൧൧. ജമ്ബുകത്ഥേരവത്ഥു

മാസേ മാസേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ ജമ്ബുകം ആജീവകം ആരബ്ഭ കഥേസി.

അതീതേ കിര കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ ഗാമവാസീ ഏകോ കുടുമ്ബികോ ഏകസ്സ ഥേരസ്സ വിഹാരം കത്വാ തം തത്ഥ വിഹരന്തം ചതൂഹി പച്ചയേഹി ഉപട്ഠഹി. ഥേരോ തസ്സ ഗേഹേ നിബദ്ധം ഭുഞ്ജതി. അഥേകോ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു ദിവാ പിണ്ഡായ ചരന്തോ തസ്സ ഗേഹദ്വാരം പാപുണി. കുടുമ്ബികോ തം ദിസ്വാ തസ്സ ഇരിയാപഥേ പസന്നോ ഗേഹം പവേസേത്വാ സക്കച്ചം പണീതേന ഭോജനേന പരിവിസിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമം സാടകം രജിത്വാ നിവാസേയ്യാഥാ’’തി മഹന്തം സാടകം ദത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, കേസാ വോ ദീഘാ, തുമ്ഹാകം കേസോരോപനത്ഥായ ന്ഹാപിതം ആനേസ്സാമി, സയനത്ഥായ ച വോ മഞ്ചകം ഗാഹാപേത്വാ ആഗമിസ്സാമീ’’തി ആഹ. നിബദ്ധം ഗേഹേ ഭുഞ്ജന്തോ കുലൂപകോ ഭിക്ഖു തം തസ്സ സക്കാരം ദിസ്വാ ചിത്തം പസാദേതും നാസക്ഖി, ‘‘അയം തം മുഹുത്തം ദിട്ഠകസ്സ ഏവരൂപം സക്കാരം കരോതി, നിബദ്ധം ഗേഹേ ഭുഞ്ജന്തസ്സ പന മയ്ഹം ന കരോതീ’’തി ചിന്തേത്വാ വിഹാരം അഗമാസി. ഇതരോപി തേനേവ സദ്ധിം ഗന്ത്വാ കുടുമ്ബികേന ദിന്നസാടകം രജിത്വാ നിവാസേസി. കുടമ്ബികോപി ന്ഹാപിതം ആദായ ഗന്ത്വാ ഥേരസ്സ കേസേ ഓഹാരാപേത്വാ മഞ്ചകം അത്ഥരാപേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമസ്മിംയേവ മഞ്ചകേ സയഥാ’’തി വത്വാ ദ്വേപി ഥേരേ സ്വാതനായ നിമന്തേത്വാ പക്കാമി.

