൧൪. ചിത്തഗഹപതിവത്ഥു

അസന്തം ഭാവനമിച്ഛേയ്യാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ സുധമ്മത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി. ദേസനാ മച്ഛികാസണ്ഡേ സമുട്ഠായ സാവത്ഥിയം നിട്ഠിതാ.

മച്ഛികാസണ്ഡനഗരസ്മിഞ്ഹി ചിത്തോ നാമ ഗഹപതി പഞ്ചവഗ്ഗിയാനം അബ്ഭന്തരം മഹാനാമത്ഥേരം നാമ പിണ്ഡായ ചരമാനം ദിസ്വാ തസ്സ ഇരിയാപഥേ പസീദിത്വാ പത്തം ആദായ ഗേഹം പവേസേത്വാ ഭോജേത്വാ ഭത്തകിച്ചാവസാനേ ധമ്മകഥം സുണന്തോ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ അചലസദ്ധോ ഹുത്വാ അമ്ബാടകവനം നാമ അത്തനോ ഉയ്യാനം സങ്ഘാരാമം കത്തുകാമോ ഥേരസ്സ ഹത്ഥേ ഉദകം പാതേത്വാ നിയ്യാദേസി. തസ്മിം ഖണേ ‘‘പതിട്ഠിതം ബുദ്ധസാസന’’ന്തി ഉദകപരിയന്തം കത്വാ മഹാപഥവീ കമ്പി. മഹാസേട്ഠി ഉയ്യാനേ മഹാവിഹാരം കാരേത്വാ സബ്ബദിസാഹി ആഗതാനം ഭിക്ഖൂനം വിവടദ്വാരോ അഹോസി. മച്ഛികാസണ്ഡേ സുധമ്മത്ഥേരോ നാമ നേവാസികോ അഹോസി.

അപരേന സമയേന ചിത്തസ്സ ഗുണകഥം സുത്വാ ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ തസ്സ സങ്ഗഹം കത്തുകാമാ മച്ഛികാസണ്ഡം അഗമംസു. ചിത്തോ ഗഹപതി തേസം ആഗമനം സുത്വാ അഡ്ഢയോജനമഗ്ഗം പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ തേ ആദായ അത്തനോ വിഹാരം പവേസേത്വാ ആഗന്തുകവത്തം കത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഥോകം ധമ്മകഥം സോതുകാമോമ്ഹീ’’തി ധമ്മസേനാപതിം യാചി. അഥ നം ഥേരോ, ‘‘ഉപാസക, അദ്ധാനേന ആഗതാമ്ഹാ കിലന്തരൂപാ. അപിച ഥോകം സുണാഹീ’’തി തസ്സ ധമ്മം കഥേസി. സോ ഥേരസ്സ ധമ്മം സുണന്തോവ അനാഗാമിഫലം പാപുണി. സോ ദ്വേ അഗ്ഗസാവകേ വന്ദിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, സ്വേ ഭിക്ഖുസഹസ്സേന സദ്ധിം മമ ഗേഹേ ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി നിമന്തേത്വാ പച്ഛാ നേവാസികം സുധമ്മത്ഥേരം ‘‘തുമ്ഹേപി, ഭന്തേ, സ്വേ ഥേരേഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛേയ്യാഥാ’’തി നിമന്തേസി. സോ ‘‘അയം മം പച്ഛാ നിമന്തേതീ’’തി കുദ്ധോ പടിക്ഖിപിത്വാ പുനപ്പുനം യാചിയമാനോപി പടിക്ഖിപി ഏവ. ഉപാസകോ ‘‘പഞ്ഞായിസ്സഥ, ഭന്തേ’’തി പക്കമിത്വാ പുനദിവസേ അത്തനോ നിവേസനേ മഹാദാനം സജ്ജേസി. സുധമ്മത്ഥേരോപി പച്ചൂസകാലേയേവ ‘‘കീദിസോ നു ഖോ ഗഹപതിനാ അഗ്ഗസാവകാനം സക്കാരോ സജ്ജിതോ, സ്വേ ഗന്ത്വാ പസ്സിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ പാതോവ പത്തചീവരം ആദായ തസ്സ ഗേഹം അഗമാസി.

