൯. സുമനമാലാകാരവത്ഥു

തഞ്ച കമ്മം കതം സാധൂതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ സുമനം നാമ മാലാകാരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര ദേവസികം ബിമ്ബിസാരരാജാനം പാതോവ അട്ഠഹി സുമനപുപ്ഫനാളീഹി ഉപട്ഠഹന്തോ അട്ഠ കഹാപണേ ലഭതി. അഥേകദിവസം തസ്മിം പുപ്ഫാനി ഗഹേത്വാ നഗരം പവിട്ഠമത്തേ ഭഗവാ മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ ഛബ്ബണ്ണരംസിയോ വിസ്സജ്ജേത്വാ മഹതാ ബുദ്ധാനുഭാവേന മഹതിയാ ബുദ്ധലീളായ നഗരം പിണ്ഡായ പാവിസി. ഭഗവാ ഹി ഏകദാ ഛബ്ബണ്ണരംസിയോ ചീവരേന പടിച്ഛാദേത്വാ അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡപാതികോ വിയ ചരതി തിംസയോജനമഗ്ഗം അങ്ഗുലിമാലസ്സ പച്ചുഗ്ഗമനം ഗച്ഛന്തോ വിയ, ഏകദാ ഛബ്ബണ്ണരംസിയോ വിസ്സജ്ജേത്വാ കപിലവത്ഥുപ്പവേസനാദീസു വിയ. തസ്മിമ്പി ദിവസേ സരീരതോ ഛബ്ബണ്ണരംസിയോ വിസ്സജ്ജേന്തോ മഹന്തേന ബുദ്ധാനുഭാവേന മഹതിയാ ബുദ്ധലീളായ രാജഗഹം പാവിസി. മാലാകാരോ ഭഗവതോ രതനഗ്ഘിയസദിസം അത്തഭാവം ദിസ്വാ ദ്വത്തിംസമഹാപുരിസലക്ഖണഅസീതാനുബ്യഞ്ജനസരീരസോഭഗ്ഗം ഓലോകേത്വാ പസന്നചിത്തോ ‘‘കിം നു ഖോ സത്ഥു അധികാരം കരോമീ’’തി ചിന്തേത്വാ അഞ്ഞം അപസ്സന്തോ ‘‘ഇമേഹി പുപ്ഫേഹി ഭഗവന്തം പൂജേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ പുന ചിന്തേസി – ‘‘ഇമാനി രഞ്ഞോ നിബദ്ധം ഉപട്ഠാനപുപ്ഫാനി, രാജാ ഇമാനി അലഭന്തോ മം ബന്ധാപേയ്യ വാ ഘാതാപേയ്യ വാ രട്ഠതോ വാ പബ്ബാജേയ്യ, കിം നു ഖോ കരോമീ’’തി? അഥസ്സ ഏതദഹോസി ‘‘രാജാ മം ഘാതേതു വാ ബന്ധാപേതു വാ രട്ഠതോ പബ്ബാജേതു വാ, സോ ഹി മയ്ഹം ദദമാനോപി ഇമസ്മിം അത്തഭാവേ ജീവിതമത്തം ധനം ദദേയ്യ, സത്ഥുപൂജാ പന മേ അനേകാസു കപ്പകോടീസു അലം ഹിതായ ചേവ സുഖായ ചാ’’തി അത്തനോ ജീവിതം തഥാഗതസ്സ പരിച്ചജി.

