൭. ഛത്തപാണിഉപാസകവത്ഥു

യഥാപി രുചിരം പുപ്ഫന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ ഛത്തപാണിഉപാസകം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയഞ്ഹി ഛത്തപാണി നാമ ഉപാസകോ തിപിടകധരോ അനാഗാമീ. സോ പാതോവ ഉപോസഥികോ ഹുത്വാ സത്ഥു ഉപട്ഠാനം അഗമാസി. അനാഗാമിഅരിയസാവകാനഞ്ഹി സമാദാനവസേന ഉപോസഥകമ്മം നാമ നത്ഥി, മഗ്ഗേനേവ തേസം ബ്രഹ്മചരിയഞ്ച ഏകഭത്തികഞ്ച ആഗതം. തേനേവാഹ – ‘‘ഘടികാരോ ഖോ, മഹാരാജ, കുമ്ഭകാരോ ഏകഭത്തികോ ബ്രഹ്മചാരീ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ’’തി (മ. നി. ൨.൨൮൮). ഏവം അനാഗാമിനോ പകതിയാവ ഏകഭത്തികാ ച ബ്രഹ്മചാരിനോ ച ഹോന്തി. സോപി തഥേവ ഉപോസഥികോ ഹുത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ധമ്മകഥം സുണന്തോ നിസീദി. തസ്മിം സമയേ രാജാ പസേനദി കോസലോ സത്ഥു ഉപട്ഠാനം അഗമാസി. ഛത്തപാണി ഉപാസകോ തം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ‘‘ഉട്ഠാതബ്ബം നു ഖോ, നോ’’തി ചിന്തേത്വാ – ‘‘അഹം അഗ്ഗരാജസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ, തസ്സ മേ പദേസരാജാനം ദിസ്വാ ഉട്ഠാതും ന യുത്തം, രാജാ ഖോ പന മേ അനുട്ഠഹന്തസ്സ കുജ്ഝിസ്സതി, ഏതസ്മിം കുജ്ഝന്തേപി നേവ ഉട്ഠഹിസ്സാമി. രാജാനം ദിസ്വാ ഉട്ഠഹന്തേന ഹി രാജാ ഗരുകതോ ഹോതി, നോ സത്ഥാ, തസ്മാ നേവ ഉട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി ന ഉട്ഠഹി. പണ്ഡിതപുരിസാ നാമ ഗരുതരാനം സന്തികേ നിസീദിത്വാ അനുട്ഠഹന്തം ദിസ്വാ ന കുജ്ഝന്തി. രാജാ പന തം അനുട്ഠഹന്തം ദിസ്വാ കുപിതമാനസോ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. സത്ഥാ കുപിതഭാവം ഞത്വാ, ‘‘മഹാരാജ, അയം ഛത്തപാണി ഉപാസകോ പണ്ഡിതോ ദിട്ഠധമ്മോ തിപിടകധരോ അത്ഥാനത്ഥകുസലോ’’തി ഉപാസകസ്സ ഗുണം കഥേസി. രഞ്ഞോ തസ്സ ഗുണകഥം സുണന്തസ്സേവ ചിത്തം മുദുകം ജാതം.

അഥേകദിവസം രാജാ ഉപരിപാസാദേ ഠിതോ ഛത്തപാണിം ഉപാസകം കതഭത്തകിച്ചം ഛത്തമാദായ ഉപാഹനമാരുയ്ഹ രാജങ്ഗണേന ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പക്കോസാപേസി. സോ ഛത്തുപാഹനം അപനേത്വാ രാജാനമുപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. അഥ നം രാജാ ആഹ – ‘‘ഭോ ഉപാസക, കിന്തേ ഛത്തുപാഹനം അപനീത’’ന്തി. ‘‘‘രാജാ പക്കോസതീ’തി സുത്വാ അപനേത്വാ ആഗതോമ്ഹീ’’തി. ‘‘അജ്ജ അമ്ഹാകം രാജഭാവോ തുമ്ഹേഹി ഞാതോ ഭവിസ്സതീ’’തി. ‘‘സദാപി മയം, ദേവ, തുമ്ഹാകം രാജഭാവം ജാനാമാ’’തി. ‘‘യദി ഏവം കസ്മാ പുരിമദിവസേ സത്ഥു സന്തികേ നിസിന്നോ മം ദിസ്വാ ന ഉട്ഠഹീ’’തി? ‘‘മഹാരാജ, അഹം അഗ്ഗരാജസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ, പദേസരാജാനം ദിസ്വാ ഉട്ഠഹന്തോ സത്ഥരി അഗാരവം പവേദേയ്യം, തസ്മാ ന ഉട്ഠഹി’’ന്തി. ‘‘ഹോതു, ഭോ, തിട്ഠതേതം’’. ‘‘തുമ്ഹേ കിര ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികാനം അത്ഥാനത്ഥാനം കുസലാ തിപിടകധരാ അമ്ഹാകം അന്തേപുരേ ധമ്മം വാചേഥാ’’തി. ‘‘ന സക്കോമി, ദേവാ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ’’തി? ‘‘രാജഗേഹം നാമ മഹാസാവജ്ജം, ദുയുത്തസുയുത്തകാനി ഗരുകാനേത്ഥ, ദേവാ’’തി. ‘‘മാ ഏവം വദേഥ, ‘പുരിമദിവസേ മം ദിസ്വാ ന ഉട്ഠിതോമ്ഹീ’തി മാ കുക്കുച്ചം കരോഥാ’’തി. ‘‘ദേവ, ഗിഹീനം വിചരണട്ഠാനം നാമ മഹാസാവജ്ജം, ഏകം പബ്ബജിതം പക്കോസാപേത്വാ ധമ്മം വാചാപേഥാ’’തി. രാജാ ‘‘സാധു, ഭോ, ഗച്ഛഥ തുമ്ഹേ’’തി തം ഉയ്യോജേത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം യാചി, ‘‘ഭന്തേ, മല്ലികാ ച ദേവീ വാസഭഖത്തിയാ ച ധമ്മം പരിയാപുണിസ്സാമാതി വദന്തി, പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം നിബദ്ധം മമ ഗേഹം ഗന്ത്വാ താസം ധമ്മം ഉദ്ദിസഥാ’’തി. ‘‘ബുദ്ധാനം നിബദ്ധം ഏകട്ഠാനഗമനം നാമ നത്ഥി, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, അഞ്ഞം ഏകം ഭിക്ഖും ദേഥാ’’തി. സത്ഥാ ആനന്ദത്ഥേരസ്സ ഭാരമകാസി. ഥേരോ നിബദ്ധം ഗന്ത്വാ താസം ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസതി. താസു മല്ലികാ സക്കച്ചം ഗഹേത്വാ സജ്ഝായിത്വാ ഉദ്ദേസം പടിച്ഛാപേസി. വാസഭഖത്തിയാ പന നേവ സക്കച്ചം ഗണ്ഹാതി, ന സജ്ഝായതി, ന ഉദ്ദേസം പടിച്ഛാപേതും സക്കോതി.