സോ ഗഹപതിനാ ‘‘നിസീദഥ, ഭന്തേ’’തി വുച്ചമാനോപി ‘‘നാഹം നിസീദാമി, പിണ്ഡായ ചരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ അഗ്ഗസാവകാനം പടിയാദിതം സക്കാരം ഓലോകേത്വാ ഗഹപതിം ജാതിയാ ഘട്ടേതുകാമോ ‘‘ഉളാരോ തേ, ഗഹപതി, സക്കാരോ, അപിചേത്ഥ ഏകഞ്ഞേവ നത്ഥീ’’തി ആഹ. ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി? ‘‘തിലസംഗുളികാ, ഗഹപതീ’’തി വത്വാ ഗഹപതിനാ കാകോപമായ അപസാദിതോ കുജ്ഝിത്വാ ‘‘ഏസോ തേ, ഗഹപതി, ആവാസോ, പക്കമിസ്സാമഹ’’ന്തി വത്വാ യാവതതിയം വാരിയമാനോപി പക്കമിത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ചിത്തേന ച അത്തനാ ച വുത്തവചനം ആരോചേസി. സത്ഥാ ‘‘തയാ ഉപാസകോ സദ്ധോ പസന്നോ ഹീനേന ഖുംസിതോ’’തി തസ്സേവ ദോസം ആരോപേത്വാ പടിസാരണീയകമ്മം കാരാപേത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, ചിത്തഗഹപതിം ഖമാപേഹീ’’തി പേസേസി. സോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ, ‘‘ഗഹപതി, മയ്ഹമേവ സോ ദോസോ, ഖമാഹി മേ’’തി വത്വാപി ‘‘നാഹം ഖമാമീ’’തി തേന പടിക്ഖിത്തോ മങ്കുഭൂതോ തം ഖമാപേതും നാസക്ഖി. പുനദേവ സത്ഥു സന്തികം പച്ചാഗമാസി. സത്ഥാ ‘‘നാസ്സ ഉപാസകോ ഖമിസ്സതീ’’തി ജാനന്തോപി ‘‘മാനഥദ്ധോ ഏസ, തിംസയോജനം താവ മഗ്ഗം ഗന്ത്വാ പച്ചാഗച്ഛതൂ’’തി ഖമനൂപായം അനാചിക്ഖിത്വാവ ഉയ്യോജേസി. അഥസ്സ പുനാഗതകാലേ നിഹതമാനസ്സ അനുദൂതം ദത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, ഇമിനാ സദ്ധിം ഗന്ത്വാ ഉപാസകം ഖമാപേഹീ’’തി വത്വാ ‘‘സമണേന നാമ ‘മയ്ഹം വിഹാരോ, മയ്ഹം നിവാസട്ഠാനം, മയ്ഹം ഉപാസകോ, മയ്ഹം ഉപാസികാ’തി മാനം വാ ഇസ്സം വാ കാതും ന വട്ടതി. ഏവം കരോന്തസ്സ ഹി ഇച്ഛാമാനാദയോ കിലേസാ വഡ്ഢന്തീ’’തി അനുസന്ധിം ഘട്ടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൭൩. ‘‘അസന്തം ഭാവനമിച്ഛേയ്യ, പുരേക്ഖാരഞ്ച ഭിക്ഖുസു;

ആവാസേസു ഇസ്സരിയം, പൂജാ പരകുലേസു ച.

൭൪. ‘‘മമേവ കത മഞ്ഞന്തു, ഗിഹീ പബ്ബജിതാ ഉഭോ.

മമേവാതിവസാ അസ്സു, കിച്ചാകിച്ചേസു കിസ്മിചി;

ഇതി ബാലസ്സ സങ്കപ്പോ, ഇച്ഛാ മാനോ ച വഡ്ഢതീ’’തി.

