൯. ആനന്ദത്ഥേരപഞ്ഹാവത്ഥു

ന പുപ്ഫഗന്ധോ പടിവാതമേതീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ ആനന്ദത്ഥേരസ്സ പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേന്തോ കഥേസി.

ഥേരോ കിര സായന്ഹസമയേ പടിസല്ലീനോ ചിന്തേസി – ‘‘ഭഗവതാ മൂലഗന്ധോ, സാരഗന്ധോ, പുപ്ഫഗന്ധോതി തയോ ഉത്തമഗന്ധാ വുത്താ, തേസം അനുവാതമേവ ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, നോ പടിവാതം. അത്ഥി നു ഖോ തം ഗന്ധജാതം, യസ്സ പടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതീ’’തി. അഥസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കിം മയ്ഹം അത്തനാ വിനിച്ഛിതേന, സത്ഥാരംയേവ പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി. സോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛി. തേന വുത്തം –

‘‘അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സായന്ഹസമയേ പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി, ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘തീണിമാനി, ഭന്തേ, ഗന്ധജാതാനി, യേസം അനുവാതമേവ ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, നോ പടിവാതം. കതമാനി തീണി? മൂലഗന്ധോ, സാരഗന്ധോ, പുപ്ഫഗന്ധോ, ഇമാനി ഖോ, ഭന്തേ, തീണി ഗന്ധജാതാനി. യേസം അനുവാതമേവ ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, നോ പടിവാതം. അത്ഥി നു ഖോ, ഭന്തേ, കിഞ്ചി ഗന്ധജാതം യസ്സ അനുവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, പടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, അനുവാതപടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതീ’’തി? (അ. നി. ൩.൮൦)

അഥസ്സ ഭഗവാ പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേന്തോ –

‘‘അത്ഥാനന്ദ, കിഞ്ചി ഗന്ധജാതം, യസ്സ അനുവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, പടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, അനുവാതപടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതീ’’തി. ‘‘കതമം പന തം, ഭന്തേ, ഗന്ധജാതം’’? ‘‘യസ്സ അനുവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, പടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, അനുവാതപടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതീ’’തി?

‘‘ഇധാനന്ദ, യസ്മിം ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ബുദ്ധം സരണം ഗതോ ഹോതി, ധമ്മം സരണം ഗതോ ഹോതി, സങ്ഘം സരണം ഗതോ ഹോതി, പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി കല്യാണധമ്മോ, വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി മുത്തചാഗോ പയതപാണി വോസ്സഗ്ഗരതോ യാചയോഗോ ദാനസംവിഭാഗരതോ.

‘‘തസ്സ ദിസാസു സമണബ്രാഹ്മണാ വണ്ണം ഭാസന്തി, ‘അമുകസ്മിം നാമ ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ബുദ്ധം സരണം ഗതോ ഹോതി, ധമ്മം സരണം ഗതോ ഹോതി, സങ്ഘം സരണം ഗതോ ഹോതി…പേ… ദാനസംവിഭാഗരതോ’’’തി.

‘‘ദേവതാപിസ്സ വണ്ണം ഭാസന്തി, ‘അമുകസ്മിം നാമ ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ബുദ്ധം സരണം ഗതോ ഹോതി, ധമ്മം സരണം ഗതോ ഹോതി, സങ്ഘം സരണം ഗതോ ഹോതി…പേ… ദാനസംവിഭാഗരതോ’’’തി. ‘‘ഇദം ഖോ തം, ആനന്ദ, ഗന്ധജാതം, യസ്സ അനുവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, പടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതി, അനുവാതപടിവാതമ്പി ഗന്ധോ ഗച്ഛതീ’’തി (അ. നി. ൩.൮൦) വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൫൪. ‘‘ന പുപ്ഫഗന്ധോ പടിവാതമേതി,

ന ചന്ദനം തഗരമല്ലികാ വാ;

സതഞ്ച ഗന്ധോ പടിവാതമേതി,

സബ്ബാ ദിസാ സപ്പുരിസോ പവായതി. (അ. നി. ൩.൮൦);

൫൫. ‘‘ചന്ദനം തഗരം വാപി, ഉപ്പലം അഥ വസ്സികീ;

ഏതേസം ഗന്ധജാതാനം, സീലഗന്ധോ അനുത്തരോ’’തി.

തത്ഥ ന പുപ്ഫഗന്ധോതി താവതിംസഭവനേ പരിച്ഛത്തകരുക്ഖോ ആയാമതോ ച വിത്ഥാരതോ ച യോജനസതികോ, തസ്സ പുപ്ഫാനം ആഭാ പഞ്ഞാസ യോജനാനി ഗച്ഛതി, ഗന്ധോ യോജനസതം, സോപി അനുവാതമേവ ഗച്ഛതി, പടിവാതം പന അട്ഠങ്ഗുലമത്തമ്പി ഗന്തും ന സക്കോതി, ഏവരൂപോപി ന പുപ്ഫഗന്ധോ പടിവാതമേതി. ചന്ദനന്തി ചന്ദനഗന്ധോ. തഗരമല്ലികാ വാതി ഇമേസമ്പി ഗന്ധോ ഏവ അധിപ്പേതോ. സാരഗന്ധാനം അഗ്ഗസ്സ ഹി ലോഹിതചന്ദനസ്സാപി തഗരസ്സപി മല്ലികായപി അനുവാതമേവ വായതി, നോ പടിവാതം. സതഞ്ച ഗന്ധോതി സപ്പുരിസാനം പന ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധസാവകാനം സീലഗന്ധോ പടിവാതമേതി. കിം കാരണാ? സബ്ബാ ദിസാ സപ്പുരിസോ പവായതി യസ്മാ പന സപ്പുരിസോ സീലഗന്ധേന സബ്ബാപി ദിസാ അജ്ഝോത്ഥരിത്വാവ ഗച്ഛതി, തസ്മാ ‘‘തസ്സ ഗന്ധോ ന പടിവാതമേതീ’’തി ന വത്തബ്ബോ. തേന വുത്തം ‘‘പടിവാതമേതീ’’തി. വസ്സികീതി ജാതിസുമനാ. ഏതേസന്തി ഇമേസം ചന്ദനാദീനം ഗന്ധജാതാനം ഗന്ധതോ സീലവന്താനം സപ്പുരിസാനം സീലഗന്ധോവ അനുത്തരോ അസദിസോ അപടിഭാഗോതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പത്താ. ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ജാതാതി.

ആനന്ദത്ഥേരപഞ്ഹാവത്ഥു നവമം.