൧൧. ഗോധികത്ഥേരപരിനിബ്ബാനവത്ഥു

തേസം സമ്പന്നസീലാനന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ രാജഗഹം ഉപനിസ്സായ വേളുവനേ വിഹരന്തോ ഗോധികത്ഥേരസ്സ പരിനിബ്ബാനം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ ഹി ആയസ്മാ ഇസിഗിലിപസ്സേ കാളസിലായം വിഹരന്തോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ സാമായികം ചേതോവിമുത്തിം ഫുസിത്വാ ഏകസ്സ അനുസ്സായികസ്സ രോഗസ്സ വസേന തതോ പരിഹായി. സോ ദുതിയമ്പി തതിയമ്പി ഛക്ഖത്തും ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ പരിഹീനോ, സത്തമേ വാരേ ഉപ്പാദേത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം ഛക്ഖത്തും ഝാനാ പരിഹീനോ, പരിഹീനജ്ഝാനസ്സ ഖോ പന അനിയതാ ഗതി, ഇദാനേവ സത്ഥം ആഹരിസ്സാമീ’’തി കേസോരോപനസത്ഥകം ഗഹേത്വാ ഗലനാളിം ഛിന്ദിതും പഞ്ചകേ നിപജ്ജി. മാരോ തസ്സ ചിത്തം ഞത്വാ ‘‘അയം ഭിക്ഖു സത്ഥം ആഹരിതുകാമോ, സത്ഥം ആഹരന്താ ഖോ പന ജീവിതേ നിരപേക്ഖാ ഹോന്തി, തേ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ അരഹത്തമ്പി പാപുണന്തി, സചാഹം ഏതം വാരേസ്സാമി, ന മേ വചനം കരിസ്സതി, സത്ഥാരം വാരാപേസ്സാമീ’’തി അഞ്ഞാതകവേസേന സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ –

‘‘മഹാവീര മഹാപഞ്ഞ, ഇദ്ധിയാ യസസാ ജലം;

സബ്ബവേരഭയാതീത, പാദേ വന്ദാമി ചക്ഖുമ.

‘‘സാവകോ തേ മഹാവീര, മരണം മരണാഭിഭൂ;

ആകങ്ഖതി ചേതയതി, തം നിസേധ ജുതിന്ധര.

‘‘കഥഞ്ഹി ഭഗവാ തുയ്ഹം, സാവകോ സാസനേ രതോ;

അപ്പത്തമാനസോ സേക്ഖോ, കാലം കയിരാ ജനേ സുതാ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൯);

തസ്മിം ഖണേ ഥേരേന സത്ഥം ആഹരിതം ഹോതി. സത്ഥാ ‘‘മാരോ അയ’’ന്തി വിദിത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘ഏവഞ്ഹി ധീരാ കുബ്ബന്തി, നാവകങ്ഖന്തി ജീവിതം;

സമൂലം തണ്ഹമബ്ബുയ്ഹ, ഗോധികോ പരിനിബ്ബുതോ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൯);

അഥ ഖോ ഭഗവാ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഥേരസ്സ സത്ഥം ആഹരിത്വാ നിപന്നട്ഠാനം അഗമാസി. തസ്മിം ഖണേ മാരോ പാപിമാ ‘‘കത്ഥ നു ഖോ ഇമസ്സ പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണം പതിട്ഠിത’’ന്തി ധൂമരാസി വിയ തിമിരപുഞ്ജോ വിയ ച ഹുത്വാ സബ്ബദിസാസു ഥേരസ്സ വിഞ്ഞാണം സമന്വേസതി. ഭഗവാ തം ധൂമതിമിരഭാവം ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേത്വാ ‘‘ഏസോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാരോ പാപിമാ ഗോധികസ്സ കുലപുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണം സമന്വേസതി ‘കത്ഥ ഗോധികസ്സ കുലപുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണം പതിട്ഠിത’ന്തി. അപതിട്ഠിതേന ച, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണേന ഗോധികോ കുലപുത്തോ പരിനിബ്ബുതോ’’തി ആഹ. മാരോപി തസ്സ വിഞ്ഞാണട്ഠാനം ദട്ഠും അസക്കോന്തോ കുമാരകവണ്ണോ ഹുത്വാ ബേലുവപണ്ഡുവീണം ആദായ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛി –

‘‘ഉദ്ധം അധോ ച തിരിയം, ദിസാ അനുദിസാ സ്വഹം;

അന്വേസം നാധിഗച്ഛാമി, ഗോധികോ സോ കുഹിം ഗതോ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൯);

അഥ നം സത്ഥാ ആഹ –

‘‘യോ ധീരോ ധിതിസമ്പന്നോ, ഝായീ ഝാനരതോ സദാ;

അഹോരത്തം അനുയുഞ്ജം, ജീവിതം അനികാമയം.

‘‘ജേത്വാന മച്ചുനോ സേനം, അനാഗന്ത്വാ പുനബ്ഭവം;

സമൂലം തണ്ഹമബ്ബുയ്ഹ, ഗോധികോ പരിനിബ്ബുതോ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൯);

ഏവം വുത്തേ മാരോ പാപിമാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘തസ്സ സോകപരേതസ്സ, വീണാ കച്ഛാ അഭസ്സഥ;

തതോ സോ ദുമ്മനോ യക്ഖോ, തത്ഥേവന്തരധായഥാ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൯);

സത്ഥാപി ‘‘കിം തേ, പാപിമ, ഗോധികസ്സ കുലപുത്തസ്സ നിബ്ബത്തട്ഠാനേന? തസ്സ ഹി നിബ്ബത്തട്ഠാനം തുമ്ഹാദിസാനം സതമ്പി സഹസ്സമ്പി ദട്ഠും ന സക്കോതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൫൭. ‘‘തേസം സമ്പന്നസീലാനം, അപ്പമാദവിഹാരിനം;

സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്താനം, മാരോ മഗ്ഗം ന വിന്ദതീ’’തി.

തത്ഥ തേസന്തി യഥാ അപ്പതിട്ഠിതേന വിഞ്ഞാണേന ഗോധികോ കുലപുത്തോ പരിനിബ്ബുതോ, യേ ച ഏവം പരിനിബ്ബായന്തി, തേസം സമ്പന്നസീലാനന്തി പരിപുണ്ണസീലാനം. അപ്പമാദവിഹാരിനന്തി സതിഅവിപ്പവാസസങ്ഖാതേന അപ്പമാദേന വിഹരന്താനം. സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്താനന്തി ഹേതുനാ ഞായേന കാരണേന ജാനിത്വാ ‘‘തദങ്ഗവിമുത്തിയാ, വിക്ഖമ്ഭനവിമുത്തിയാ, സമുച്ഛേദവിമുത്തിയാ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിമുത്തിയാ, നിസ്സരണവിമുത്തിയാ’’തി ഇമാഹി പഞ്ചഹി വിമുത്തീഹി വിമുത്താനം. മാരോ മഗ്ഗം ന വിന്ദതീതി ഏവരൂപാനം മഹാഖീണാസവാനം സബ്ബഥാമേന മഗ്ഗന്തോപി മാരോ ഗതമഗ്ഗം ന വിന്ദതി ന ലഭതി ന പസ്സതീതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പത്താ. ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ജാതാതി.

ഗോധികത്ഥേരപരിനിബ്ബാനവത്ഥു ഏകാദസമം.