സോ ‘‘യാവ മേ പസന്നം ചിത്തം ന പതികുടതി, തം താവദേവ പൂജം കരിസ്സാമീ’’തി ഹട്ഠതുട്ഠോ ഉദഗ്ഗുദഗ്ഗോ സത്ഥാരം പൂജേസി. കഥം? പഠമം താവ ദ്വേവ പുപ്ഫമുട്ഠിയോ തഥാഗതസ്സ ഉപരി ഖിപി, താ ഉപരിമത്ഥകേ വിതാനം ഹുത്വാ അട്ഠംസു. അപരാ ദ്വേ മുട്ഠിയോ ഖിപി, താ ദക്ഖിണഹത്ഥപസ്സേന മാലാപടച്ഛന്നേന ഓതരിത്വാ അട്ഠംസു. അപരാ ദ്വേ മുട്ഠിയോ ഖിപി, താ പിട്ഠിപസ്സേന ഓതരിത്വാ തഥേവ അട്ഠംസു. അപരാ ദ്വേ മുട്ഠിയോ ഖിപി, താ വാമഹത്ഥപസ്സേന ഓതരിത്വാ തഥേവ അട്ഠംസു. ഏവം അട്ഠ നാളിയോ അട്ഠ മുട്ഠിയോ ഹുത്വാ ചതൂസു ഠാനേസു തഥാഗതം പരിക്ഖിപിംസു. പുരതോ ഗമനദ്വാരമത്തമേവ അഹോസി. പുപ്ഫാനം വണ്ടാനി അന്തോ അഹേസും, പത്താനി ബഹിമുഖാനി. ഭഗവാ രജതപത്തപരിക്ഖിത്തോ വിയ ഹുത്വാ പായാസി. പുപ്ഫാനി അചിത്തകാനിപി സചിത്തകം നിസ്സായ സചിത്തകാനി വിയ അഭിജ്ജിത്വാ അപതിത്വാ സത്ഥാരാ സദ്ധിംയേവ ഗച്ഛന്തി, ഠിതഠിതട്ഠാനേ തിട്ഠന്തി. സത്ഥു സരീരതോ സതസഹസ്സവിജ്ജുലതാ വിയ രംസിയോ നിക്ഖമിംസു. പുരതോ ച പച്ഛതോ ച ദക്ഖിണതോ ച വാമതോ ച സീസമത്ഥകതോ ച നിരന്തരം നിക്ഖന്തരംസീസു ഏകാപി സമ്മുഖസമ്മുഖട്ഠാനേനേവ അപലായിത്വാ സബ്ബാപി സത്ഥാരം തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ തരുണതാലക്ഖന്ധപ്പമാണാ ഹുത്വാ പുരതോ ഏവ ധാവന്തി. സകലനഗരം സങ്ഖുഭി. അന്തോനഗരേ നവ കോടിയോ, ബഹിനഗരേ നവ കോടിയോതി അട്ഠാരസസു കോടീസു ഏകോപി പുരിസോ വാ ഇത്ഥീ വാ ഭിക്ഖം ഗഹേത്വാ അനിക്ഖന്തോ നാമ നത്ഥി. മഹാജനോ സീഹനാദം നദന്തോ ചേലുക്ഖേപസഹസ്സാനി കരോന്തോ സത്ഥു പുരതോവ ഗച്ഛതി. സത്ഥാപി മാലാകാരസ്സ ഗുണം പാകടം കാതും തിഗാവുതപ്പമാണേ നഗരേ ഭേരിചരണമഗ്ഗേനേവ അചരി. മാലാകാരസ്സ സകലസരീരം പഞ്ചവണ്ണായ പീതിയാ പരിപൂരി.