നേവാസികോ തസ്സ തം സക്കാരം കയിരമാനം അധിവാസേതും നാസക്ഖി. അഥസ്സ സോ സായം ഥേരസ്സ നിപന്നട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ചതൂഹാകാരേഹി ഥേരം അക്കോസി, ‘‘ആവുസോ, ആഗന്തുക കുടുമ്ബികസ്സ തേ ഗേഹേ ഭത്തം ഭുഞ്ജനതോ വരതരം മീള്ഹം ഖാദിതും, കുടുമ്ബികേന ആനീതന്ഹാപിതേന കേസോഹാരാപനതോ വരതരം താലട്ഠികേന കേസേ ലുഞ്ചാപേതും. കുടുമ്ബികേന ദിന്നസാടകനിവാസനതോ വരതരം നഗ്ഗേന വിചരിതും, കുടുമ്ബികേന ആഭതമഞ്ചകേ നിപജ്ജനതോ വരതരം ഭൂമിയം നിപജ്ജിതു’’ന്തി. ഥേരോപി ‘‘മാ ഏസ ബാലോ മം നിസ്സായ നസ്സീ’’തി നിമന്തനം അനാദിയിത്വാ പാതോവ ഉട്ഠായ യഥാസുഖം അഗമാസി. നേവാസികോപി പാതോവ വിഹാരേ കത്തബ്ബവത്തം കത്വാ ഭിക്ഖാചാരവേലായ ‘‘ഇദാനിപി ആഗന്തുകോ നിദ്ദായതി, ഘണ്ഡികസദ്ദേന പബുജ്ഝേയ്യാ’’തി സഞ്ഞായ നഖപിട്ഠേനേവ ഘണ്ഡിം പഹരിത്വാ ഗാമം പിണ്ഡായ പാവിസി. കുടുമ്ബികോപി സക്കാരം കത്വാ ഥേരാനം ആഗമനമഗ്ഗം ഓലോകേന്തോ നേവാസികം ദിസ്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഥേരോ കുഹി’’ന്തി പുച്ഛി. അഥ നം നേവാസികോ ‘‘മാ, ആവുസോ, കിഞ്ചി അവച, തുയ്ഹം കുലൂപകോ ഹിയ്യോ, തവ നിക്ഖന്തവേലായ ഓവരകം പവിസിത്വാ നിദ്ദം ഓക്കന്തോ പാതോവ ഉട്ഠായ മമ വിഹാരസമ്മജ്ജനസദ്ദമ്പി പാനീയഘടപരിഭോജനീയഘടേസു ഉദകസിഞ്ചനസദ്ദമ്പി ഘണ്ഡികസദ്ദമ്പി കരോന്തസ്സ ന ജാനാതീ’’തി ആഹ. കുടുമ്ബികോ ചിന്തേസി – ‘‘താദിസായ ഇരിയാപഥസമ്പത്തിയാ സമന്നാഗതസ്സ മേ അയ്യസ്സ യാവ ഇമമ്ഹാ കാലാ നിദ്ദായനം നാമ നത്ഥി, മം പന തസ്സ സക്കാരം കരോന്തം ദിസ്വാ അദ്ധാ ഇമിനാ ഭദന്തേന കിഞ്ചി വുത്തം ഭവിസ്സതീ’’തി. സോ അത്തനോ പണ്ഡിതഭാവേന തം സക്കച്ചം ഭോജേത്വാ തസ്സ പത്തം സാധുകം ധോവിത്വാ നാനഗ്ഗരസഭോജനസ്സ പൂരേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, സചേ മേ അയ്യം പസ്സേയ്യാഥ, ഇമമസ്സ പിണ്ഡപാതം ദദേയ്യാഥാ’’തി ആഹ.

ഇതരോ തം ഗഹേത്വാവ ചിന്തേസി – ‘‘സചേ സോ ഏവരൂപം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിസ്സതി, ഇമസ്മിംയേവ ഠാനേ പലുദ്ധോ ഭവിസ്സതീ’’തി അന്തരാമഗ്ഗേ തം പിണ്ഡപാതം ഛഡ്ഡേത്വാ ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനം ഗന്ത്വാ തം തത്ഥ ഓലോകേന്തോ ന അദ്ദസ. അഥ നം ഏത്തകസ്സ കമ്മസ്സ കതത്താ വീസതിവസ്സസഹസ്സാനി കതോപി സമണധമ്മോ രക്ഖിതും നാസക്ഖി. ആയുപരിയോസാനേ പന കാലം കത്വാ അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്തിത്വാ ഏകം ബുദ്ധന്തരം മഹാദുക്ഖം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹനഗരേ ഏകസ്മിം ബഹ്വന്നപാനേ കുലഘരേ നിബ്ബത്തി. സോ പദസാ ഗമനകാലതോ പട്ഠായ നേവ സയനേ സയിതും, ന ഭത്തം ഭുഞ്ജിതും ഇച്ഛതി, അത്തനോ സരീരവലഞ്ജമേവ ഖാദതി. ‘‘ബാലതായ അജാനന്തോ കരോതീ’’തി തം പോസയിംസു. മഹല്ലകകാലേപി വത്ഥം നിവാസേതും ന ഇച്ഛതി, നഗ്ഗോവ വിചരതി, ഭൂമിയം സയതി, അത്തനോ സരീരവലഞ്ജമേവ ഖാദതി. അഥസ്സ മാതാപിതരോ ‘‘നായം കുലഘരസ്സ അനുച്ഛവികോ, കേവലം അലജ്ജനകോ ആജീവകാനം ഏസ അനുച്ഛവികോ’’തി തേസം സന്തികം നേത്വാ ‘‘ഇമം ദാരകം പബ്ബാജേഥാ’’തി അദംസു. അഥ നം തേ പബ്ബാജേസും. പബ്ബാജേന്താ ച പന ഗലപ്പമാണേ ആവാടേ ഠപേത്വാ ദ്വിന്നം അംസകൂടാനം ഉപരിം പദരാനി ദത്വാ തേസം ഉപരി നിസീദിത്വാ താലട്ഠിഖണ്ഡേന കേസേ ലുഞ്ചിംസു. അഥ നേ തസ്സ മാതാപിതരോ സ്വാതനായ നിമന്തേത്വാ പക്കമിംസു.

