൧൦. മഹാകസ്സപത്ഥേരപിണ്ഡപാതദിന്നവത്ഥു

അപ്പമത്തോ അയം ഗന്ധോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ പിണ്ഡപാതദാനം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി ദിവസേ ഥേരോ സത്താഹച്ചയേന നിരോധാ വുട്ഠായ ‘‘രാജഗഹേ സപദാനം പിണ്ഡായ ചരിസ്സാമീ’’തി നിക്ഖമി. തസ്മിം പന സമയേ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ പരിചാരികാ കകുടപാദിനിയോ പഞ്ചസതാ അച്ഛരായോ ‘‘ഥേരസ്സ പിണ്ഡപാതം ദസ്സാമാ’’തി ഉസ്സാഹജാതാ പഞ്ച പിണ്ഡപാതസതാനി സജ്ജേത്വാ ആദായ അന്തരാമഗ്ഗേ ഠത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമം പിണ്ഡപാതം ഗണ്ഹഥ, സങ്ഗഹം നോ കരോഥാ’’തി വദിംസു. ‘‘ഗച്ഛഥ തുമ്ഹേ, അഹം ദുഗ്ഗതാനം സങ്ഗഹം കരിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, മാ നോ നാസേഥ, സങ്ഗഹം നോ കരോഥാ’’തി. ഥേരോ ഞത്വാ പുന പടിക്ഖിപിത്വാ പുനപി അപഗന്തും അനിച്ഛമാനാ യാചന്തിയോ ‘‘അത്തനോ പമാണം ന ജാനാഥ, അപഗച്ഛഥാ’’തി അച്ഛരം പഹരി. താ ഥേരസ്സ അച്ഛരസദ്ദം സുത്വാ സന്ഥമ്ഭിത്വാ സമ്മുഖാ ഠാതും അസക്കോന്തിയോ പലായിത്വാ ദേവലോകമേവ ഗന്ത്വാ, സക്കേന ‘‘കഹം ഗതാത്ഥാ’’തി പുട്ഠാ, ‘‘‘സമാപത്തിതോ വുട്ഠിതസ്സ ഥേരസ്സ പിണ്ഡപാതം ദസ്സാമാ’തി ഗതാമ്ഹാ, ദേവാ’’തി. ‘‘ദിന്നോ പന വാ’’തി? ‘‘ഗണ്ഹിതും ന ഇച്ഛതീ’’തി. ‘‘കിം കഥേസീ’’തി? ‘‘‘ദുഗ്ഗതാനം സങ്ഗഹം കരിസ്സാമീ’തി ആഹ, ദേവാ’’തി. ‘‘തുമ്ഹേ കേനാകാരേന ഗതാ’’തി. ‘‘ഇമിനാവ, ദേവാ’’തി. സക്കോ ‘‘തുമ്ഹാദിസിയോ ഥേരസ്സ പിണ്ഡപാതം കിം ദസ്സന്തീ’’തി സയം ദാതുകാമോ ഹുത്വാ, ജരാജിണ്ണോ മഹല്ലകോ ഖണ്ഡദന്തോ പലിതകേസോ ഓതഗ്ഗസരീരോ മഹല്ലകതന്ത വായോ ഹുത്വാ സുജമ്പി ദേവധീതരം തഥാരൂപമേവ മഹല്ലികം കത്വാ ഏകം പേസകാരവീഥിം മാപേത്വാ തന്തം പസാരേന്തോ അച്ഛി.