സോ ഥോകഞ്ഞേവ തഥാഗതേന സദ്ധിം ചരിത്വാ മനോസിലാരസേ നിമുഗ്ഗോ വിയ ബുദ്ധരസ്മീനം അന്തോ പവിട്ഠോ സത്ഥാരം ഥോമേത്വാ വന്ദിത്വാ തുച്ഛപച്ഛിമേവ ഗഹേത്വാ ഗേഹം അഗമാസി. അഥ നം ഭരിയാ പുച്ഛി ‘‘കഹം പുപ്ഫാനീ’’തി? ‘‘സത്ഥാ മേ പൂജിതോ’’തി. ‘‘രഞ്ഞോ ദാനി കിം കരിസ്സസീ’’തി? ‘‘രാജാ മം ഘാതേതു വാ രട്ഠതോ വാ നീഹരതു, അഹം ജീവിതം പരിച്ചജിത്വാ സത്ഥാരം പൂജേസിം, സബ്ബപുപ്ഫാനി അട്ഠ മുട്ഠിയോവ അഹേസും, ഏവരൂപാ നാമ പൂജാ ജാതാ. മഹാജനോ ഉക്കുട്ഠിസഹസ്സാനി കരോന്തോ സത്ഥാരാ സദ്ധിം ചരതി, യോ ഏസ മഹാജനസ്സ ഉക്കുട്ഠിസദ്ദോ, തസ്മിം ഠാനേ ഏസോ’’തി. അഥസ്സ ഭരിയാ അന്ധബാലതായ ഏവരൂപേ പാടിഹാരിയേ പസാദം നാമ അജനേത്വാ തം അക്കോസിത്വാ പരിഭാസിത്വാ ‘‘രാജാനോ നാമ ചണ്ഡാ, സകിം കുദ്ധാ ഹത്ഥപാദാദിച്ഛേദനേന ബഹുമ്പി അനത്ഥം കരോന്തി, തയാ കതകമ്മേന മയ്ഹമ്പി അനത്ഥോ സിയാ’’തി പുത്തേ ആദായ രാജകുലം ഗന്ത്വാ രഞ്ഞാ പക്കോസിത്വാ ‘‘കിം ഏത’’ന്തി പുച്ഛിതാ ആഹ – ‘‘മമ സാമികോ തുമ്ഹാകം ഉപട്ഠാനപുപ്ഫേഹി സത്ഥാരം പൂജേത്വാ തുച്ഛഹത്ഥോ ഘരം ആഗന്ത്വാ ‘കഹം പുപ്ഫാനീ’തി മയാ പുട്ഠോ ഇദം നാമ വദേസി, അഹം തം പരിഭാസിത്വാ ‘രാജാനോ നാമ ചണ്ഡാ, സകിം കുദ്ധാ ഹത്ഥപാദാദിച്ഛേദനേന ബഹുമ്പി അനത്ഥം കരോന്തി, തയാ കതകമ്മേന മയ്ഹമ്പി അനത്ഥോ സിയാ’തി തം ഛഡ്ഡേത്വാ ഇധാഗതാ, തേന കതം കമ്മം സുകതം വാ ഹോതു, ദുക്കടം വാ, തസ്സേവേതം, മയാ തസ്സ ഛഡ്ഡിതഭാവം ജാനാഹി, ദേവാ’’തി. രാജാ പഠമദസ്സനേനേവ സോതാപത്തിഫലം പത്തോ സദ്ധോ പസന്നോ അരിയസാവകോ ചിന്തേസി – ‘‘അഹോ അയം ഇത്ഥീ അന്ധബാലാ, ഏവരൂപേ ഗുണേ പസാദം ന ഉപ്പാദേസീ’’തി. സോ കുദ്ധോ വിയ ഹുത്വാ, ‘‘അമ്മ, കിം വദേസി, മയ്ഹം ഉപട്ഠാനപുപ്ഫേഹി തേന പൂജാ കതാ’’തി? ‘‘ആമ, ദേവാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകം തേ കതം തം ഛഡ്ഡേന്തിയാ, മമ പുപ്ഫേഹി പൂജാകാരസ്സ അഹം കത്തബ്ബയുത്തകം ജാനിസ്സാമീ’’തി തം ഉയ്യോജേത്വാ വേഗേന സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ സത്ഥാരാ സദ്ധിംയേവ വിചരി.

സത്ഥാ രഞ്ഞോ ചിത്തപ്പസാദം ഞത്വാ ഭേരിചരണവീഥിയാ നഗരം ചരിത്വാ രഞ്ഞോ ഘരദ്വാരം അഗമാസി. രാജാ പത്തം ഗഹേത്വാ സത്ഥാരം ഗേഹം പവേസേതുകാമോ അഹോസി. സത്ഥാ പന രാജങ്ഗണേയേവ നിസീദനാകാരം ദസ്സേസി. രാജാ തം ഞത്വാ ‘‘സീഘം മണ്ഡപം കരോഥാ’’തി തങ്ഖണഞ്ഞേവ മണ്ഡപം കാരാപേസി. നിസീദി സത്ഥാ സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. കസ്മാ പന സത്ഥാ രാജഗേഹം ന പാവിസി?

ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘സചാഹം അന്തോ പവിസിത്വാ നിസീദേയ്യം, മഹാജനോ മം ദട്ഠും ന ലഭേയ്യ, മാലാകാരസ്സ ഗുണോ പാകടോ ന ഭവേയ്യ, രാജങ്ഗണേ പന മം നിസിന്നം മഹാജനോ ദട്ഠും ലഭിസ്സതി, മാലാകാരസ്സ ഗുണോ പാകടോ ഭവിസ്സതീ’’തി. ഗുണവന്താനഞ്ഹി ഗുണം ബുദ്ധാ ഏവ പാകടം കാതും സക്കോന്തി, അവസേസജനോ ഗുണവന്താനം ഗുണം കഥേന്തോ മച്ഛരായതി. ചത്താരോ പുപ്ഫപടാ ചതുദ്ദിസം അട്ഠംസു. മഹാജനോ സത്ഥാരം പരിവാരേസി. രാജാ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണീതേനാഹാരേന പരിവിസി. സത്ഥാ ഭത്തകിച്ചാവസാനേ അനുമോദനം കത്വാ പുരിമനയേനേവ ചതൂഹി പുപ്ഫപടേഹി പരിക്ഖിത്തോ സീഹനാദം നദന്തോ മഹാജനേന പരിവുതോ വിഹാരം അഗമാസി. രാജാ സത്ഥാരം അനുഗന്ത്വാ നിവത്തോ മാലാകാരം പക്കോസാപേത്വാ ‘‘മമ ആഹരിതപുപ്ഫേഹി കിന്തി കത്വാ സത്ഥാരം പൂജേസീ’’തി പുച്ഛി. മാലാകാരോ ‘‘രാജാ മം ഘാതേതു വാ രട്ഠതോ വാ പബ്ബാജേതൂതി ജീവിതം പരിച്ചജിത്വാ പൂജേസിം ദേവാ’’തി ആഹ. രാജാ ‘‘ത്വം മഹാപുരിസോ നാമാ’’തി വത്വാ അട്ഠ ഹത്ഥീ ച അസ്സേ ച ദാസേ ച ദാസിയോ ച മഹാപസാധനാനി ച അട്ഠ കഹാപണസഹസ്സാനി ച രാജകുലതോ നീഹരിത്വാ സബ്ബാലങ്കാരപ്പടിമണ്ഡിതാ അട്ഠ നാരിയോ ച അട്ഠ ഗാമവരേ ചാതി ഇദം സബ്ബട്ഠകം നാമ ദാനം അദാസി.