തത്ഥ അസന്തന്തി യോ ബാലോ ഭിക്ഖു അവിജ്ജമാനം സമ്ഭാവനം ഇച്ഛേയ്യ, ‘‘അസ്സദ്ധോവ സമാനോ ‘സദ്ധോതി മം ജനോ ജാനാതൂ’തി ഇച്ഛതീ’’തി. പാപിച്ഛതാനിദ്ദേസേ (വിഭ. ൮൫൧) വുത്തനയേനേവ ബാലോ ‘‘അസദ്ധോ ദുസ്സീലോ അപ്പസ്സുതോ അപ്പവിവിത്തോ കുസീതോ അനുപട്ഠിതസ്സതി അസമാഹിതോ ദുപ്പഞ്ഞോ അഖീണാസവോവ സമാനോ ‘അഹോ വത മം ജനോ അയം സദ്ധോ, സീലവാ, ബഹുസ്സുതോ, പവിവിത്തോ, ആരദ്ധവീരിയോ, ഉപട്ഠിതസ്സതി, സമാഹിതോ, പഞ്ഞവാ, ഖീണാസവോ’തി ജാനേയ്യാ’’തി ഇദം അസന്തസമ്ഭാവനം ഇച്ഛതി. പുരേക്ഖാരന്തി പരിവാരം. ‘‘അഹോ വത മം സകലവിഹാരേ ഭിക്ഖൂ പരിവാരേത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛന്താ വിഹരേയ്യു’’ന്തി ഏവം ഇച്ഛാചാരേ ഠത്വാ പുരേക്ഖാരഞ്ച ഭിക്ഖൂസു ഇച്ഛതി. ആവാസേസൂതി സങ്ഘികേസു ച ആവാസേസു യാനി വിഹാരമജ്ഝേ പണീതസേനാസനാനി, താനി അത്തനോ സന്ദിട്ഠസമ്ഭത്താദീനം ഭിക്ഖൂനം ‘‘തുമ്ഹേ ഇധ വസഥാ’’തി വിചാരേന്തോ സയമ്പി വരതരം സേനാസനം പലിബോധേന്തോ, സേസാനം ആഗന്തുകഭിക്ഖൂനം പച്ചന്തിമാനി ലാമകസേനാസനാനി ചേവ അമനുസ്സപരിഗ്ഗഹിതാനി ച ‘‘തുമ്ഹേ ഇധ വസഥാ’’തി വിചാരേന്തോ ആവാസേസു ഇസ്സരിയം ഇച്ഛതി. പൂജാ പരകുലേസു ചാതി നേവ മാതാപിതൂനം ന ഞാതകാനം പരേസുയേവ കുലേസു ‘‘അഹോ വതിമേ മയ്ഹമേവ ദദേയ്യും, ന അഞ്ഞേസ’’ന്തി ഏവം ചതുപ്പച്ചയേഹി പൂജം ഇച്ഛതി.