അഥേകദിവസം സത്ഥാ ഥേരം പുച്ഛി – ‘‘കിമാനന്ദ, ഉപാസികാ ധമ്മം പരിയാപുണന്തീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കാ സക്കച്ചം ഗണ്ഹാതീ’’തി? ‘‘മല്ലികാ, ഭന്തേ, സക്കച്ചം ഗണ്ഹാതി, സക്കച്ചം സജ്ഝായതി, സക്കച്ചം ഉദ്ദേസം പടിച്ഛാപേതും സക്കോതി. തുമ്ഹാകം പന ഞാതിധീതാ നേവ സക്കച്ചം ഗണ്ഹാതി, ന സജ്ഝായതി, ന ഉദ്ദേസം പടിച്ഛാപേതും സക്കോതീ’’തി. സത്ഥാ ഥേരസ്സ വചനം സുത്വാ, ‘‘ആനന്ദ, മയാ കഥിതധമ്മോ നാമ സക്കച്ചമസുണന്തസ്സ അഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ അസജ്ഝായന്തസ്സ അദേസേന്തസ്സ വണ്ണസമ്പന്നം അഗന്ധകപുപ്ഫം വിയ അഫലോ ഹോതി, സക്കച്ചം പന സവനാദീനി കരോന്തസ്സ മഹപ്ഫലോ ഹോതി മഹാനിസംസോ’’തി വത്വാ ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി –

൫൧. ‘‘യഥാപി രുചിരം പുപ്ഫം, വണ്ണവന്തം അഗന്ധകം;

ഏവം സുഭാസിതാ വാചാ, അഫലാ ഹോതി അകുബ്ബതോ.

൫൨. ‘‘യഥാപി രുചിരം പുപ്ഫം, വണ്ണവന്തം സഗന്ധകം;

ഏവം സുഭാസിതാ വാചാ, സഫലാ ഹോതി കുബ്ബതോ’’തി.

തത്ഥ രുചിരന്തി സോഭനം. വണ്ണവന്തന്തി വണ്ണസണ്ഠാനസമ്പന്നം, അഗന്ധകന്തി ഗന്ധവിരഹിതം പാലിഭദ്ദകഗിരികണ്ണികജയസുമനാദിഭേദം. ഏവം സുഭാസിതാ വാചാതി സുഭാസിതാ വാചാ നാമ തേപിടകം ബുദ്ധവചനം. തം വണ്ണസണ്ഠാനസമ്പന്നം അഗന്ധകപുപ്ഫസദിസം. യഥാ പന അഗന്ധകപുപ്ഫം യോ നം ധാരേതി, തസ്സ സരീരേ ഗന്ധം ന ഫരതി, ഏവം ഏതമ്പി യോ നം സക്കച്ചം സവനാദീഹി ന സമാചരതി, തസ്സ സക്കച്ചം അസമാചരന്തസ്സ യം തത്ഥ കത്തബ്ബം, തം അകുബ്ബതോ സുതഗന്ധഞ്ച വാചാഗന്ധഞ്ച പടിപത്തിഗന്ധഞ്ച ന ആവഹതി അഫലാ ഹോതി. തേന വുത്തം – ‘‘ഏവം സുഭാസിതാ വാചാ, അഫലാ ഹോതി അകുബ്ബതോ’’തി. സഗന്ധകന്തി ചമ്പകനീലുപ്പലാദിഭേദം. ഏവന്തി യഥാ തം പുപ്ഫം ധാരേന്തസ്സ സരീരേ ഗന്ധോ ഫരതി, ഏവം തേപിടകബുദ്ധവചനസങ്ഖാതാ സുഭാസിതാ വാചാപി. കുബ്ബതോതി യോ സക്കച്ചം സവനാദീഹി തത്ഥ കത്തബ്ബം കരോതി, സാ അസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സഫലാ ഹോതി, സുതഗന്ധവാചാഗന്ധപടിപത്തിഗന്ധാനം ആവഹനതോ മഹപ്ഫലാ ഹോതി, മഹാനിസംസാതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പത്താ. ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ജാതാതി.

ഛത്തപാണിഉപാസകവത്ഥു സത്തമം.