൮. കസ്സകവത്ഥു

ന തം കമ്മം കതം സാധൂതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ഏകം കസ്സകം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര സാവത്ഥിതോ അവിദൂരേ ഏകം ഖേത്തം കസതി. ചോരാ ഉദകനിദ്ധമനേന നഗരം പവിസിത്വാ ഏകസ്മിം അഡ്ഢകുലേ ഉമങ്ഗം ഭിന്ദിത്വാ ബഹും ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം ഗഹേത്വാ ഉദകനിദ്ധമനേനേവ നിക്ഖമിംസു. ഏകോ ചോരോ തേ വഞ്ചേത്വാ ഏകം സഹസ്സത്ഥവികം ഓവട്ടികായ കത്വാ തം ഖേത്തം ഗന്ത്വാ തേഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡം ഭാജേത്വാ ആദായ ഗച്ഛന്തോ ഓവട്ടികതോ പതമാനം സഹസ്സത്ഥവികം ന സല്ലക്ഖേസി. തം ദിവസം സത്ഥാ പച്ചൂസസമയേ ലോകം വോലോകേന്തോ തം കസ്സകം അത്തനോ ഞാണജാലസ്സ അന്തോപവിട്ഠം ദിസ്വാ ‘‘കിം നു ഖോ ഭവിസ്സതീ’’തി ഉപധാരയമാനോ ഇദം അദ്ദസ – ‘‘അയം കസ്സകോ പാതോവ കസിതും ഗമിസ്സതി, ഭണ്ഡസാമികാ ചോരാനം അനുപദം ഗന്ത്വാ ഓവട്ടികതോ പതമാനം സഹസ്സത്ഥവികം ദിസ്വാ ഏതം ഗണ്ഹിസ്സന്തി, മം ഠപേത്വാ തസ്സ അഞ്ഞോ സക്ഖീ നാമ ന ഭവിസ്സതി, സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ ഉപനിസ്സയോപിസ്സ അത്ഥി, തത്ഥ മയാ ഗന്തും വട്ടതീ’’തി. സോപി കസ്സകോ പാതോവ കസിതും ഗതോ. സത്ഥാ ആനന്ദത്ഥേരേന പച്ഛാസമണേന തത്ഥ അഗമാസി. കസ്സകോ സത്ഥാരം ദിസ്വാ ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ പുന കസിതും ആരഭി. സത്ഥാ തേന സദ്ധിം കിഞ്ചി അവത്വാവ സഹസ്സത്ഥവികായ പതിതട്ഠാനം ഗന്ത്വാ തം ദിസ്വാ ആനന്ദത്ഥേരം ആഹ – ‘‘പസ്സ, ആനന്ദ, ആസീവിസോ’’തി. ‘‘പസ്സാമി, ഭന്തേ, ഘോരവിസോ’’തി.

