൧൨. മഹാസുതസോമചരിയാവണ്ണനാ

൧൦൫. ദ്വാദസമേ സുതസോമോ മഹീപതീതി ഏവംനാമോ ഖത്തിയോ. മഹാസത്തോ ഹി തദാ കുരുരട്ഠേ ഇന്ദപത്ഥനഗരേ കോരബ്യസ്സ രഞ്ഞോ അഗ്ഗമഹേസിയാ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തി. തം സുതവിത്തതായ ചന്ദസമാനസോമ്മവരവണ്ണതായ ച ‘‘സുതസോമോ’’തി സഞ്ജാനിംസു. തം വയപ്പത്തം സബ്ബസിപ്പനിപ്ഫത്തിപ്പത്തം മാതാപിതരോ രജ്ജേ അഭിസിഞ്ചിംസു. ഗഹിതോ പോരിസാദേനാതി പുരിസാനം മനുസ്സാനം അദനതോ ഖാദനതോ ‘‘പോരിസാദോ’’തി ലദ്ധനാമേന ബാരാണസിരഞ്ഞാ ദേവതാബലികമ്മത്ഥം ഗഹിതോ.

ബാരാണസിരാജാ ഹി തദാ മംസം വിനാ അഭുഞ്ജന്തോ അഞ്ഞം മംസം അലഭന്തേന ഭത്തകാരകേന മനുസ്സമംസം ഖാദാപിതോ രസതണ്ഹായ ബദ്ധോ ഹുത്വാ മനുസ്സേ ഘാതേത്വാ മനുസ്സമംസം ഖാദന്തോ ‘‘പോരിസാദോ’’തി ലദ്ധനാമോ അമച്ചപാരിസജ്ജപ്പമുഖേഹി നാഗരേഹി നേഗമജാനപദേഹി ച ഉസ്സാഹിതേന കാളഹത്ഥിനാ നാമ അത്തനോ സേനാപതിനാ ‘‘ദേവ, യദി രജ്ജേന അത്ഥികോ മനുസ്സമംസഖാദനതോ വിരമാഹീ’’തി വുത്തോ ‘‘രജ്ജം പജഹന്തോപി മനുസ്സമംസഖാദനതോ ന ഓരമിസ്സാമീ’’തി വത്വാ തേഹി രട്ഠാ പബ്ബാജിതോ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ ഏകസ്മിം നിഗ്രോധരുക്ഖമൂലേ വസന്തോ ഖാണുപ്പഹാരേന പാദേ ജാതസ്സ വണസ്സ ഫാസുഭാവായ ‘‘സകലജമ്ബുദീപേ ഏകസതഖത്തിയാനം ഗലലോഹിതേന ബലികമ്മം കരിസ്സാമീ’’തി ദേവതായ ആയാചനം കത്വാ സത്താഹം അനാഹാരതായ വണേ ഫാസുകേ ജാതേ ‘‘ദേവതാനുഭാവേന മേ സോത്ഥി അഹോസീ’’തി സഞ്ഞായ ‘‘ദേവതായ ബലികമ്മത്ഥം രാജാനോ ആനേസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛന്തോ അതീതഭവേ സഹായഭൂതേന യക്ഖേന സമാഗന്ത്വാ തേന ദിന്നമന്തബലേന അധികതരഥാമജവപരക്കമസസമ്പന്നോ ഹുത്വാ സത്താഹബ്ഭന്തരേയേവ സതരാജാനോ ആനേത്വാ അത്തനോ വസനനിഗ്രോധരുക്ഖേ ഓലമ്ബേത്വാ ബലികമ്മകരണസജ്ജോ അഹോസി.

