’’തി. സത്ഥാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ തമത്ഥം പുച്ഛിത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി കോചി ഇമസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അധികാരം സരതീ’’തി പുച്ഛി. സാരിപുത്തത്ഥേരോ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, സരാമി, അയം മേ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരന്തസ്സ അത്തനോ അഭിഹടം കടച്ഛുഭിക്ഖം ദാപേസി, ഇമമസ്സാഹം അധികാരം സരാമീ’’തി ആഹ. സോ സത്ഥാരാ ‘‘കിം പന തേ, സാരിപുത്ത, ഏവം കതൂപകാരം ദുക്ഖതോ മോചേതും ന വട്ടതീ’’തി വുത്തേ, ‘‘സാധു, ഭന്തേ, പബ്ബാജേസ്സാമീ’’തി തം ബ്രാഹ്മണം പബ്ബാജേസി. തസ്സ ഭത്തഗ്ഗേ ആസനപരിയന്തേ ആസനം പാപുണാതി, യാഗുഭത്താദീഹിപി കിലമതി. ഥേരോ തം ആദായ ചാരികം പക്കാമി, അഭിക്ഖണഞ്ച നം ‘‘ഇദം തേ കത്തബ്ബം, ഇദം തേ ന കത്തബ്ബ’’ന്തി ഓവദി അനുസാസി. സോ സുവചോ അഹോസി പദക്ഖിണഗ്ഗാഹീ. തസ്മാ യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജമാനോ കതിപാഹേനേവ അരഹത്തം പാപുണി.

ഥേരോ തം ആദായ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ നിസീദി. അഥ നം സത്ഥാ പടിസന്ഥാരം കത്വാ ആഹ – ‘‘സുവചോ നു ഖോ, സാരിപുത്ത, തേ അന്തേവാസികോ’’തി. ‘‘ആമ, ഭന്തേ, അതിവിയ സുവചോ, കിസ്മിഞ്ചി ദോസേ വുച്ചമാനേ ന കുദ്ധപുബ്ബോ’’തി. ‘‘സാരിപുത്ത, ഏവരൂപേ സദ്ധിവിഹാരികേ ലഭന്തോ കിത്തകേ ഗണ്ഹേയ്യാസീ’’തി? ‘‘ഭന്തേ, ബഹുകേപി ഗണ്ഹേയ്യമേവാ’’തി. അഥേകദിവസം ധമ്മസഭായ കഥം സമുട്ഠാപേസും – ‘‘സാരിപുത്തത്ഥേരോ കിര കതഞ്ഞൂ കതവേദീ, കടച്ഛുഭിക്ഖാമത്തം ഉപകാരം സരിത്വാ ദുഗ്ഗതബ്രാഹ്മണം പബ്ബാജേസി. ഥേരോപി ഓവാദക്ഖമോ ഓവാദക്ഖമമേവ ലഭീ’’തി. സത്ഥാ തേസം കഥം സുത്വാ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനേവ, പുബ്ബേപി സാരിപുത്തോ കതഞ്ഞൂ കതവേദീയേവാ’’തി വത്വാ തമത്ഥം പകാസേതും –

‘‘അലീനചിത്തം നിസ്സായ, പഹട്ഠാ മഹതീ ചമൂ;

കോസലം സേനാസന്തുട്ഠം, ജീവഗ്ഗാഹം അഗാഹയി.

‘‘ഏവം നിസ്സയസമ്പന്നോ, ഭിക്ഖു ആരദ്ധവീരിയോ;

ഭാവയം കുസലം ധമ്മം, യോഗക്ഖേമസ്സ പത്തിയാ;

പാപുണേ അനുപുബ്ബേന, സബ്ബസംയോജനക്ഖയ’’ന്തി. (ജാ. ൧.൨.൧൧-൧൨) –

ഇമം ദുകനിപാതേ അലീനചിത്തജാതകം വിത്ഥാരേത്വാ കഥേസി. തദാ കിര വഡ്ഢകീഹി പാദസ്സ അരോഗകരണഭാവേന കഹം അത്തനോ ഉപകാരം ഞത്വാ സബ്ബസേതസ്സ ഹത്ഥിപോതകസ്സ ദായകോ ഏകചാരികോ ഹത്ഥീ സാരിപുത്തത്ഥേരോ അഹോസീതി ഏവം ഥേരം ആരബ്ഭ ജാതകം കഥേത്വാ രാധത്ഥേരം ആരബ്ഭ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ നാമ രാധേന വിയ സുവചേന ഭവിതബ്ബം, ദോസം ദസ്സേത്വാ ഓവദിയമാനേനപി ന കുജ്ഝിതബ്ബം, ഓവാദദായകോ പന നിധിആചിക്ഖണകോ വിയ ദട്ഠബ്ബോ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൭൬. ‘‘നിധീനംവ പവത്താരം, യം പസ്സേ വജ്ജദസ്സിനം;

നിഗ്ഗയ്ഹവാദിം മേധാവിം, താദിസം പണ്ഡിതം ഭജേ;

താദിസം ഭജമാനസ്സ, സേയ്യോ ഹോതി ന പാപിയോ’’തി.