കസ്സകോ തം കഥം സുത്വാ ‘‘മമ വേലായ വാ അവേലായ വാ വിചരണട്ഠാനമേതം, ആസീവിസോ കിരേത്ഥ അത്ഥീ’’തി ചിന്തേത്വാ സത്ഥരി ഏത്തകം വത്വാ പക്കന്തേ ‘‘മാരേസ്സാമി ന’’ന്തി പതോദലട്ഠിം ആദായ ഗതോ സഹസ്സഭണ്ഡികം ദിസ്വാ ‘‘ഇമം സന്ധായ സത്ഥാരാ കഥിതം ഭവിസ്സതീ’’തി തം ആദായ നിവത്തോ, അബ്യത്തതായ ഏകമന്തേ ഠപേത്വാ പംസുനാ പടിച്ഛാദേത്വാ പുന കസിതും ആരഭി. മനുസ്സാ ച വിഭാതായ രത്തിയാ ഗേഹേ ചോരേഹി കതകമ്മം ദിസ്വാ പദാനുപദം ഗച്ഛന്താ തം ഖേത്തം ഗന്ത്വാ തത്ഥ ചോരേഹി ഭണ്ഡസ്സ ഭാജിതട്ഠാനം ദിസ്വാ കസ്സകസ്സ പദവലഞ്ജം അദ്ദസംസു. തേ തസ്സ പദാനുസാരേന ഗന്ത്വാ ഥവികായ ഠപിതട്ഠാനം ദിസ്വാ പംസും വിയൂഹിത്വാ ഥവികം ആദായ ‘‘ത്വം ഗേഹം വിലുമ്പിത്വാ ഖേത്തം കസമാനോ വിയ വിചരസീ’’തി തജ്ജേത്വാ പോഥേത്വാ നേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സയിംസു. രാജാ തം പവത്തിം സുത്വാ തസ്സ വധം ആണാപേസി. രാജപുരിസാ തം പച്ഛാബാഹം ബന്ധിത്വാ കസാഹി താളേന്താ ആഘാതനം നയിംസു. സോ കസാഹി താളിയമാനോ അഞ്ഞം കിഞ്ചി അവത്വാ ‘‘പസ്സാനന്ദ, ആസീവിസോതി, പസ്സാമി ഭഗവാ ഘോരവിസോ’’തി വദന്തോ ഗച്ഛതി. അഥ നം രാജപുരിസാ ‘‘ത്വം സത്ഥു ചേവ ആനന്ദത്ഥേരസ്സ ച കഥം കഥേസി, കിം നാമേത’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ – ‘‘രാജാനം ദട്ഠും ലഭമാനോ കഥേസ്സാമീ’’തി വുത്തേ രഞ്ഞോ സന്തികം നേത്വാ രഞ്ഞോ തം പവത്തിം കഥയിംസു. അഥ നം രാജാ ‘‘കസ്മാ ഏവം കഥേസീ’’തി പുച്ഛി. സോ ‘‘നാഹം, ദേവ, ചോരോ’’തി വത്വാ കസനത്ഥായ നിക്ഖന്തകാലതോ പട്ഠായ സബ്ബം തം പവത്തിം രഞ്ഞോ ആചിക്ഖി. രാജാ തസ്സ കഥം സുത്വാ ‘‘അയം ഭണേ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലം സത്ഥാരം സക്ഖിം അപദിസതി, ന യുത്തം ഏതസ്സ ദോസം ആരോപേതും, അഹമേത്ഥ കത്തബ്ബം ജാനിസ്സാമീ’’തി തം ആദായ സായന്ഹസമയേ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം പുച്ഛി – ‘‘ഭഗവാ കച്ചി തുമ്ഹേ ആനന്ദത്ഥേരേന സദ്ധിം ഏതസ്സ കസ്സകസ്സ കസനട്ഠാനം ഗതാ’’തി? ‘‘ആമ, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘കിം വോ തത്ഥ ദിട്ഠ’’ന്തി? ‘‘സഹസ്സത്ഥവികാ, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘ദിസ്വാ കിം അവോചുത്ഥാ’’തി? ‘‘ഇദം നാമ, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, സചായം പുരിസോ തുമ്ഹാദിസം അപദിസം നാകരിസ്സ, ന ജീവിതം അലഭിസ്സ, തുമ്ഹേഹി പന കഥിതകഥം കഥേത്വാ തേന ജീവിതം ലദ്ധ’’ന്തി. തം സുത്വാ സത്ഥാ ‘‘ആമ, മഹാരാജ, അഹമ്പി ഏത്തകമേവ വത്വാ ഗതോ, പണ്ഡിതേന നാമ യം കമ്മം കത്വാ പച്ഛാനുതപ്പം ഹോതി, തം ന കത്തബ്ബ’’ന്തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൬൭. ‘‘ന തം കമ്മം കതം സാധു, യം കത്വാ അനുതപ്പതി;

യസ്സ അസ്സുമുഖോ രോദം, വിപാകം പടിസേവതീ’’തി.

തത്ഥ ന തം കമ്മന്തി യം നിരയാദീസു നിബ്ബത്തനസമത്ഥം ദുക്ഖുദ്രയം കമ്മം കത്വാ അനുസ്സരന്തോ അനുസ്സരിതാനുസ്സരിതക്ഖണേ അനുതപ്പതി അനുസോചതി, തം കതം ന സാധു ന സുന്ദരം നിരത്ഥകം. യസ്സ അസ്സുമുഖോതി യസ്സ അസ്സൂഹി തിന്തമുഖോ രോദന്തോ വിപാകം അനുഭോതീതി.

ദേസനാവസാനേ കസ്സകോ ഉപാസകോ സോതാപത്തിഫലം പത്തോ, സമ്പത്തഭിക്ഖൂപി സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

കസ്സകവത്ഥു അട്ഠമം.