അഥ തസ്മിം രുക്ഖേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ തം ബലികമ്മം അനിച്ഛന്തീ ‘‘ഉപായേന നം നിസേധേസ്സാമീ’’തി പബ്ബജിതരൂപേന തസ്സ അത്താനം ദസ്സേത്വാ തേന അനുബദ്ധോ തിയോജനം ഗന്ത്വാ പുന അത്തനോ ദിബ്ബരൂപമേവ ദസ്സേത്വാ ‘‘ത്വം മുസാവാദീ തയാ ‘സകലജമ്ബുദീപേ രാജാനോ ആനേത്വാ ബലികമ്മം കരിസ്സാമീ’തി പടിസ്സുതം. ഇദാനി യേ വാ തേ വാ ദുബ്ബലരാജാനോ ആനേസി. ജമ്ബുദീപേ ജേട്ഠകം സുതസോമരാജാനം സചേ നാനേസ്സസി, ന മേ തേ ബലികമ്മേന അത്ഥോ’’തി ആഹ.

സോ ‘‘ദിട്ഠാ മേ അത്തനോ ദേവതാ’’തി തുസിത്വാ ‘‘സാമി, മാ ചിന്തയി, അഹം അജ്ജേവ സുതസോമം ആനേസ്സാമീ’’തി വത്വാ വേഗേന മിഗാജിനഉയ്യാനം ഗന്ത്വാ അസംവിഹിതായ ആരക്ഖായ പോക്ഖരണിം ഓതരിത്വാ പദുമിനിപത്തേന സീസം പടിച്ഛാദേത്വാ അട്ഠാസി. തസ്മിം അന്തോഉയ്യാനഗതേയേവ ബലവപച്ചൂസേ സമന്താ തിയോജനം ആരക്ഖം ഗണ്ഹിംസു. മഹാസത്തോ പാതോവ അലങ്കതഹത്ഥിക്ഖന്ധവരഗതോ ചതുരങ്ഗിനിയാ സേനായ നഗരതോ നിക്ഖമി. തദാ തക്കസിലതോ നന്ദോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ ചതസ്സോ സതാരഹഗാഥായോ ഗഹേത്വാ വീസയോജനസതം മഗ്ഗം അതിക്കമ്മ തം നഗരം പത്തോ രാജാനം പാചീനദ്വാരേന നിക്ഖമന്തം ദിസ്വാ ഹത്ഥം ഉക്ഖിപിത്വാ ‘‘ജയതു ഭവം, മഹാരാജാ’’തി വത്വാ ജയാപേസി.

രാജാ ഹത്ഥിനാ തം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘കുതോ നു, ത്വം ബ്രാഹ്മണ, ആഗച്ഛസി, കിമിച്ഛസി, കിം തേ ദജ്ജ’’ന്തി ആഹ. ബ്രാഹ്മണോ ‘‘തുമ്ഹേ ‘സുതവിത്തകാ’തി സുത്വാ ചതസ്സോ സതാരഹഗാഥായോ ആദായ തുമ്ഹാകം ദേസേതും ആഗതോമ്ഹീ’’തി ആഹ. മഹാസത്തോ തുട്ഠമാനസോ ഹുത്വാ ‘‘അഹം ഉയ്യാനം ഗന്ത്വാ ന്ഹായിത്വാ ആഗന്ത്വാ സോസ്സാമി, ത്വം മാ ഉക്കണ്ഠീ’’തി വത്വാ ‘‘ഗച്ഛഥ ബ്രാഹ്മണസ്സ അസുകഗേഹേ നിവാസം ഘാസച്ഛാദനഞ്ച സംവിദഹഥാ’’തി ആണാപേത്വാ ഉയ്യാനം പവിസിത്വാ മഹന്തം ആരക്ഖം സംവിധായ ഓളാരികാനി ആഭരണാനി ഓമുഞ്ചിത്വാ മസ്സുകമ്മം കാരേത്വാ ഉബ്ബട്ടിതസരീരോ പോക്ഖരണിയാ രാജവിഭവേന ന്ഹായിത്വാ പച്ചുത്തരിത്വാ ഉദകഗ്ഗഹണസാടകേ നിവാസേത്വാ അട്ഠാസി.