പുനദിവസേ ആജീവകാ ‘‘ഏഹി, ഗാമം പവിസിസ്സാമാ’’തി തം വദിംസു. സോ ‘‘ഗച്ഛഥ തുമ്ഹേ, അഹം ഇധേവ ഭവിസ്സാമീ’’തി ന ഇച്ഛി. അഥ നം പുനപ്പുനം വത്വാ അനിച്ഛമാനം ഓഹായ അഗമംസു. സോപി തേസം ഗതഭാവം ഞത്വാ വച്ചകുടിയാ പദരം വിവരിത്വാ ഓരുയ്ഹ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി ആലോപം ആലോപം കത്വാ ഗൂഥം ഖാദി. ആജീവകാ തസ്സ അന്തോഗാമതോ ആഹാരം പഹിണിംസു. തമ്പി ന ഇച്ഛി. പുനപ്പുനം വുച്ചമാനോപി ‘‘ന മേ ഇമിനാ അത്ഥോ. ലദ്ധോ മേ ആഹാരോ’’തി ആഹ. ‘‘കഹം ലദ്ധോ’’തി? ‘‘ഇധേവ ലദ്ധോ’’തി. ഏവം ദുതിയേ തതിയേ ചതുത്ഥേപി ദിവസേ തേഹി ബഹുമ്പി വുച്ചമാനോ ‘‘അഹം ഇധേവ ഭവിസ്സാമീ’’തി ഗാമം ഗന്തും ന ഇച്ഛി. ആജീവകാ ‘‘അയം ദിവസേ ദിവസേ നേവ ഗാമം പവിസിതും ഇച്ഛതി, ന അമ്ഹേഹി പഹിതാഹാരം ആഹരിതും ഇച്ഛതി, ‘ഇധേവ മേ ലദ്ധോ’തി വദതി, കിം നു ഖോ കരോതി, പരിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമ ന’’ന്തി ഗാമം പവിസന്താ ഏകം ദ്വേ ജനേ തസ്സ പരിഗ്ഗണ്ഹനത്ഥം ഓഹായ ഗമിംസു. തേ പച്ഛതോ ഗച്ഛന്താ വിയ ഹുത്വാ നിലീയിംസു. സോപി തേസം ഗതഭാവം ഞത്വാ പുരിമനയേനേവ വച്ചകുടിം ഓരുയ്ഹ ഗൂഥം ഖാദി.