മമേവ കത മഞ്ഞന്തൂതി യസ്സ ച ബാലസ്സ ‘‘യംകിഞ്ചി വിഹാരേ ഉപോസഥാഗാരാദികരണവസേന കതം നവകമ്മം, തം സബ്ബം അമ്ഹാകം ഥേരേന കതന്തി ഏവം ഗിഹീ ച പബ്ബജിതാ ച ഉഭോപി മമേവ നിസ്സായ കതം പരികമ്മം നിട്ഠിതം മഞ്ഞന്തൂ’’തി സങ്കപ്പോ ഉപ്പജ്ജതി. മമേവാതിവസാ അസ്സൂതി ‘‘ഗിഹീ ച പബ്ബജിതാ ച സബ്ബേപി മമേവ വസേ വത്തന്തു, സകടഗോണവാസിഫരസുആദീനി വാ ലദ്ധബ്ബാനി ഹോന്തു, അന്തമസോ യാഗുമത്തമ്പി താപേത്വാ പിവനാദീനി വാ, ഏവരൂപേസു കിച്ചാകിച്ചേസു ഖുദ്ദകമഹന്തേസു കരണീയേസു കിസ്മിഞ്ചി ഏകകിച്ചേപി മമേവ വസേ വത്തന്തു, മമേവ ആപുച്ഛിത്വാ കരോന്തൂ’’തി സങ്കപ്പോ ഉപ്പജ്ജതി. ഇതി ബാലസ്സാതി യസ്സ ബാലസ്സ സാ ച ഇച്ഛാ അയഞ്ച ഏവരൂപോ സങ്കപ്പോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ നേവ വിപസ്സനാ, ന മഗ്ഗഫലാനി വഡ്ഢന്തി. കേവലം പനസ്സ ചന്ദോദയേ സമുദ്ദസ്സ ഉദകം വിയ ഛസു ദ്വാരേസു ഉപ്പജ്ജമാനാ തണ്ഹാ ചേവ നവവിധമാനോ ച വഡ്ഢതീതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

സുധമ്മത്ഥേരോപി ഇമം ഓവാദം സുത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പദക്ഖിണം കത്വാ തേന അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഗന്ത്വാ ഉപാസകസ്സ ചക്ഖുപഥേ ആപത്തിം പടികരിത്വാ ഉപാസകം ഖമാപേസി. സോ ഉപാസകേന ‘‘ഖമാമഹം, ഭന്തേ, സചേ മയ്ഹം ദോസോ അത്ഥി, ഖമഥ മേ’’തി പടിഖമാപിതോ സത്ഥാരാ ദിന്നേ ഓവാദേ ഠത്വാ കതിപാഹേനേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. ഉപാസകോപി ചിന്തേസി – ‘‘മയാ സത്ഥാരം അദിസ്വാവ സോതാപത്തിഫലം പത്തം, അദിസ്വാ ഏവ അനാഗാമിഫലേ പതിട്ഠിതോ, സത്ഥാരം മേ ദട്ഠും വട്ടതീ’’തി. സോ തിലതണ്ഡുലസപ്പിഫാണിതവത്ഥച്ഛാദനാദീഹി പരിപൂരാനി പഞ്ച സകടസതാനി യോജാപേത്വാ ‘‘സത്ഥാരം ദട്ഠുകാമാ ആഗച്ഛന്തു, പിണ്ഡപാതാദീഹി ന കിലമിസ്സന്തീ’’തി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ആരോചാപേത്വാ ഭിക്ഖുനീസങ്ഘസ്സാപി ഉപാസകാനമ്പി ഉപാസികാനമ്പി ആരോചാപേസി. തേന സദ്ധിം പഞ്ചസതാ പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഉപാസകാ ച ഉപാസികായോ ച നിക്ഖമിംസു. സോ തേസഞ്ചേവ അത്തനോ പരിസായ ചാതി തിണ്ണം ജനസഹസ്സാനം യഥാ തിംസയോജനേ മഗ്ഗേ യാഗുഭത്താദീഹി കിഞ്ചി വേകല്ലം ന ഹോതി, തഥാ സംവിദഹി. തസ്സ പന നിക്ഖന്തഭാവം ഞത്വാ യോജനേ യോജനേ ദേവതാ ഖന്ധാവാരം ബന്ധിത്വാ ദിബ്ബേഹി യാഗുഖജ്ജകഭത്തപാനകാദീഹി തം മഹാജനം ഉപട്ഠഹിംസു, കസ്സചി കേനചി വേകല്ലം ന ഹോതി. ഏവം ദേവതാഹി ഉപട്ഠിയമാനോ ദേവസികം യോജനം ഗച്ഛന്തോ മാസേന സാവത്ഥിം പാപുണി, പഞ്ച സകടസതാനി യഥാപൂരിതാനേവ അഹേസും. ദേവതാഹി ചേവ മനുസ്സേഹി ച അഭിഹടം പണ്ണാകാരം വിസ്സജ്ജേന്തോവ അഗമാസി.

