൩. അയോഘരചരിയാവണ്ണനാ

൨൪. തതിയേ അയോഘരമ്ഹി സംവഡ്ഢോതി അമനുസ്സഉപദ്ദവപരിവജ്ജനത്ഥം ചതുരസ്സസാലവസേന കതേ മഹതി സബ്ബഅയോമയേ ഗേഹേ സംവഡ്ഢോ. നാമേനാസി അയോഘരോതി അയോഘരേ ജാതസംവഡ്ഢഭാവേനേവ ‘‘അയോഘരകുമാരോ’’തി നാമേന പാകടോ അഹോസി.

൨൫-൬. തദാ ഹി കാസിരഞ്ഞോ അഗ്ഗമഹേസിയാ പുരിമത്തഭാവേ സപത്തി ‘‘തവ ജാതം ജാതം പജം ഖാദേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനം പട്ഠപേത്വാ യക്ഖിനിയോനിയം നിബ്ബത്താ ഓകാസം ലഭിത്വാ തസ്സാ വിജാതകാലേ ദ്വേ വാരേ പുത്തേ ഖാദി. തതിയവാരേ പന ബോധിസത്തോ തസ്സാ കുച്ഛിയം പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. രാജാ ‘‘ദേവിയാ ജാതം ജാതം പജം ഏകാ യക്ഖിനീ ഖാദതി, കിം നു ഖോ കാതബ്ബ’’ന്തി മനുസ്സേഹി സമ്മന്തേത്വാ ‘‘അമനുസ്സാ നാമ അയോഘരസ്സ ഭായന്തി, അയോഘരം കാതും വട്ടതീ’’തി വുത്തേ കമ്മാരേ ആണാപേത്വാ ഥമ്ഭേ ആദിം കത്വാ അയോമയേഹേവ സബ്ബഗേഹസമ്ഭാരേഹി ചതുരസ്സസാലം മഹന്തം അയോഘരം നിട്ഠാപേത്വാ പരിപക്കഗബ്ഭം ദേവിം തത്ഥ വാസേസി. സാ തത്ഥ ധഞ്ഞപുഞ്ഞലക്ഖണം പുത്തം വിജായി. ‘‘അയോഘരകുമാരോ’’ത്വേവസ്സ നാമം കരിംസു. തം ധാതീനം ദത്വാ മഹന്തം ആരക്ഖം സംവിദഹിത്വാ രാജാ ദേവിം അന്തേപുരം ആനേസി. യക്ഖിനീപി ഉദകവാരം ഗന്ത്വാ വേസ്സവണസ്സ ഉദകം വഹന്തീ ജീവിതക്ഖയം പത്താ.

മഹാസത്തോ അയോഘരേയേവ വഡ്ഢിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ, തത്ഥേവ സബ്ബസിപ്പാനി ഉഗ്ഗണ്ഹി. രാജാ പുത്തം സോളസവസ്സുദ്ദേസികം വിദിത്വാ ‘‘രജ്ജമസ്സ ദസ്സാമീ’’തി അമച്ചേ ആണാപേസി – ‘‘പുത്തം മേ ആനേഥാ’’തി. തേ ‘‘സാധു, ദേവാ’’തി നഗരം അലങ്കാരാപേത്വാ സബ്ബാലങ്കാരവിഭൂസിതം മങ്ഗലവാരണം ആദായ തത്ഥ ഗന്ത്വാ കുമാരം അലങ്കരിത്വാ ഹത്ഥിക്ഖന്ധേ നിസീദാപേത്വാ നഗരം പദക്ഖിണം കാരേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സേസും. മഹാസത്തോ രാജാനം വന്ദിത്വാ അട്ഠാസി. രാജാ തസ്സ സരീരസോഭം ഓലോകേത്വാ ബലവസിനേഹേന തം ആലിങ്ഗിത്വാ ‘‘അജ്ജേവ മേ പുത്തം അഭിസിഞ്ചഥാ’’തി അമച്ചേ ആണാപേസി. മഹാസത്തോ പിതരം വന്ദിത്വാ ‘‘ന മയ്ഹം രജ്ജേന അത്ഥോ, അഹം പബ്ബജിസ്സാമി, പബ്ബജ്ജം മേ അനുജാനാഥാ’’തി ആഹ. തേന വുത്തം ‘‘ദുക്ഖേന ജീവിതോ ലദ്ധോ’’തിആദി.