ഥേരോപി ‘‘ദുഗ്ഗതാനം സങ്ഗഹം കരിസ്സാമീ’’തി നഗരാഭിമുഖോ ഗച്ഛന്തോ ബഹിനഗരേ ഏവ തം വീഥിം ദിസ്വാ ഓലോകേന്തോ ദ്വേ ജനേ അദ്ദസ. തസ്മിം ഖണേ സക്കോ തന്തം പസാരേതി, സുജാ തസരം വട്ടേതി. ഥേരോ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമേ മഹല്ലകകാലേപി കമ്മം കരോന്തിയേവ ഇമസ്മിം നഗരേ ഇമേഹി ദുഗ്ഗതതരാ നത്ഥി മഞ്ഞേ, ഇമേഹി ദിന്നം ഉളുങ്കമത്തമ്പി സാകമത്തമ്പി ഗഹേത്വാ ഇമേസം സങ്ഗഹം കരിസ്സാമീ’’തി. സോ തേസം ഗേഹാഭിമുഖോ അഹോസി. സക്കോ തം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ സുജം ആഹ – ‘‘ഭദ്ദേ, മയ്ഹം അയ്യോ ഇതോ ആഗച്ഛതി, ത്വം അപസ്സന്തീ വിയ തുണ്ഹീ ഹുത്വാ നിസീദ, ഖണേന ഥേരം വഞ്ചേത്വാ പിണ്ഡപാതം ദസ്സാമാ’’തി. ഥേരോ ആഗന്ത്വാ ഗേഹദ്വാരേ അട്ഠാസി. തേപി അപസ്സന്താ വിയ അത്തനോ കമ്മമേവ കരോന്താ ഥോകം ആഗമിംസു.

അഥ സക്കോ ‘‘ഗേഹദ്വാരേ ഏകോ ഥേരോ വിയ ഠിതോ, ഉപധാരേഹി താവാ’’തി ആഹ. ‘‘ഗന്ത്വാ ഉപധാരേഥ, സാമീ’’തി. സോ ഗേഹാ നിക്ഖമിത്വാ ഥേരം പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി ജണ്ണുകാനി ഓലമ്ബിത്വാ നിത്ഥുനന്തോ ഉട്ഠായ ‘‘കതരോ ഥേരോ നു ഖോ അയ്യോ’’തി ഥോകം ഓസക്കിത്വാ ‘‘അക്ഖീനി മേ ധൂമായന്തീ’’തി വത്വാ നലാടേ ഹത്ഥം ഠപേത്വാ ഉദ്ധം ഓലോകേത്വാ ‘‘അഹോ ദുക്ഖം, അയ്യോ നോ മഹാകസ്സപത്ഥേരോ ചിരസ്സം മേ കുടിദ്വാരം ആഗതോ, അത്ഥി നു ഖോ കിഞ്ചി ഗേഹേ’’തി ആഹ. സുജാ ഥോകം ആകുലം വിയ ഹുത്വാ ‘‘അത്ഥി, സാമീ’’തി പടിവചനം അദാസി. സക്കോ, ‘‘ഭന്തേ, ലൂഖം വാ പണീതം വാതി അചിന്തേത്വാ സങ്ഗഹം നോ കരോഥാ’’തി പത്തം ഗണ്ഹി. ഥേരോ ‘‘ഏതേഹി ദിന്നം സാകം വാ ഹോതു കുണ്ഡകമുട്ഠി വാ, സങ്ഗഹം നേസം കരിസ്സാമീ’’തി പത്തം അദാസി. സോ അന്തോഘരം പവിസിത്വാ ഘടിഓദനം നാമ ഘടിയാ ഉദ്ധരിത്വാ പത്തം പൂരേത്വാ ഥേരസ്സ ഹത്ഥേ ഠപേസി. സോ അഹോസി പിണ്ഡപാതോ അനേകസൂപബ്യഞ്ജനോ, സകലം രാജഗഹനഗരം ഗന്ധേന അജ്ഝോത്ഥരി.