സത്ഥാ ആനന്ദത്ഥേരം ആഹ – ‘‘ആനന്ദ, അജ്ജ വഡ്ഢമാനകച്ഛായായ ചിത്തോ ഗഹപതി പഞ്ചഹി ഉപാസകസതേഹി പരിവുതോ ആഗന്ത്വാ മം വന്ദിസ്സതീ’’തി. ‘‘കിം പന, ഭന്തേ, തസ്സ തുമ്ഹാകം വന്ദനകാലേ കിഞ്ചി പാടിഹാരിയം ഭവിസ്സതീ’’തി? ‘‘ഭവിസ്സതി, ആനന്ദാ’’തി. ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി? തസ്സ ആഗന്ത്വാ ‘‘മം വന്ദനകാലേ രാജമാനേന അട്ഠകരീസമത്തേ പദേസേ ജണ്ണുകമത്തേന ഓധിനാ പഞ്ചവണ്ണാനം ദിബ്ബപുപ്ഫാനം ഘനവസ്സം വസ്സിസ്സതീ’’തി. തം കഥം സുത്വാ നഗരവാസിനോ ‘‘ഏവം മഹാപുഞ്ഞോ കിര ചിത്തോ നാമ ഗഹപതി ആഗന്ത്വാ അജ്ജ സത്ഥാരം വന്ദിസ്സതി, ഏവരൂപം കിര പാടിഹാരിയം ഭവിസ്സതി, മയമ്പി തം മഹാപുഞ്ഞം ദട്ഠും ലഭിസ്സാമാ’’തി പണ്ണാകാരം ആദായ മഗ്ഗസ്സ ഉഭോസു പസ്സേസു അട്ഠംസു. വിഹാരസമീപേ ആഗതകാലേ പഞ്ച ഭിക്ഖുസതാനി പഠമം ആഗമിംസു. ചിത്തോ ഗഹപതി, ‘‘അമ്മാ, തുമ്ഹേ പച്ഛതോ ആഗച്ഛഥാ’’തി മഹാഉപാസികായോ ഠപേത്വാ പഞ്ചഹി ഉപാസകസതേഹി പരിവുതോ സത്ഥു സന്തികം അഗമാസി. ബുദ്ധാനം സമ്മുഖട്ഠാനേ പന ഠിതാ വാ നിസിന്നാ വാ ഇതോ വാ ഏത്തോ വാ ന ഹോന്തി, ബുദ്ധവീഥിയാ ദ്വീസു പസ്സേസു നിച്ചലാവ തിട്ഠന്തി. ചിത്തോ ഗഹപതി മഹന്തം ബുദ്ധവീഥിം ഓക്കമി. തീണി ഫലാനി പത്തേന അരിയസാവകേന ഓലോകിതോലോകിതട്ഠാനം കമ്പി. ‘‘ഏസോ കിര ചിത്തോ ഗഹപതീ’’തി മഹാജനോ ഓലോകേസി. സോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ഛബ്ബണ്ണാനം ബുദ്ധരസ്മീനം അന്തോ പവിസിത്വാ ദ്വീസു ഗോപ്ഫകേസു സത്ഥു പാദേ ഗഹേത്വാ വന്ദി. തം ഖണഞ്ഞേവ വുത്തപ്പകാരം പുപ്ഫവസ്സം വസ്സി, സാധുകാരസഹസ്സാനി പവത്തയിംസു. സോ ഏകമാസം സത്ഥു സന്തികേ വസി, വസമാനോ ച സകലം ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം വിഹാരേയേവ നിസീദാപേത്വാ മഹാദാനം അദാസി, അത്തനാ സദ്ധിം ആഗതേപി അന്തോവിഹാരേയേവ കത്വാ പടിജഗ്ഗി. ഏകദിവസമ്പി അത്തനോ സകടേസു കിഞ്ചി ഗഹേതബ്ബം നാഹോസി, ദേവമനുസ്സേഹി ആഭതപണ്ണാകാരേനേവ ദാനം അദാസി, സബ്ബകിച്ചാനി അകാസി. സോ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, അഹം ‘തുമ്ഹാകം ദാനം ദസ്സാമീ’തി ആഗച്ഛന്തോ മാസം അന്തരാമഗ്ഗേ അഹോസിം. ഇധേവ മേ മാസോ വീതിവത്തോ, മയാ ആഭതം പണ്ണാകാരം കിഞ്ചി ഗഹേതും ന ലഭാമി, ഏത്തകം കാലം ദേവമനുസ്സേഹി ആഭതപണ്ണാകാരേനേവ ദാനം അദാസിം, സോഹം സചേപി ഇധ സംവച്ഛരം വസിസ്സാമി, നേവ മമ ദേയ്യധമ്മം ദാതും ലഭിസ്സാമി. അഹം സകടാനി ഓതാരേത്വാ ഗന്തും ഇച്ഛാമി, പടിസാമനട്ഠാനം മേ ആരോചാപേഥാ’’തി.