അഥസ്സ ഗന്ധമാലാലങ്കാരേ ഉപഹരിംസു. പോരിസാദോ ‘‘അലങ്കതകാലേ രാജാ ഭാരികോ ഭവിസ്സതി, സല്ലഹുകകാലേയേവ നം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി നദന്തോ ഖഗ്ഗം പരിവത്തേന്തോ ‘‘അഹമസ്മി പോരിസാദോ’’തി നാമം സാവേത്വാ ഉദകാ നിക്ഖമി. തസ്സ സദ്ദം സുത്വാ ഹത്ഥാരോഹാദയോ ഹത്ഥിആദിതോ ഭസ്സിംസു. ബലകായോ ദൂരേ ഠിതോ തതോവ പലായി. ഇതരോ അത്തനോ ആവുധാനി ഛഡ്ഡേത്വാ ഉരേന നിപജ്ജി. പോരിസാദോ രാജാനം ഉക്ഖിപിത്വാ ഖന്ധേ നിസീദാപേത്വാ സമ്മുഖട്ഠാനേയേവ അട്ഠാരസഹത്ഥം പാകാരം ലങ്ഘിത്വാ പുരതോ പഗലിതമദമത്തവരവാരണേ കുമ്ഭേ അക്കമിത്വാ പബ്ബതകൂടാനി വിയ പാതേന്തോ വാതജവാനിപി അസ്സരതനാനി പിട്ഠിയം അക്കമിത്വാ പാതേന്തോ രഥസീസേ അക്കമിത്വാ പാതേന്തോ ഭമരികം ഭമന്തോ വിയ നീലകാനി നിഗ്രോധപത്താനി മദ്ദന്തോ വിയ ഏകവേഗേനേവ തിയോജനമഗ്ഗം ഗന്ത്വാ കഞ്ചി അനുബന്ധന്തം അദിസ്വാ സണികം ഗച്ഛന്തോ സുതസോമസ്സ കേസേഹി ഉദകബിന്ദൂനി അത്തനോ ഉപരി പതന്താനി ‘‘അസ്സുബിന്ദൂനീ’’തി സഞ്ഞായ ‘‘കിമിദം സുതസോമോപി മരണം അനുസോചന്തോ രോദതീ’’തി ആഹ.

മഹാസത്തോ ‘‘നാഹം മരണതോ അനുസോചാമി, കുതോ രോദനാ, അപി ച ഖോ സങ്ഗരം കത്വാ സച്ചാപനം നാമ പണ്ഡിതാനം ആചിണ്ണം, തം ന നിപ്ഫജ്ജതീ’’തി അനുസോചാമി. കസ്സപദസബലേന ദേസിതാ ചതസ്സോ സതാരഹഗാഥായോ ആദായ തക്കസിലതോ ആഗതസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ആഗന്തുകവത്തം കാരേത്വാ ‘‘ന്ഹായിത്വാ ആഗന്ത്വാ സുണിസ്സാമി, യാവ മമാഗമനാ ആഗമേഹീ’’തി സങ്ഗരം കത്വാ ഉയ്യാനം ഗതോ, ത്വഞ്ച താ ഗാഥായോ സോതും അദത്വാ മം ഗണ്ഹീതി. തേന വുത്തം –

‘‘ഗഹിതോ പോരിസാദേന, ബ്രാഹ്മണേ സങ്ഗരം സരി’’ന്തി.

തത്ഥ ബ്രാഹ്മണേ സങ്ഗരം സരിന്തി നന്ദബ്രാഹ്മണേ അത്തനാ കതം പടിഞ്ഞം അനുസ്സരിം.

൧൦൬. ആവുണിത്വാ കരത്തലേതി തത്ഥ തത്ഥ ഉയ്യാനാദീസു ഗന്ത്വാ അത്തനോ ബലേന ആനീതാനം ഏകസതഖത്തിയാനം ഹത്ഥതലേ ഛിദ്ദം കത്വാ രുക്ഖേ ലമ്ബനത്ഥം രജ്ജും പടിമുഞ്ചിത്വാ. ഏതേസം പമിലാപേത്വാതി ഏതേ ഏകസതഖത്തിയേ ജീവഗ്ഗാഹം ഗഹേത്വാ ഉദ്ധംപാദേ അധോസിരേ കത്വാ പണ്ഹിയാ സീസം പഹരന്തോ ഭമണവസേന ഹത്ഥതലേ ആവുണിത്വാ രുക്ഖേ ആലമ്ബനവസേന സബ്ബസോ ആഹാരൂപച്ഛേദേന ച സബ്ബഥാ പമിലാപേത്വാ വിസോസേത്വാ ഖേദാപേത്വാതി അത്ഥോ. യഞ്ഞത്ഥേതി ബലികമ്മത്ഥേ സാധേതബ്ബേ. ഉപനയീ മമന്തി മം ഉപനേസി.