തത്ഥ ദുക്ഖേനാതി, താത, തവ ഭാതികാ ദ്വേ ഏകായ യക്ഖിനിയാ ഖാദിതാ, തുയ്ഹം പന തതോ അമനുസ്സഭയതോ നിവാരണത്ഥം കതേന ദുക്ഖേന മഹതാ ആയാസേന ജീവിതോ ലദ്ധോ. സംപീളേ പതിപോസിതോതി നാനാവിധായ അമനുസ്സരക്ഖായ സമ്ബാധേ അയോഘരേ വിജായനകാലതോ പട്ഠായ യാവ സോളസവസ്സുപ്പത്തിയാ സമ്ബാധേ സംവഡ്ഢിതോതി അത്ഥോ. അജ്ജേവ, പുത്ത, പടിപജ്ജ, കേവലം വസുധം ഇമന്തി കഞ്ചനമാലാലങ്കതസ്സ സേതച്ഛത്തസ്സ ഹേട്ഠാ രതനരാസിമ്ഹി ഠപേത്വാ തീഹി സങ്ഖേഹി അഭിസിഞ്ചിയമാനോ ഇമം കുലസന്തകം കേവലം സകലം സമുദ്ദപരിയന്തം തതോയേവ സഹ രട്ഠേഹീതി സരട്ഠകം സഹ നിഗമേഹി മഹാഗാമേഹീതി സനിഗമം അപരിമിതേന പരിവാരജനേന സദ്ധിം സജനം ഇമം വസുധം മഹാപഥവിം അജ്ജേവ, പുത്ത, പടിപജ്ജ, രജ്ജം കാരേഹീതി അത്ഥോ. വന്ദിത്വാ ഖത്തിയം. അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവിന്തി ഖത്തിയം കാസിരാജാനം മമ പിതരം വന്ദിത്വാ തസ്സ അഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഇദം വചനം അഭാസിം.

൨൭. യേ കേചി മഹിയാ സത്താതി ഇമിസ്സാ മഹാപഥവിയാ യേ കേചി സത്താ നാമ. ഹീനമുക്കട്ഠമജ്ഝിമാതി ലാമകാ ചേവ ഉത്തമാ ച, ഉഭിന്നം വേമജ്ഝേ ഭവത്താ മജ്ഝിമാ ച. സകേ ഗേഹേതി സബ്ബേ തേ സകേ ഗേഹേ. സകഞാതിഭീതി സകേഹി ഞാതീഹി സമ്മോദമാനാ വിസ്സട്ഠാ അനുക്കണ്ഠിതാ യഥാവിഭവം വഡ്ഢന്തി.

൨൮. ഇദം ലോകേ ഉത്തരിയന്തി ഇദം പന ഇമസ്മിം ലോകേ അസദിസം, മയ്ഹം ഏവ ആവേണികം. കിം പന തം സംപീളേ മമ പോസനന്തി സമ്ബാധേ മമ സംവഡ്ഢനം. തഥാ ഹി അയോഘരമ്ഹി സംവഡ്ഢോ, അപ്പഭേ ചന്ദസൂരിയേതി ചന്ദസൂരിയാനം പഭാരഹിതേ അയോഘരേ സംവഡ്ഢോമ്ഹീതി സംവഡ്ഢോ അമ്ഹി.