സത്ഥാ ആനന്ദത്ഥേരം ആഹ – ‘‘ആനന്ദ, ഉപാസകസ്സ ഏകം പദേസം തുച്ഛം കാരേത്വാ ദേഹീ’’തി. ഥേരോ തഥാ അകാസി. കപ്പിയഭൂമി (മഹാവ. ൨൯൫) കിര ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ അനുഞ്ഞാതാ. ഉപാസകോപി അത്തനാ സദ്ധിം ആഗതേഹി തീഹി ജനസഹസ്സേഹി സദ്ധിം തുച്ഛസകടേഹി പുന മഗ്ഗം പടിപജ്ജി. ദേവമനുസ്സാ ഉട്ഠായ, ‘‘അയ്യ, തയാ തുച്ഛസകടേഹി ഗമനകമ്മം കത’’ന്തി സത്തഹി രതനേഹി സകടാനി പൂരയിംസു. സോ അത്തനോ ആഭതപണ്ണാകാരേനേവ മഹാജനം പടിജഗ്ഗന്തോ അഗമാസി. ആനന്ദത്ഥേരോ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം സന്തികം ആഗച്ഛന്തോപി മാസേന ആഗതോ, ഇധാപി മാസമേവ വുട്ഠോ, ഏത്തകം കാലം ദേവമനുസ്സേഹി അഭിഹടപണ്ണാകാരേനേവ മഹാവദാനം അദാസി, ഇദാനി പഞ്ച സകടസതാനി തുച്ഛാനി കത്വാ മാസേനേവ കിര ഗമിസ്സതി, ദേവമനുസ്സാ പനസ്സ ഉട്ഠായ, ‘അയ്യ, തയാ തുച്ഛസകടേഹി ഗമനകമ്മം കത’ന്തി പഞ്ച സകടസതാനി സത്തരതനേഹി പൂരയിംസു. സോ പുന അത്തനോ ആഭതപണ്ണാകാരേനേവ കിര മഹാജനം പടിജഗ്ഗന്തോ ഗമിസ്സതീ’’തി. ‘‘കിം പന, ഭന്തേ, ഏതസ്സ തുമ്ഹാകം സന്തികം ആഗച്ഛന്തസ്സേവായം സക്കാരോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉദാഹു അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സാപി ഉപ്പജ്ജതീ’’തി? ‘‘ആനന്ദ, മമ സന്തികം ആഗച്ഛന്തസ്സാപി അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സാപി ഏതസ്സ ഉപ്പജ്ജതേവ. അയഞ്ഹി ഉപാസകോ സദ്ധോ പസന്നോ സമ്പന്നസീലോ, ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ യം യം പദേസം ഭജതി, തത്ഥ തത്ഥേവസ്സ ലാഭസക്കാരോ നിബ്ബത്തതീ’’തി വത്വാ സത്ഥാ ഇമം പകിണ്ണകവഗ്ഗേ ഗാഥമാഹ –

‘‘സദ്ധോ സീലേന സമ്പന്നോ, യസോ ഭോഗസമപ്പിതോ;

യം യം പദേസം ഭജതി, തത്ഥ തത്ഥേവ പൂജിതോ’’തി. (ധ. പ. ൩൦൩);

അത്ഥോ പനസ്സാ തത്ഥേവ ആവിഭവിസ്സതി.

