൩. ആനന്ദസേട്ഠിവത്ഥു

പുത്താ മത്ഥീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ ആനന്ദസേട്ഠിം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിര ആനന്ദസേട്ഠി നാമ ചത്താലീസകോടിവിഭവോ മഹാമച്ഛരീ അഹോസി. സോ അന്വഡ്ഢമാസം ഞാതകേ സന്നിപാതേത്വാ പുത്തം മൂലസിരിം നാമ തീസു വേലാസു ഏവം ഓവദതി – ‘‘ഇദം ചത്താലീസകോടിധനം ‘ബഹൂ’’’തി മാ സഞ്ഞം കരി, വിജ്ജമാനം ധനം ന ദാതബ്ബം, നവം ധനം ഉപ്പാദേതബ്ബം. ഏകേകമ്പി ഹി കഹാപണം വയം കരോന്തസ്സ പന ഖീയതേവ. തസ്മാ –

‘‘അഞ്ജനാനം ഖയം ദിസ്വാ, ഉപചികാനഞ്ച ആചയം;

മധൂനഞ്ച സമാഹാരം, പണ്ഡിതോ ഘരമാവസേ’’തി.

സോ അപരേന സമയേന അത്തനോ പഞ്ച മഹാനിധിയോ പുത്തസ്സ അനാചിക്ഖിത്വാ ധനനിസ്സിതോ മച്ഛേരമലമലിനോ കാലം കത്വാ തസ്സേവ നഗരസ്സ ഏകസ്മിം ദ്വാരഗാമകേ ചണ്ഡാലാനം കുലസഹസ്സം പടിവസതി. തത്ഥേകിസ്സാ ചണ്ഡാലിയാ കുച്ഛിസ്മിം പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. രാജാ തസ്സ കാലകിരിയം സുത്വാ പുത്തമസ്സ മൂലസിരിം പക്കോസാപേത്വാ സേട്ഠിട്ഠാനേ ഠപേസി. തമ്പി ചണ്ഡാലകുലസഹസ്സം ഏകതോവ ഭതിയാ കമ്മം കത്വാ ജീവമാനം തസ്സ പടിസന്ധിഗ്ഗഹണതോ പട്ഠായ നേവ ഭതിം ലഭതി, ന യാപനമത്തതോ പരം ഭത്തപിണ്ഡമ്പി. തേ ‘‘മയം ഏതരഹി കമ്മം കരോന്താപി പിണ്ഡഭത്തമ്പി ന ലഭാമ, അമ്ഹാകം അന്തരേ കാളകണ്ണിയാ ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ദ്വേ കോട്ഠാസാ ഹുത്വാ യാവ തസ്സ മാതാപിതരോ വിസും ഹോന്തി, താവ വിഭജിത്വാ ‘‘ഇമസ്മിം കുലേ കാളകണ്ണീ ഉപ്പന്നാ’’തി തസ്സ മാതരം നീഹരിംസു.

സാപി യാവസ്സാ സോ കുച്ഛിഗതോ, താവ യാപനമത്തമ്പി കിച്ഛേന ലഭിത്വാ പുത്തം വിജായി. തസ്സ ഹത്ഥാ ച പാദാ ച അക്ഖീനി ച കണ്ണാ ച നാസാ ച മുഖഞ്ച യഥാഠാനേ ന അഹേസും. സോ ഏവരൂപേന അങ്ഗവേകല്ലേന സമന്നാഗതോ പംസുപിസാചകോ വിയ അതിവിരൂപോ അഹോസി. ഏവം സന്തേപി തം മാതാ ന പരിച്ചജി. കുച്ഛിയം വസിതപുത്തസ്മിഞ്ഹി സിനേഹോ ബലവാ ഹോതി. സാ തം കിച്ഛേന പോസയമാനാ തം ആദായ ഗതദിവസേ കിഞ്ചി അലഭിത്വാ ഗേഹേ കത്വാ സയമേവ ഗതദിവസേ ഭതിം ലഭതി. അഥ നം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ജീവിതും സമത്ഥകാലേ സാ കപാലകം ഹത്ഥേ ഠപേത്വാ, ‘‘താത, മയം തം നിസ്സായ മഹാദുക്ഖം പത്താ, ഇദാനി ന സക്കോമി തം പോസേതും, ഇമസ്മിം നഗരേ കപണദ്ധികാദീനം പടിയത്തഭത്താനി അത്ഥി, തത്ഥ ഭിക്ഖായ ചരിത്വാ ജീവാഹീ’’തി തം വിസ്സജ്ജേസി. സോ ഘരപടിപാടിയാ ചരന്തോ ആനന്ദസേട്ഠികാലേ നിവുത്തട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ജാതിസ്സരോ ഹുത്വാ അത്തനോ ഗേഹം പാവിസി. തീസു പന ദ്വാരകോട്ഠകേസു ന കോചി സല്ലക്ഖേസി. ചതുത്ഥേ ദ്വാരകോട്ഠകേ മൂലസിരിസേട്ഠിനോ പുത്തകാ ദിസ്വാ ഉബ്ബിഗ്ഗഹദയാ പരോദിംസു. അഥ നം സേട്ഠിപുരിസാ ‘‘നിക്ഖമ കാളകണ്ണീ’’തി പോഥേത്വാ നീഹരിത്വാ സങ്കാരട്ഠാനേ ഖിപിംസു. സത്ഥാ ആനന്ദത്ഥേരേന പച്ഛാസമണേന പിണ്ഡായ ചരന്തോ തം ഠാനം പത്തോ ഥേരം ഓലോകേത്വാ തേന പുട്ഠോ തം പവത്തിം ആചിക്ഖി. ഥേരോ മൂലസിരിം പക്കോസാപേസി. അഥ മഹാജനകായോ സന്നിപതി. സത്ഥാ മൂലസിരിം ആമന്തേത്വാ ‘‘ജാനാസി ഏത’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ന ജാനാമീ’’തി വുത്തേ, ‘‘പിതാ തേ ആനന്ദസേട്ഠീ’’തി വത്വാ അസദ്ദഹന്തം ‘‘ആനന്ദസേട്ഠി പുത്തസ്സ തേ പഞ്ച മഹാനിധിയോ ആചിക്ഖാഹീ’’തി ആചിക്ഖാപേത്വാ സദ്ദഹാപേസി. സോ സത്ഥാരം സരണം അഗമാസി. തസ്സ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൬൨. ‘‘പുത്താ മത്ഥി ധനമ്മത്ഥി, ഇതി ബാലോ വിഹഞ്ഞതി;