ഇതരേ തസ്സ കിരിയം ദിസ്വാ ആജീവകാനം ആരോചയിംസു. തം സുത്വാ ആജീവകാ ‘‘അഹോ ഭാരിയം കമ്മം, സചേ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകാ ജാനേയ്യും, ‘ആജീവകാ ഗൂഥം ഖാദമാനാ വിചരന്തീ’തി അമ്ഹാകം അകിത്തിം പകാസേയ്യും, നായം അമ്ഹാകം അനുച്ഛവികോ’’തി തം അത്തനോ സന്തികാ നീഹരിംസു. സോ തേഹി നീഹരിതോ മഹാജനസ്സ ഉച്ചാരകരണട്ഠാനേ പത്ഥരിതോ ഏകോ പിട്ഠിപാസാണോ അത്ഥി. തസ്മിം മഹന്തം സോണ്ഡി, പിട്ഠിപാസാണം നിസ്സായ മഹാജനസ്സ ഉച്ചാരകരണട്ഠാനം. സോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ രത്തിം ഗൂഥം ഖാദിത്വാ മഹാജനസ്സ സരീരവലഞ്ജനത്ഥായ ആഗമനകാലേ ഏകേന ഹത്ഥേന പാസാണസ്സ ഏകം അന്തം ഓലുബ്ഭ ഏകം പാദം ഉക്ഖിപിത്വാ ജണ്ണുകേ ഠപേത്വാ ഉദ്ധംവാതാഭിമുഖോ മുഖം വിവരിത്വാ തിട്ഠതി. മഹാജനോ തം ദിസ്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, കസ്മാ അയ്യോ മുഖം വിവരിത്വാ ഠിതോ’’തി പുച്ഛതി. ‘‘അഹം വാതഭക്ഖോ, അഞ്ഞോ മേ ആഹാരോ നത്ഥീ’’തി. അഥ ‘‘കസ്മാ ഏകം പാദം ജണ്ണുകേ കത്വാ ഠിതോസി, ഭന്തേ’’തി? ‘‘അഹം ഉഗ്ഗതപോ ഘോരതപോ, മയാ ദ്വീഹി പാദേഹി അക്കന്താ പഥവീ കമ്പതി, തസ്മാ ഏകം പാദം ഉക്ഖിപിത്വാ ജണ്ണുകേ ഠപേത്വാ ഠിതോമ്ഹി. അഹഞ്ഹി രത്തിന്ദിവം ഠിതകോവ വീതിനാമേമി, ന നിസീദാമി, ന നിപജ്ജാമീ’’തി. മനുസ്സാ നാമ യേഭുയ്യേന വചനമത്തമേവ സദ്ദഹന്തി, തസ്മാ ‘‘അഹോ അച്ഛരിയം, ഏവരൂപാപി നാമ തപസ്സിനോ ഹോന്തി, ന നോ ഏവരൂപാ ദിട്ഠപുബ്ബാ’’തി യേഭുയ്യേന അങ്ഗമഗധവാസിനോ സങ്ഖുഭിത്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ മാസേ മാസേ മഹന്തം സക്കാരം അഭിഹരന്തി. സോ ‘‘അഹം വാതമേവ ഭക്ഖാമി, ന അഞ്ഞം ആഹാരം. അഞ്ഞഞ്ഹി മേ ഖാദന്തസ്സ തപോ നസ്സതീ’’തി തേഹി അഭിഹടം ന കിഞ്ചി ഇച്ഛതി. മനുസ്സാ ‘‘മാ നോ, ഭന്തേ, നാസേഥ, തുമ്ഹാദിസേന ഘോരതപേന പരിഭോഗേ കതേ അമ്ഹാകം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതീ’’തി പുനപ്പുനം യാചന്തി. തസ്സ അഞ്ഞോ ആഹാരോ ന രുച്ചതി. മഹാജനസ്സ പന യാചനായ പീളിതോ തേഹി ആഭതാനി സപ്പിഫാണിതാദീനി കുസഗ്ഗേന ജിവ്ഹഗ്ഗേ ഠപേത്വാ ‘‘ഗച്ഛഥ, അലം വോ ഏത്തകം ഹിതായ സുഖായ ചാ’’തി ഉയ്യോജേസി. ഏവം സോ പഞ്ചപഞ്ഞാസ വസ്സാനി നഗ്ഗോ ഗൂഥം ഖാദന്തോ കേസേ ലുഞ്ചന്തോ ഭൂമിയം സയമാനോ വീതിനാമേസി.

ബുദ്ധാനമ്പി ഖോ പച്ചൂസകാലേ ലോകവോലോകനം അവിജഹിതമേവ ഹോതി. തസ്മാ ഏകദിവസം ഭഗവതോ പച്ചൂസസമയേ ലോകം വോലോകേന്തസ്സ അയം ജമ്ബുകാജീവകോ ഞാണജാലസ്സ അന്തോ പഞ്ഞായി. സത്ഥാ ‘‘കിം നു ഖോ ഭവിസ്സതീ’’തി ആവജ്ജേത്വാ തസ്സ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തസ്സൂപനിസ്സയം ദിസ്വാ ‘‘അഹം ഏതം ആദിം കത്വാ ഏകം ഗാഥം ഭാസിസ്സാമി, ഗാഥാവസാനേ ചതുരാസീതിയാ പാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ ഭവിസ്സതി. ഇമം കുലപുത്തം നിസ്സായ മഹാജനോ സോത്ഥിഭാവം പാപുണിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ പുനദിവസേ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ ആനന്ദത്ഥേരം ആമന്തേസി – ‘‘ആനന്ദ, ജമ്ബുകാജീവകസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, കിം തുമ്ഹേയേവ ഗമിസ്സഥാ’’തി? ‘‘ആമ, അഹമേവാ’’തി ഏവം വത്വാ സത്ഥാ വഡ്ഢമാനകച്ഛായായ തസ്സ സന്തികം പായാസി.

