൭. സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠിവത്ഥു

ചരന്തി ബാലാ ദുമ്മേധാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠിം ആരബ്ഭ കഥേസി. സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠിവത്ഥു ഉദാനേ (ഉദാ. ൪൩) ആഗതമേവ.

തദാ ഹി സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠി പരിസപരിയന്തേ നിസിന്നോ ഭഗവതോ ധമ്മദേസനം സുത്വാ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ അത്തനാ പടിലദ്ധഗുണം സത്ഥു ആരോചേതുകാമോ പരിസമജ്ഝേ ഓഗാഹിതും അവിസഹന്തോ മഹാജനസ്സ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ അനുഗന്ത്വാ നിവത്തനകാലേ വിഹാരം അഗമാസി. തസ്മിം ഖണേ സക്കോ ദേവരാജാ ‘‘അയം സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠി അത്തനോ സത്ഥു സാസനേ പടിലദ്ധഗുണം പാകടം കാതുകാമോ’’തി ഞത്വാ ‘‘വീമംസിസ്സാമി ന’’ന്തി ഗന്ത്വാ ആകാസേ ഠിതോവ ഏതദവോച – ‘‘സുപ്പബുദ്ധ, ത്വം മനുസ്സദലിദ്ദോ മനുസ്സവരാകോ, അഹം തേ അപരിയന്തം ധനം ദസ്സാമി, ‘ബുദ്ധോ ന ബുദ്ധോ, ധമ്മോ ന ധമ്മോ, സങ്ഘോ ന സങ്ഘോ, അലം മേ ബുദ്ധേന, അലം മേ ധമ്മേന, അലം മേ സങ്ഘേനാ’തി വദേഹീ’’തി. അഥ നം സോ ആഹ – ‘‘കോസി ത്വ’’ന്തി? ‘‘അഹം സക്കോ’’തി. അന്ധബാല, അഹിരിക ത്വം മയാ സദ്ധിം കഥേതും ന യുത്തരൂപോ, ത്വം മം ‘‘ദുഗ്ഗതോ ദലിദ്ദോ കപണോ’’തി വദേസി, നേവാഹം ദുഗ്ഗതോ, ന ദലിദ്ദോ, സുഖപ്പത്തോ അഹമസ്മി മഹദ്ധനോ –

‘‘സദ്ധാധനം സീലധനം, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ധനം;

സുതധനഞ്ച ചാഗോ ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ധനം.

‘‘യസ്സ ഏതേ ധനാ അത്ഥി, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

‘അദലിദ്ദോ’തി തം ആഹു, അമോഘം തസ്സ ജീവിത’’ന്തി. (അ. നി. ൭.൫-൬) –

ഇമാനി മേ സത്തവിധഅരിയധനാനി സന്തി, യേസഞ്ഹി ഇമാനി സത്ത ധനാനി സന്തി, ന തേ ബുദ്ധേഹി വാ പച്ചേകബുദ്ധേഹി വാ ‘‘ദലിദ്ദാ’’തി വുച്ചന്തീതി. സക്കോ തസ്സ കഥം സുത്വാ തം അന്തരാമഗ്ഗേ ഓഹായ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സബ്ബം തം വചനപടിവചനം ആരോചേസി. അഥ നം ഭഗവാ ആഹ – ‘‘ന ഖോ, സക്ക, സക്കാ താദിസാനം സതേനപി സഹസ്സേനപി സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠിം ‘ബുദ്ധോ ന ബുദ്ധോ’തി വാ, ‘ധമ്മോ ന ധമ്മോ’തി വാ, ‘സങ്ഘോ ന സങ്ഘോ’തി വാ കഥാപേതു’’ന്തി. സുപ്പബുദ്ധോപി ഖോ കുട്ഠി സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരാ കതപടിസന്ഥാരോ സമ്മോദമാനോ അത്തനാ പടിലദ്ധഗുണം ആരോചേത്വാ വുട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ നം അചിരപക്കന്തം ഗാവീ തരുണവച്ഛാ ജീവിതാ വോരോപേസി.

സാ കിര ഏകാ യക്ഖിനീ പുക്കുസാതികുലപുത്തം, ബാഹിയം ദാരുചീരിയം, തമ്ബദാഠികചോരഘാതകം, സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠിന്തി ഇമേസം ചതുന്നം ജനാനം അനേകസതേ അത്തഭാവേ ഗാവീ ഹുത്വാ ജീവിതാ വോരോപേസി. തേ കിര അതീതേ ചത്താരോ സേട്ഠിപുത്താ ഹുത്വാ ഏകം നഗരസോഭിനിം ഗണികം ഉയ്യാനം നേത്വാ ദിവസം സമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ സായന്ഹസമയേ ഏവം സമ്മന്തയിംസു – ‘‘ഇമസ്മിം ഠാനേ അഞ്ഞോ നത്ഥി, ഇമിസ്സാ അമ്ഹേഹി ദിന്നം കഹാപണസഹസ്സഞ്ച സബ്ബഞ്ച പസാധനഭണ്ഡം ഗഹേത്വാ ഇമം മാരേത്വാ ഗച്ഛാമാ’’തി. സാ തേസം കഥം സുത്വാ ‘‘ഇമേ നില്ലജ്ജാ, മയാ സദ്ധിം അഭിരമിത്വാ ഇദാനി മം മാരേതുകാമാ, ജാനിസ്സാമി നേസം കത്തബ്ബയുത്തക’’ന്തി തേഹി മാരിയമാനാ ‘‘അഹം യക്ഖിനീ ഹുത്വാ യഥാ മം ഏതേ മാരേന്തി, ഏവമേവ തേ മാരേതും സമത്ഥാ ഭവേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനം അകാസി. തസ്സ നിസ്സന്ദേന ഇമേ മാരേസി. സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ തസ്സ കാലകിരിയം ഭഗവതോ ആരോചേത്വാ ‘‘തസ്സ കാ ഗതി, കേന ച കാരണേന കുട്ഠിഭാവം പത്തോ’’തി പുച്ഛിംസു. സത്ഥാ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ തസ്സ താവതിംസഭവനേ ഉപ്പന്നഭാവഞ്ച തഗരസിഖിപച്ചേകബുദ്ധം ദിസ്വാ നിട്ഠുഭിത്വാ അപസബ്യം കത്വാ ദീഘരത്തം നിരയേ പച്ചിത്വാ വിപാകാവസേസേന ഇദാനി കുട്ഠിഭാവപ്പത്തിഞ്ച ബ്യാകരിത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഇമേ സത്താ അത്തനാവ അത്തനോ കടുകവിപാകകമ്മം കരോന്താ വിചരന്തീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ഉത്തരി ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൬൬. ‘‘ചരന്തി ബാലാ ദുമ്മേധാ, അമിത്തേനേവ അത്തനാ;

കരോന്താ പാപകം കമ്മം, യം ഹോതി കടുകപ്ഫല’’ന്തി.

തത്ഥ ചരന്തീതി ചതൂഹി ഇരിയാപഥേഹി അകുസലമേവ കരോന്താ വിചരന്തി. ബാലാതി ഇധലോകത്ഥഞ്ച പരലോകത്ഥഞ്ച അജാനന്താ ഇധ ബാലാ നാമ. ദുമ്മേധാതി ദുപ്പഞ്ഞാ. അമിത്തേനേവ അത്തനാതി അത്തനാ അമിത്തഭൂതേന വിയ വേരിനാ ഹുത്വാ. കടുകപ്ഫലന്തി തിഖിണഫലം ദുക്ഖഫലന്തി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

സുപ്പബുദ്ധകുട്ഠിവത്ഥു സത്തമം.