ആനന്ദത്ഥേരോ ചിന്തേസി – ‘‘അജ്ജ പാതോവ പട്ഠായ സീഹനാദസഹസ്സാനി ചേവ ചേലുക്ഖേപസഹസ്സാനി ച പവത്തന്തി, കോ നു ഖോ മാലാകാരസ്സ വിപാകോ’’തി? സോ സത്ഥാരം പുച്ഛി. അഥ നം സത്ഥാ ആഹ – ‘‘ആനന്ദ, ഇമിനാ മാലാകാരേന അപ്പമത്തകം കമ്മം കത’’ന്തി മാ സല്ലക്ഖേസി, അയഞ്ഹി മയ്ഹം ജീവിതം പരിച്ചജിത്വാ പൂജം അകാസി. സോ ഏവം മയി ചിത്തം പസാദേത്വാ –

‘‘കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം ന ഗമിസ്സതി;

ഠത്വാ ദേവമനുസ്സേസു, ഫലം ഏതസ്സ കമ്മുനോ;

പച്ഛാ പച്ചേകസമ്ബുദ്ധോ, സുമനോ നാമ ഭവിസ്സതീ’’തി. –

ആഹ. സത്ഥു പന വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഗന്ധകുടിപവിസനകാലേ താനി പുപ്ഫാനി ദ്വാരകോട്ഠകേ പതിംസു. സായന്ഹസമയേ ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും – ‘‘അഹോ അച്ഛരിയം മാലാകാരസ്സ കമ്മം, ധരമാനകബുദ്ധസ്സ ജീവിതം പരിച്ചജിത്വാ പുപ്ഫപൂജം കത്വാ തങ്ഖണഞ്ഞേവ സബ്ബട്ഠകം നാമ ലഭതീ’’തി. സത്ഥാ ഗന്ധകുടിതോ നിക്ഖമിത്വാ തിണ്ണം ഗമനാനം അഞ്ഞതരേന ഗമനേന ധമ്മസഭം ഗന്ത്വാ ബുദ്ധാസനേ നിസീദിത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ആമ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കമ്മസ്സ കതത്താ പച്ഛാനുതപ്പം ന ഹോതി, അനുസ്സരിതാനുസ്സരിതക്ഖണേ സോമനസ്സമേവ ഉപ്പജ്ജതി, ഏവരൂപം കമ്മം കത്തബ്ബമേവാ’’തി അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൬൮. ‘‘തഞ്ച കമ്മം കതം സാധു, യം കത്വാ നാനുതപ്പതി;

യസ്സ പതീതോ സുമനോ, വിപാകം പടിസേവതീ’’തി.

തത്ഥ യം കത്വാതി യം ദേവമനുസ്സസമ്പത്തീനഞ്ചേവ നിബ്ബാനസമ്പത്തിയാ ച നിബ്ബത്തനസമത്ഥം സുഖുദ്രയം കമ്മം കത്വാ നാനുതപ്പതി, അഥ ഖോ ദിട്ഠധമ്മേയേവ അനുസ്സരിതാനുസ്സരിതക്ഖണേയേവ പീതിവേഗേന പതീതോ സോമനസ്സവേഗേന ച സുമനോ ഹുത്വാ ആയതിം പീതിസോമനസ്സജാതോ ഹുത്വാ വിപാകം പടിസേവതി, തം കമ്മം കതം സാധു ഭദ്ദകന്തി.

ദേസനാവസാനേ ചതുരാസീതിയാ പാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസീതി.

സുമനമാലാകാരവത്ഥു നവമം.