ദേവതാ ചിന്തയിംസു – ‘‘സത്ഥാ സായം ജമ്ബുകാജീവകസ്സ സന്തികം ഗച്ഛതി, സോ ച ജേഗുച്ഛേ ഉച്ചാരപസ്സാവദന്തകട്ഠകിലിട്ഠേ പിട്ഠിപാസാണേ വസതി, ദേവം വസ്സാപേതും വട്ടതീ’’തി അത്തനോ ആനുഭാവേന തം മുഹുത്തംയേവ ദേവം വസ്സാപേസും. പിട്ഠിപാസാണോ സുചി നിമ്മലോ അഹോസി. അഥസ്സ ഉപരി പഞ്ചവണ്ണം പുപ്ഫവസ്സം വസ്സാപേസും. സത്ഥാ സായം ജമ്ബുകാജീവകസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘ജമ്ബുകാ’’തി സദ്ദമകാസി. ജമ്ബുകോ ‘‘കോ നു ഖോ ഏസ, ദുജ്ജനോ മം ജമ്ബുകവാദേന വദതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘കോ ഏസോ’’തി ആഹ. ‘‘അഹം സമണോ’’തി. ‘‘കിം മഹാസമണാ’’തി? ‘‘അജ്ജ മേ ഏകരത്തിം ഇധ വസനട്ഠാനം ദേഹീ’’തി. ‘‘നത്ഥി, മഹാസമണ, ഇമസ്മിം ഠാനേ വസനട്ഠാന’’ന്തി. ‘‘ജമ്ബുക, മാ ഏവം കരി, ഏകരത്തിം മേ വസനട്ഠാനം ദേഹി, പബ്ബജിതാ നാമ പബ്ബജിതം പത്ഥേന്തി, മനുസ്സാ മനുസ്സം, പസവോ പസവ’’ന്തി. ‘‘കിം പന ത്വം പബ്ബജിതോ’’തി? ‘‘ആമ, പബ്ബജിതോമ്ഹീ’’തി. ‘‘സചേ ത്വം പബ്ബജിതോ, കഹം തേ ലാബുകം, കഹം ധൂമകടച്ഛുകോ, കഹം യഞ്ഞസുത്തക’’ന്തി? ‘‘‘അത്ഥേതം മയ്ഹം, വിസും വിസും പന ഗഹേത്വാ വിചരണം ദുക്ഖ’ന്തി അബ്ഭന്തരേനേവ ഗഹേത്വാ ചരാമീ’’തി. സോ ‘‘ചരിസ്സസി ത്വം ഏതം അഗ്ഗണ്ഹിത്വാ’’തി കുജ്ഝി. അഥ നം സത്ഥാ ആഹ – ‘‘ഹോതു, ജമ്ബുക, മാ കുജ്ഝ, വസനട്ഠാനം മേ ആചിക്ഖാ’’തി. ‘‘നത്ഥി, മഹാസമണ, ഏത്ഥ വസനട്ഠാന’’ന്തി.