തത്ഥ നിധീനന്തി തത്ഥ തത്ഥ നിദഹിത്വാ ഠപിതാനം ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണാദിപൂരാനം നിധികുമ്ഭീനം. പവത്താരന്തി കിച്ഛജീവികേ ദുഗ്ഗതമനുസ്സേ അനുകമ്പം കത്വാ ‘‘ഏഹി, സുഖേന ജീവനൂപായം ദസ്സേസ്സാമീ’’തി നിധിട്ഠാനം നേത്വാ ഹത്ഥം പസാരേത്വാ ‘‘ഇമം ഗഹേത്വാ സുഖേന ജീവാ’’തി ആചിക്ഖിതാരം വിയ. വജ്ജദസ്സിനന്തി ദ്വേ വജ്ജദസ്സിനോ ‘‘ഇമിനാ നം അസാരുപ്പേന വാ ഖലിതേന വാ സങ്ഘമജ്ഝേ നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി രന്ധഗവേസകോ ച, അഞ്ഞാതം ഞാപനത്ഥായ ഞാതം അനുഗ്ഗഹണത്ഥായ സീലാദീനമസ്സ വുദ്ധികാമതായ തം തം വജ്ജം ഓലോകനേന ഉല്ലുമ്പനസഭാവസണ്ഠിതോ ച. അയം ഇധ അധിപ്പേതോ. യഥാ ഹി ദുഗ്ഗതമനുസ്സോ ‘‘ഇമം ഗണ്ഹാഹീ’’തി തജ്ജേത്വാപി പോഥേത്വാപി നിധിം ദസ്സേന്തേ കോപം ന കരോതി, പമുദിതോ ഏവ ഹോതി, ഏവമേവ ഏവരൂപേ പുഗ്ഗലേ അസാരുപ്പം വാ ഖലിതം വാ ദിസ്വാ ആചിക്ഖന്തേ കോപോ ന കാതബ്ബോ, തുട്ഠേനേവ ഭവിതബ്ബം, ‘‘ഭന്തേ, മഹന്തം വോ കമ്മം കതം, മയ്ഹം ആചരിയുപജ്ഝായട്ഠാനേ ഠത്വാ ഓവദന്തേഹി പുനപി മം വദേയ്യാഥാ’’തി പവാരേതബ്ബമേവ. നിഗ്ഗയ്ഹവാദിന്തി ഏകച്ചോ ഹി സദ്ധിവിഹാരികാദീനം അസാരുപ്പം വാ ഖലിതം വാ ദിസ്വാ ‘‘അയം മേ മുഖോദകദാനാദീഹി സക്കച്ചം ഉപട്ഠഹതി, സചേ നം വക്ഖാമി, ന മം ഉപട്ഠഹിസ്സതി, ഏവം മേ പരിഹാനി ഭവിസ്സതീ’’തി വത്ഥും അവിസഹന്തോ ന നിഗ്ഗയ്ഹവാദീ നാമ ഹോതി. സോ ഇമസ്മിം സാസനേ കചവരം ആകിരതി. യോ പന തഥാരൂപം വജ്ജം ദിസ്വാ വജ്ജാനുരൂപം തജ്ജേന്തോ പണാമേന്തോ ദണ്ഡകമ്മം കരോന്തോ വിഹാരാ തം നീഹരന്തോ സിക്ഖാപേതി, അയം നിഗ്ഗയ്ഹവാദീ നാമ സേയ്യഥാപി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘നിഗ്ഗയ്ഹ നിഗ്ഗയ്ഹാഹം, ആനന്ദ, വക്ഖാമി, പവയ്ഹ പവയ്ഹ, ആനന്ദ, വക്ഖാമി, യോ സാരോ സോ ഠസ്സതീ’’തി (മ. നി. ൩.൧൯൬). മേധാവിന്തി ധമ്മോജപഞ്ഞായ സമന്നാഗതം. താദിസന്തി ഏവരൂപം പണ്ഡിതം ഭജേയ്യ പയിരുപാസേയ്യ. താദിസഞ്ഹി ആചരിയം ഭജമാനസ്സ അന്തേവാസികസ്സ സേയ്യോ ഹോതി, ന പാപിയോ വഡ്ഢിയേവ ഹോതി, നോ പരിഹാനീതി.

ദേസനാപരിയോസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

രാധത്ഥേരവത്ഥു പഠമം.