അത്താ ഹി അത്തനോ നത്ഥി, കുതോ പുത്താ കുതോ ധന’’ന്തി.

തസ്സത്ഥോ – പുത്താ മേ അത്ഥി, ധനം മേ അത്ഥി, ഇതി ബാലോ പുത്തതണ്ഹായ ചേവ ധനതണ്ഹായ ച ഹഞ്ഞതി വിഹഞ്ഞതി ദുക്ഖയതി, ‘‘പുത്താ മേ നസ്സിംസൂ’’തി വിഹഞ്ഞതി, ‘‘നസ്സന്തീ’’തി വിഹഞ്ഞതി, ‘‘നസ്സിസ്സന്തീ’’തി വിഹഞ്ഞതി. ധനേപി ഏസേവ നയോ. ഇതി ഛഹാകാരേഹി വിഹഞ്ഞതി. ‘‘പുത്തേ പോസേസ്സാമീ’’തി രത്തിഞ്ച ദിവാ ച ഥലജലപഥാദീസു നാനപ്പകാരതോ വായമന്തോപി വിഹഞ്ഞതി, ‘‘ധനം ഉപ്പാദേസ്സാമീ’’തി കസിവാണിജ്ജാദീനി കരോന്തോപി വിഹഞ്ഞതേവ. ഏവം വിഹഞ്ഞസ്സ ച അത്താ ഹി അത്തനോ നത്ഥി തേന വിഘാതേന ദുക്ഖിതം അത്താനം സുഖിതം കാതും അസക്കോന്തസ്സ പവത്തിയമ്പിസ്സ അത്താ ഹി അത്തനോ നത്ഥി, മരണമഞ്ചേ നിപന്നസ്സ മാരണന്തികാഹി വേദനാഹി അഗ്ഗിജാലാഹി വിയ പരിഡയ്ഹമാനസ്സ ഛിജ്ജമാനേസു സന്ധിബന്ധനേസു, ഭിജ്ജമാനേസു അട്ഠിസങ്ഘാടേസു നിമീലേത്വാ പരലോകം ഉമ്മീലേത്വാ ഇധലോകം പസ്സന്തസ്സാപി ദിവസേ ദിവസേ ദ്വിക്ഖത്തും ന്ഹാപേത്വാ തിക്ഖത്തും ഭോജേത്വാ ഗന്ധമാലാദീഹി അലങ്കരിത്വാ യാവജീവം പോസിതോപി സഹായഭാവേന ദുക്ഖപരിത്താണം കാതും അസമത്ഥതായ അത്താ ഹി അത്തനോ നത്ഥി. കുതോ പുത്താ കുതോ ധനം പുത്താ വാ ധനം വാ തസ്മിം സമയേ കിമേവ കരിസ്സന്തി, ആനന്ദസേട്ഠിനോപി കസ്സചി കിഞ്ചി അദത്വാ പുത്തസ്സത്ഥായ ധനം സണ്ഠപേത്വാ പുബ്ബേ വാ മരണമഞ്ചേ നിപന്നസ്സ, ഇദാനി വാ ഇമം ദുക്ഖം പത്തസ്സ കുതോ പുത്താ കുതോ ധനം. പുത്താ വാ ധനം വാ തസ്മിം സമയേ കിം ദുക്ഖം ഹരിംസു, കിം വാ സുഖം ഉപ്പാദയിംസൂതി.

ദേസനാവസാനേ ചതുരാസീതിയാ പാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

ആനന്ദസേട്ഠിവത്ഥു തതിയം.