സത്ഥാ തസ്സ വസനട്ഠാനതോ അവിദൂരേ ഏകം പബ്ഭാരം അത്ഥി, തം നിദ്ദിസന്തോ ‘‘ഏതസ്മിം പബ്ഭാരേ കോ വസതീ’’തി ആഹ. ‘‘നത്ഥി കോചി, മഹാസമണാ’’തി. ‘‘തേന ഹി ഏതം മയ്ഹം ദേഹീ’’തി. ‘‘ത്വഞ്ഞേവ ജാന, മഹാസമണാ’’തി. സത്ഥാ പബ്ഭാരേ നിസീദനം പഞ്ഞാപേത്വാ നിസീദി. പഠമയാമേ ചത്താരോ മഹാരാജാനോ ചതുദ്ദിസം ഏകോഭാസം കരോന്താ സത്ഥു ഉപട്ഠാനം ആഗമിംസു. ജമ്ബുകോ ഓഭാസം ദിസ്വാ ‘‘കോ ഓഭാസോ നാമേസോ’’തി ചിന്തേസി. മജ്ഝിമയാമേ സക്കോ ദേവരാജാ ആഗമി. ജമ്ബുകോ തമ്പി ദിസ്വാ ‘‘കോ നാമേസോ’’തി ചിന്തേസി. പച്ഛിമയാമേ ഏകായ അങ്ഗുലിയാ ഏകം, ദ്വീഹി ദ്വേ, ദസഹി ദസ ചക്കവാളാനി ഓഭാസേതും സമത്ഥോ മഹാബ്രഹ്മാ സകലം അരഞ്ഞം ഏകോഭാസം കരോന്തോ ആഗമി. ജമ്ബുകോ തമ്പി ദിസ്വാ ‘‘കോ നു ഖോ ഏസോ’’തി ചിന്തേത്വാ പാതോവ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ പടിസന്ഥാരം കത്വാ ഏകമന്തം ഠിതോ സത്ഥാരം പുച്ഛി – ‘‘മഹാസമണ, തുമ്ഹാകം സന്തികം ചതസ്സോ ദിസാ ഓഭാസേന്തോ കേ ആഗതാ’’തി? ‘‘ചത്താരോ മഹാരാജാനോ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ’’തി? ‘‘മം ഉപട്ഠാതു’’ന്തി. ‘‘കിം പന ത്വം ചതൂഹി മഹാരാജേഹി ഉത്തരിതരോ’’തി? ‘‘ആമ, ജമ്ബുക, മഹാരാജൂനമ്പി അതിരാജാ’’തി. ‘‘മജ്ഝിമയാമേ പന കോ ആഗതോ’’തി? ‘‘സക്കോ ദേവരാജാ, ജമ്ബുകാ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ’’തി? ‘‘മം ഉപട്ഠാതുമേവാ’’തി. ‘‘കിം പന ത്വം സക്കദേവരാജതോപി ഉത്തരിതരോ’’തി? ‘‘ആമ, ജമ്ബുക, സക്കതോപി ഉത്തരിതരോമ്ഹി, ഏസോ പന മയ്ഹം ഗിലാനുപട്ഠാകോ കപ്പിയകാരകസാമണേരസദിസോ’’തി. ‘‘പച്ഛിമയാമേ സകലം അരഞ്ഞം ഓഭാസേത്വാ കോ ആഗതോ’’തി? ‘‘യം ലോകേ ബ്രാഹ്മണാദയോ ഖിപിത്വാ പക്ഖലിത്വാ ‘നമോ മഹാബ്രഹ്മുനോ’തി വദന്തി, സോ ഏവ മഹാബ്രഹ്മാ’’തി. ‘‘കിം പന ത്വം മഹാബ്രഹ്മതോപി ഉത്തരിതരോ’’തി? ‘‘ആമ, ജമ്ബുക, അഹഞ്ഹി ബ്രഹ്മുനാപി അതിബ്രഹ്മാ’’തി. ‘‘അച്ഛരിയോസി ത്വം, മഹാസമണ, മയ്ഹം പന പഞ്ച പഞ്ഞാസ വസ്സാനി ഇധ വസന്തസ്സ ഏതേസു ഏകോപി മം ഉപട്ഠാതും നാഗതപുബ്ബോ. അഹഞ്ഹി ഏത്തകം അദ്ധാനം വാതഭക്ഖോ ഹുത്വാ ഠിതകോവ വീതിനാമേസിം, ന താവ തേ മയ്ഹം ഉപട്ഠാനം ആഗതപുബ്ബാ’’തി.