തദാ ഥേരോ ചിന്തേസി – ‘‘അയം പുരിസോ അപ്പേസക്ഖോ, പിണ്ഡപാതോ മഹേസക്ഖോ, സക്കസ്സ ഭോജനസദിസോ, കോ നു ഖോ ഏസോ’’തി. അഥ നം ‘‘സക്കോ’’തി ഞത്വാ ആഹ – ‘‘ഭാരിയം തേ കമ്മം കതം ദുഗ്ഗതാനം സമ്പത്തിം വിലുമ്പന്തേന, അജ്ജ മയ്ഹം ദാനം ദത്വാ കോചിദേവ ദുഗ്ഗതോ സേനാപതിട്ഠാനം വാ സേട്ഠിട്ഠാനം വാ ലഭേയ്യാ’’തി. ‘‘മയാ ദുഗ്ഗതതരോ നത്ഥി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ ത്വം ദുഗ്ഗതോ ദേവലോകേ രജ്ജസിരിം അനുഭവന്തോ’’തി? ‘‘ഭന്തേ, ഏവം നാമേതം, മയാ പന അനുപ്പന്നേ ബുദ്ധേ കല്യാണകമ്മം കതം, ബുദ്ധുപ്പാദേ വത്തമാനേ കല്യാണകമ്മം കത്വാ ചൂളരഥദേവപുത്തോ മഹാരഥദേവപുത്തോ അനേകവണ്ണദേവപുത്തോതി ഇമേ തയോ സമാനദേവപുത്താ മമ ആസന്നട്ഠാനേ നിബ്ബത്താ, മയാ തേജവന്തതരാ. അഹഞ്ഹി തേസു ദേവപുത്തേസു ‘നക്ഖത്തം കീളിസ്സാമാ’തി പരിചാരികായോ ഗഹേത്വാ അന്തരവീഥിം ഓതിണ്ണേസു പലായിത്വാ ഗേഹം പവിസാമി. തേസഞ്ഹി സരീരതോ തേജോ മമ സരീരം ഓത്ഥരതി, മമ സരീരതോ തേജോ തേസം സരീരം ന ഓത്ഥരതി, ‘കോ മയാ ദുഗ്ഗതതരോ, ഭന്തേ’തി. ‘ഏവം സന്തേപി ഇതോ പട്ഠായ മയ്ഹം മാ ഏവം വഞ്ചേത്വാ ദാനമദാസീ’’’തി. ‘‘വഞ്ചേത്വാ തുമ്ഹാകം ദാനേ ദിന്നേ മയ്ഹം കുസലം അത്ഥി, ന അത്ഥീ’’തി? ‘‘അത്ഥാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവം സന്തേ കുസലകമ്മകരണം നാമ മയ്ഹം ഭാരോ, ഭന്തേ’’തി. സോ ഏവം വത്വാ ഥേരം വന്ദിത്വാ സുജം ഗഹേത്വാ ഥേരം പദക്ഖിണം കത്വാ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ‘‘അഹോ ദാനം പരമദാനം കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിത’’ന്തി ഉദാനം ഉദാനേസി. തേന വുത്തം –

‘‘ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ പിപ്പലിഗുഹായം വിഹരതി, സത്താഹം ഏകപല്ലങ്കേന നിസിന്നോ ഹോതി അഞ്ഞതരം സമാധിം സമാപജ്ജിത്വാ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ തസ്സ സത്താഹസ്സ അച്ചയേന തമ്ഹാ സമാധിമ്ഹാ വുട്ഠാസി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സ തമ്ഹാ സമാധിമ്ഹാ വുട്ഠിതസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘യംനൂനാഹം രാജഗഹം പിണ്ഡായ പവിസേയ്യ’’ന്തി.

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന പഞ്ചമത്താനി ദേവതാസതാനി ഉസ്സുക്കം ആപന്നാനി ഹോന്തി ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സ പിണ്ഡപാതപടിലാഭായ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ താനി പഞ്ചമത്താനി ദേവതാസതാനി പടിക്ഖിപിത്വാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പാവിസി.

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സ പിണ്ഡപാതം ദാതുകാമോ ഹോതി. പേസകാരവണ്ണം അഭിനിമ്മിനിത്വാ തന്തം വിനാതി, സുജാ അസുരകഞ്ഞാ തസരം പൂരേതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ രാജഗഹേ സപദാനം പിണ്ഡായ ചരമാനോ യേന സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, അദ്ദസാ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ആയസ്മന്തം മഹാകസ്സപം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം, ദിസ്വാ ഘരാ നിക്ഖമിത്വാ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ ഹത്ഥതോ പത്തം ഗഹേത്വാ ഘരം പവിസിത്വാ ഘടിയാ ഓദനം ഉദ്ധരിത്വാ പത്തം പൂരേത്വാ ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സ അദാസി. സോ അഹോസി പിണ്ഡപാതോ അനേകസൂപോ അനേകബ്യഞ്ജനോ അനേകരസബ്യഞ്ജനോ. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സ ഏതദഹോസി – ‘കോ നു ഖോ അയം സത്തോ, യസ്സായം ഏവരൂപോ ഇദ്ധാനുഭാവോ’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സ ഏതദഹോസി – ‘സക്കോ ഖോ അയം ദേവാനമിന്ദോ’തി വിദിത്വാ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഏതദവോച – ‘കതം ഖോ തേ ഇദം, കോസിയ, മാ പുനപി ഏവരൂപമകാസീ’’’തി. ‘‘അമ്ഹാകമ്പി, ഭന്തേ കസ്സപ, പുഞ്ഞേന അത്ഥോ, അമ്ഹാകമ്പി പുഞ്ഞേന കരണീയ’’ന്തി.