൨൯. പൂതികുണപസമ്പുണ്ണാതി പൂതിഗന്ധനാനപ്പകാരകുണപസമ്പുണ്ണാ ഗൂഥനിരയസദിസാ. മാതു കുച്ഛിതോ ജീവിതസംസയേ വത്തമാനേ കഥം മുച്ചിത്വാ നിക്ഖമിത്വാ. തതോ ഘോരതരേതി തതോപി ഗബ്ഭവാസതോ ദാരുണതരേ, അവിസ്സട്ഠവാസേന ദുക്ഖേ. പക്ഖിത്തയോഘരേതി പക്ഖിത്തോ അയോഘരേ, ബന്ധനാഗാരേ ഠപിതോ വിയ അഹോസിന്തി ദസ്സേതി.

൩൦. യദിഹന്തി ഏത്ഥ യദീതി നിപാതമത്തം. താദിസന്തി യാദിസം പുബ്ബേ വുത്തം, താദിസം പരമദാരുണം ദുക്ഖം പത്വാ അഹം രജ്ജേസു യദി രജ്ജാമി യദി രമിസ്സാമി, ഏവം സന്തേ പാപാനം ലാമകാനം നിഹീനപുരിസാനം ഉത്തമോ നിഹീനതമോ സിയം.

൩൧. ഉക്കണ്ഠിതോമ്ഹി കായേനാതി അപരിമുത്തഗബ്ഭവാസാദിനാ പൂതികായേന ഉക്കണ്ഠിതോ നിബ്ബിന്നോ അമ്ഹി. രജ്ജേനമ്ഹി അനത്ഥികോതി രജ്ജേനപി അനത്ഥികോ അമ്ഹി. യക്ഖിനിയാ ഹത്ഥതോ മുത്തോപി ഹി നാഹം അജരാമരോ, കിം മേ രജ്ജേന, രജ്ജഞ്ഹി നാമ സബ്ബേസം അനത്ഥാനം സന്നിപാതട്ഠാനം, തത്ഥ ഠിതകാലതോ പട്ഠായ ദുന്നിക്ഖമം ഹോതി, തസ്മാ തം അനുപഗന്ത്വാ നിബ്ബുതിം പരിയേസിസ്സം, യത്ഥ മം മച്ചു ന മദ്ദിയേതി യത്ഥ ഠിതം മം മഹാസേനോ മച്ചുരാജാ ന മദ്ദിയേ ന ഓത്ഥരേയ്യ ന അഭിഭവേയ്യ, തം നിബ്ബുതിം അമതമഹാനിബ്ബാനം പരിയേസിസ്സാമീതി.

൩൨. ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാനാതി ഏവം ഇമിനാ വുത്തപ്പകാരേന നാനപ്പകാരം സംസാരേ ആദീനവം പച്ചവേക്ഖണേന നിബ്ബാനേ ആനിസംസദസ്സനേന ച യോനിസോ ചിന്തേത്വാ. വിരവന്തേ മഹാജനേതി മയാ വിപ്പയോഗദുക്ഖാസഹനേന വിരവന്തേ പരിദേവന്തേ മാതാപിതുപ്പമുഖേ മഹന്തേ ജനേ. നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാതി യഥാ നാമ മഹാബലോ ഹത്ഥിനാഗോ ദുബ്ബലതരം രജ്ജുബന്ധനം സുഖേനേവ ഛിന്ദതി, ഏവമേവ ഞാതിസങ്ഗാദിഭേദസ്സ തസ്മിം ജനേ തണ്ഹാബന്ധനസ്സ ഛിന്ദനേന ബന്ധനം ഛേത്വാ കാനനസങ്ഖാതം മഹാവനം പബ്ബജ്ജൂപഗമനവസേന പാവിസിം. ഓസാനഗാഥാ വുത്തത്ഥാ ഏവ.