അഥ നം സത്ഥാ ആഹ – ജമ്ബുക, ത്വം ലോകസ്മിം അന്ധബാലം മഹാജനം വഞ്ചയമാനോ മമ്പി വഞ്ചേതുകാമോ ജാതോ, നനു ത്വം പഞ്ചപഞ്ഞാസ വസ്സാനി ഗൂഥമേവ ഖാദി, ഭൂമിയംയേവ നിപജ്ജി, നഗ്ഗോ ഹുത്വാ വിചരി, താലട്ഠിഖണ്ഡേന കേസേ ലുഞ്ചി. അഥ ച പന ലോകം വഞ്ചേന്തോ ‘‘അഹം വാതഭക്ഖോ, ഏകപാദേന തിട്ഠാമി, ന നിസീദാമി, ന നിപജ്ജാമീ’’തി വദേസി, ‘‘മമമ്പി വഞ്ചേതുകാമോസി പുബ്ബേപി ത്വം പാപികം ലാമികം ദിട്ഠിം നിസ്സായ ഏത്തകം കാലം ഗൂഥഭക്ഖോ ഭൂമിസയോ നഗ്ഗോ വിചരന്തോ താലട്ഠിഖണ്ഡേന കേസലുഞ്ചനം പത്തോ, ഇദാനിപി പാപികം ലാമികം ദിട്ഠിമേവ ഗണ്ഹാസീ’’തി. ‘‘കിം പന മയാ കതം, മഹാസമണാ’’തി? അഥസ്സ സത്ഥാ പുബ്ബേ കതകമ്മം ആചിക്ഖി. തസ്സ സത്ഥരി കഥേന്തേയേവ സംവേഗോ ഉപ്പജ്ജി, ഹിരോത്തപ്പം ഉപട്ഠിതം, സോ ഉക്കുടികോ നിസീദി. അഥസ്സ സത്ഥാ ഉദകസാടികം ഖിപിത്വാ അദാസി. സോ തം നിവാസേത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. സത്ഥാപിസ്സ അനുപുബ്ബിം കഥം കഥേത്വാ ധമ്മം ദേസേസി. സോ ദേസനാവസാനേ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പബ്ബജ്ജഞ്ച ഉപസമ്പദഞ്ച യാചി. ഏത്താവതാ തസ്സ പുരിമകമ്മം പരിക്ഖീണം. അയഞ്ഹി ഖീണാസവമഹാഥേരം ചതൂഹി അക്കോസേഹി അക്കോസിത്വാ യാവായം മഹാപഥവീ തിഗാവുതാധികം യോജനം ഉസ്സന്നാ, താവ അവീചിമ്ഹി പച്ചിത്വാ തത്ഥ പക്കാവസേസേന പഞ്ചപഞ്ഞാസ വസ്സാനി ഇമം വിപ്പകാരം പത്തോ. തേനസ്സ തം കമ്മം ഖീണം. വീസതി പന വസ്സസഹസ്സാനി ഇമിനാ കതസ്സ സമണധമ്മസ്സ ഫലം നാസേതും ന സക്കാ. തസ്മാ സത്ഥാ ദക്ഖിണഹത്ഥം പസാരേത്വാ ‘‘ഏഹി, ഭിക്ഖു, ചര ബ്രഹ്മചരിയം സമ്മാ ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയായാ’’തി ആഹ. താവദേവസ്സ ഗിഹിലിങ്ഗം അന്തരധായി അട്ഠപരിക്ഖാരധരോ സട്ഠിവസ്സികമഹാഥേരോ വിയ അഹോസി.