‘‘അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ആയസ്മന്തം മഹാകസ്സപം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ആകാസേ അന്തലിക്ഖേ തിക്ഖത്തും ഉദാനം ഉദാനേസി – ‘അഹോ ദാനം പരമദാനം കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിതം, അഹോ ദാനം പരമദാനം കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിതം, അഹോ ദാനം പരമദാനം കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിത’’’ന്തി (ഉദാ. ൨൭).

അഥ ഖോ ഭഗവാ വിഹാരേ ഠിതോ ഏവ തസ്സ തം സദ്ദം സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേത്വാ – ‘‘പസ്സഥ, ഭിക്ഖവേ, സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഉദാനം ഉദാനേത്വാ ആകാസേന ഗച്ഛന്ത’’ന്തി ആഹ. ‘‘കിം പന തേന കതം, ഭന്തേ’’തി? ‘‘വഞ്ചേത്വാ തേന മയ്ഹം പുത്തസ്സ കസ്സപസ്സ പിണ്ഡപാതോ ദിന്നോ, തം ദത്വാ തുട്ഠമാനസോ ഉദാനം ഉദാനേന്തോ ഗച്ഛതീ’’തി. ‘‘ഥേരസ്സ പിണ്ഡപാതം ദാതും വട്ടതീ’’തി കഥം, ഭന്തേ, തേന ഞാതന്തി. ‘‘ഭിക്ഖവേ, മമ പുത്തേന സദിസം നാമ പിണ്ഡപാതികം ദേവാപി മനുസ്സാപി പിഹയന്തീതി വത്വാ സയമ്പി ഉദാനം ഉദാനേ’’സി. സുത്തേ പന ഏത്ഥകമേവ ആഗതം –

‘‘അസ്സോസി ഖോ ഭഗവാ ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ആകാസേ അന്തലിക്ഖേ തിക്ഖത്തും ഉദാനം ഉദാനേന്തസ്സ ‘‘അഹോ ദാനം പരമദാനം കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിതം, അഹോ ദാനം പരമദാനം കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിതം, അഹോ ദാനം പരമദാനം കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിത’’ന്തി (ഉദാ. ൨൭).

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘പിണ്ഡപാതികസ്സ ഭിക്ഖുനോ,

അത്തഭരസ്സ അനഞ്ഞപോസിനോ;

ദേവാ പിഹയന്തി താദിനോ,

ഉപസന്തസ്സ സദാ സതീമതോ’’തി. (ഉദാ. ൨൭);

ഇമഞ്ച പന ഉദാനം ഉദാനേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ മമ പുത്തസ്സ സീലഗന്ധേന ആഗന്ത്വാ പിണ്ഡപാതം അദാസീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൫൬. ‘‘അപ്പമത്തോ അയം ഗന്ധോ, യ്വായം തഗരചന്ദനം;

യോ ച സീലവതം ഗന്ധോ, വാതി ദേവേസു ഉത്തമോ’’തി.

തത്ഥ അപ്പമത്തോതി പരിത്തപ്പമാണോ. യോ ച സീലവതന്തി യോ പന സീലവന്താനം സീലഗന്ധോ, സോ തഗരം വിയ ലോഹിതചന്ദനം വിയ ച പരിത്തകോ ന ഹോതി, അതിവിയ ഉളാരോ വിപ്ഫാരിതോ. തേനേവ കാരണേന വാതി ദേവേസു ഉത്തമോതി പവരോ സേട്ഠോ ഹുത്വാ ദേവേസു ച മനുസ്സേസു ച സബ്ബത്ഥമേവ വായതി, ഓത്ഥരന്തോ ഗച്ഛതീതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പത്താ. ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ജാതാതി.

മഹാകസ്സപത്ഥേരപിണ്ഡപാതദിന്നവത്ഥു ദസമം.