തത്ഥ ച മഹാസത്തോ അത്തനോ പബ്ബജ്ജാധിപ്പായം ജാനിത്വാ ‘‘താത, കിംകാരണാ പബ്ബജസീ’’തി രഞ്ഞാ വുത്തോ ‘‘ദേവ, അഹം മാതുകുച്ഛിമ്ഹി ദസ മാസേ ഗൂഥനിരയേ വിയ വസിത്വാ മാതു കുച്ഛിതോ നിക്ഖന്തോ യക്ഖിനിയാ ഭയേന സോളസവസ്സാനി ബന്ധനാഗാരേ വസന്തോ ബഹി ഓലോകേതുമ്പി ന ലഭിം, ഉസ്സദനിരയേ പക്ഖിത്തോ വിയ അഹോസിം, യക്ഖിനിതോ മുത്തോപി അജരാമരോ ന ഹോമി, മച്ചു നാമേസ ന സക്കാ കേനചി ജിനിതും, ഭവേ ഉക്കണ്ഠിതോമ്ഹി, യാവ മേ ബ്യാധിജരാമരണാനി നാഗച്ഛന്തി, താവദേവ പബ്ബജിത്വാ ധമ്മം ചരിസ്സാമി, അലം മേ രജ്ജേന, അനുജാനാഹി മം, ദേവ, പബ്ബജിതു’’ന്തി വത്വാ –

‘‘യമേകരത്തിം പഠമം, ഗബ്ഭേ വസതി മാണവോ;

അബ്ഭുട്ഠിതോവ സോ യാതി, സ ഗച്ഛം ന നിവത്തതീ’’തി. (ജാ. ൧.൧൫.൩൬൩) –

ആദിനാ ചതുവീസതിയാ ഗാഥാഹി പിതു ധമ്മം ദേസേത്വാ ‘‘മഹാരാജ, തുമ്ഹാകം രജ്ജം തുമ്ഹാകമേവ ഹോതു, ന മയ്ഹം ഇമിനാ അത്ഥോ, തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം കഥേന്തേയേവ ബ്യാധിജരാമരണാനി ആഗച്ഛേയ്യും, തിട്ഠഥ തുമ്ഹേ’’തി വത്വാ അയദാമം ഛിന്ദിത്വാ മത്തഹത്ഥീ വിയ, കഞ്ചനപഞ്ജരം ഭിന്ദിത്വാ സീഹപോതകോ വിയ, കാമേ പഹായ മാതാപിതരോ വന്ദിത്വാ നിക്ഖമി. അഥസ്സ പിതാ ‘‘അയം നാമ കുമാരോ പബ്ബജിതുകാമോ, കിമങ്ഗം പനാഹം, മമാപി രജ്ജേന അത്ഥോ നത്ഥീ’’തി രജ്ജം പഹായ തേന സദ്ധിം ഏവ നിക്ഖമി. തസ്മിം നിക്ഖമന്തേ ദേവീപി അമച്ചാപി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാദയോപീതി സകലനഗരവാസിനോ ഭോഗേ ഛഡ്ഡേത്വാ നിക്ഖമിംസു. സമാഗമോ മഹാ അഹോസി, പരിസാ ദ്വാദസയോജനികാ ജാതാ, തേ ആദായ മഹാസത്തോ ഹിമവന്തം പാവിസി.

സക്കോ ദേവരാജാ തസ്സ നിക്ഖന്തഭാവം ഞത്വാ വിസ്സകമ്മം പേസേത്വാ ദ്വാദസയോജനായാമം സത്തയോജനവിത്ഥാരം അസ്സമപദം കാരേസി, സബ്ബേ ച പബ്ബജിതപരിക്ഖാരേ പടിയാദാപേസി. ഇധ മഹാസത്തസ്സ പബ്ബജ്ജാ ച ഓവാദദാനഞ്ച ബ്രഹ്മലോകപരായനതാ ച പരിസായ സമ്മാ പടിപത്തി ച സബ്ബാ മഹാഗോവിന്ദചരിയായം (ചരിയാ. ൧.൩൭ ആദയോ) വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ.

തദാ മാതാപിതരോ മഹാരാജകുലാനി അഹേസും, പരിസാ ബുദ്ധപരിസാ, അയോഘരപണ്ഡിതോ ലോകനാഥോ.

തസ്സ സേസപാരമിനിദ്ധാരണാ ആനുഭാവവിഭാവനാ ച ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാതി.

അയോഘരചരിയാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.