അങ്ഗമഗധവാസീനം തസ്സ സക്കാരം ഗഹേത്വാ ആഗതദിവസോ കിരേസ, തസ്മാ ഉഭയരട്ഠവാസിനോ സക്കാരം ഗഹേത്വാ ആഗതാ തഥാഗതം ദിസ്വാ ‘‘കിം നു ഖോ അമ്ഹാകം അയ്യോ ജമ്ബുകോ മഹാ, ഉദാഹു സമണോ ഗോതമോ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘സചേ സമണോ ഗോതമോ മഹാ ഭവേയ്യ, അയം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സന്തികം ഗച്ഛേയ്യ, ജമ്ബുകാജീവകസ്സ പന മഹന്തതായ സമണോ ഗോതമോ ഇമസ്സ സന്തികം ആഗതോ’’തി ചിന്തയിംസു. സത്ഥാ മഹാജനസ്സ പരിവിതക്കം ഞത്വാ, ‘‘ജമ്ബുക, തവ ഉപട്ഠാകാനം കങ്ഖം ഛിന്ദാഹീ’’തി ആഹ, സോ ‘‘അഹമ്പി, ഭന്തേ, ഏത്തകമേവ പച്ചാസീസാമീ’’തി വത്വാ ചതുത്ഥജ്ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ ഉട്ഠായ താലപ്പമാണം വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ‘‘സത്ഥാ മേ, ഭന്തേ ഭഗവാ, സാവകോഹമസ്മീ’’തി വത്വാ ഓരുയ്ഹ വന്ദിത്വാ പുന ദ്വിതാലമത്തം തിതാലമത്തന്തി ഏവം സത്തതാലമത്തം വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ഓരുയ്ഹ അത്തനോ സാവകഭാവം ജാനാപേസി. തം ദിസ്വാ മഹാജനോ ‘‘അഹോ ബുദ്ധാ നാമ അച്ഛരിയാ അനോപമഗുണാ’’തി ചിന്തേസി. സത്ഥാ മഹാജനേന സദ്ധിം കഥേന്തോ ഏവമാഹ – ‘‘അയം ഏത്തകം കാലം തുമ്ഹേഹി ആഭതം സക്കാരം കുസഗ്ഗേന ജിവ്ഹഗ്ഗേ ഠപേത്വാ ‘തപചരണം പൂരേമീ’തി ഇധ നിവുട്ഠോ, സചേപി ഇമിനാ ഉപായേന വസ്സസതം തപചരണം പൂരേയ്യ, യാ ചസ്സ ഇദാനി കാലം വാ ഭത്തം വാ കുക്കുച്ചായിത്വാ അഭുഞ്ജന്തസ്സ ഭത്തച്ഛേദനകുസലചേതനാ, തസ്സാ തം തപചരണം സോളസിം കലമ്പി ന അഗ്ഘതീ’’തി അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൭൦. ‘‘മാസേ മാസേ കുസഗ്ഗേന, ബാലോ ഭുഞ്ജേയ്യ ഭോജനം;

ന സോ സങ്ഖാതധമ്മാനം, കലം അഗ്ഘതി സോളസി’’ന്തി.

തസ്സത്ഥോ – സചേ ബാലോ അപരിഞ്ഞാതധമ്മോ സീലാദിഗുണാ പരിബാഹിരോ തിത്ഥായതനേ പബ്ബജിതോ ‘‘തപചരണം പൂരേസ്സാമീ’’തി മാസേ മാസേ പത്തേ കുസഗ്ഗേന ഭോജനം ഭുഞ്ജന്തോ വസ്സസതം ഭുഞ്ജേയ്യ ഭോജനം. ന സോ സങ്ഖാതധമ്മാനം, കലം അഗ്ഘതി സോളസിന്തി സങ്ഖാതധമ്മാ വുച്ചന്തി ഞാതധമ്മാ തുലിതധമ്മാ. തേസു ഹേട്ഠിമകോടിയാ സോതാപന്നോ സങ്ഖാതധമ്മോ, ഉപരിമകോടിയാ ഖീണാസവോ. ഇമേസം സങ്ഖാതധമ്മാനം സോ ബാലോ കലം ന അഗ്ഘതി സോളസിന്തി പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനാ ദേസനാ. അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ – യാ ചസ്സ തഥാ തപചരണം പൂരേന്തസ്സ വസ്സസതം ചേതനാ യാ ച സങ്ഖാതധമ്മാനം കാലം വാ ഭത്തം വാ കുക്കുച്ചായിത്വാ അഭുഞ്ജന്താനം ഏകാ ഭത്തച്ഛേദനകുസലചേതനാ, തസ്സാ ചേതനായ സാ താവ ദീഘരത്തം പവത്തചേതനാ സോളസിം കലം ന അഗ്ഘതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യം തസ്സാ സങ്ഖാതധമ്മാനം ചേതനായ ഫലം, തം സോളസ കോട്ഠാസേ കത്വാ തതോ ഏകേകം പുന സോളസ സോളസ കോട്ഠാസേ കത്വാ തതോ ഏകസ്സ കോട്ഠാസസ്സ യം ഫലം, തദേവ തസ്സ ബാലസ്സ തപചരണതോ മഹപ്ഫലതരന്തി.

ദേസനാവസാനേ ചതുരാസീതിയാ പാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസീതി.

ജമ്ബുകത്ഥേരവത്ഥു ഏകാദസമം.