ഏവം വുത്തേ ആനന്ദത്ഥേരോ ചിത്തസ്സ പുബ്ബകമ്മം പുച്ഛി. അഥസ്സ സത്ഥാ ആചിക്ഖന്തോ ആഹ –

ആനന്ദ, അയം പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ പാദമൂലേ കതാഭിനീഹാരോ കപ്പസതസഹസ്സം ദേവമനുസ്സേസു സംസരിത്വാ കസ്സപബുദ്ധകാലേ മിഗലുദ്ദകകുലേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ ഏകദിവസം ദേവേ വസ്സന്തേ മിഗാനം മാരണത്തായ സത്തിം ആദായ അരഞ്ഞം ഗന്ത്വാ മിഗേ ഓലോകേന്തോ ഏകസ്മിം അകടപബ്ഭാരേ സസീസം പാരുപിത്വാ ഏകം ഭിക്ഖും നിസിന്നം ദിസ്വാ ‘‘ഏകോ, അയ്യോ, സമണധമ്മം കരോന്തോ നിസിന്നോ ഭവിസ്സതി, ഭത്തമസ്സ ആഹരിസ്സാമീ’’തി വേഗേന ഗേഹം ഗന്ത്വാ ഏകസ്മിം ഉദ്ധനേ ഹിയ്യോ, ആഭതമംസം, ഏകസ്മിം ഭത്തം പചാപേത്വാ അഞ്ഞേ പിണ്ഡപാതചാരികേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ തേസമ്പി പത്തേ ആദായ പഞ്ഞത്താസനേ നിസീദാപേത്വാ ഭിക്ഖം സമ്പാദേത്വാ, ‘‘അയ്യേ, പരിവിസഥാ’’തി അഞ്ഞം ആണാപേത്വാ തം ഭത്തം പുടകേ പക്ഖിപിത്വാ ആദായ ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ നാനാപുപ്ഫാനി ഓചിനിത്വാ പത്തപുടേ കത്വാ ഥേരസ്സ നിസിന്നട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ‘‘മയ്ഹം, ഭന്തേ, സങ്ഗഹം കരോഥാ’’തി വത്വാ പത്തം ആദായ പൂരേത്വാ ഥേരസ്സ ഹത്ഥേ ഠപേത്വാ തേഹി പുപ്ഫേഹി പൂജം കത്വാ ‘‘യഥാ മേ അയം രസപിണ്ഡപാതോ പുപ്ഫപൂജായ സദ്ധിം ചിത്തം തോസേസി, ഏവം നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ പണ്ണാകാരസഹസ്സാനി ആദായ ആഗന്ത്വാ മയ്ഹം ചിത്തം തോസേന്തു, പഞ്ചവണ്ണകുസുമവസ്സഞ്ച വസ്സതൂ’’തി പത്ഥനം പട്ഠപേസി. സോ യാവജീവം കുസലം കത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തി, നിബ്ബത്തട്ഠാനേ ജണ്ണുകമത്തേന ഓധിനാ ദിബ്ബപുപ്ഫവസ്സം വസ്സി. ഇദാനിപിസ്സ ജാതദിവസേ ചേവ ഇധ ച ആഗതസ്സ പുപ്ഫവസ്സവസ്സനഞ്ച പണ്ണാകാരാഭിഹാരോ ച സത്തഹി രതനേഹി സകടപൂരണഞ്ച തസ്സേവ കമ്മസ്സ നിസ്സന്ദോതി.

ചിത്തഗഹപതിവത്ഥു ചുദ്ദസമം.