൧൦൭. തഥാ ഉപനീയമാനോ പന മഹാസത്തോ പോരിസാദേന ‘‘കിം ത്വം മരണതോ ഭായസീ’’തി വുത്തേ ‘‘നാഹം മരണതോ ഭായാമി, തസ്സ പന ബ്രാഹ്മണസ്സ മയാ കതോ സങ്ഗരോ ന പരിമോചിതോ’’തി അനുസോചാമി. ‘‘സചേ മം വിസ്സജ്ജേസ്സസി, തം ധമ്മം സുത്വാ തസ്സ ച സക്കാരസമ്മാനം കത്വാ പുന ആഗമിസ്സാമീ’’തി. ‘‘നാഹമിദം സദ്ദഹാമി, യം ത്വം മയാ വിസ്സജ്ജിതോ ഗന്ത്വാ പുന മമ ഹത്ഥം ആഗമിസ്സാസീ’’തി. ‘‘സമ്മ പോരിസാദ, മയാ സദ്ധിം ഏകാചരിയകുലേ സിക്ഖിതോ സഹായോ ഹുത്വാ ‘അഹം ജീവിതഹേതുപി ന മുസാ കഥേമീ’തി കിം ന സദ്ദഹസീ’’തി? കിഞ്ചാപി മേ ഏതേന വാചാമത്തകേന –

‘‘അസിഞ്ച സത്തിഞ്ച പരാമസാമി, സപഥമ്പി തേ സമ്മ അഹം കരോമി;

തയാ പമുത്തോ അനണോ ഭവിത്വാ, സച്ചാനുരക്ഖീ പുനരാവജിസ്സ’’ന്തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൦൭) –

മഹാസത്തേന ഇമായ ഗാഥായ വുത്തായ പോരിസാദോ ‘‘അയം സുതസോമോ ‘ഖത്തിയേഹി അകത്തബ്ബം സപഥം കരോമീ’തി വദതി, ഗന്ത്വാ അനാഗച്ഛന്തോപി മമ ഹത്ഥതോ ന മുച്ചിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ –

‘‘യോ തേ കതോ സങ്ഗരോ ബ്രാഹ്മണേന, രട്ഠേ സകേ ഇസ്സരിയേ ഠിതേന;

തം സങ്ഗരം ബ്രാഹ്മണ സപ്പദായ, സച്ചാനുരക്ഖീ പുനരാവജസ്സൂ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൦൮) –

വിസ്സജ്ജേസി.

മഹാസത്തോ രാഹുമുഖാ മുത്തോ ചന്ദോ വിയ നാഗബലോ ഥാമസമ്പന്നോ ഖിപ്പമേവ തം നഗരം സമ്പാപുണി. സേനാപിസ്സ ‘‘സുതസോമരാജാ പണ്ഡിതോ, പോരിസാദം ദമേത്വാ സീഹമുഖാ പമുത്തമത്തവരവാരണോ വിയ ആഗമിസ്സതീ’’തി ച ‘‘രാജാനം പോരിസാദസ്സ ദത്വാ ആഗതാ’’തി ഗരഹഭയേന ച ബഹിനഗരേയേവ നിവിട്ഠാ തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ ‘‘കച്ചിത്ഥ, മഹാരാജ, പോരിസാദേന ന കിലമിതോ’’തി പടിസന്ഥാരം കത്വാ ‘‘പോരിസാദേന മയ്ഹം മാതാപിതൂഹിപി ദുക്കരം കതം, തഥാരൂപോ നാമ ചണ്ഡോ സാഹസികോ മമം സദ്ദഹിത്വാ മം വിസ്സജ്ജേസീ’’തി വുത്തേ രാജാനം അലങ്കരിത്വാ ഹത്ഥിക്ഖന്ധം ആരോപേത്വാ പരിവാരേത്വാ നഗരം പാവിസി. തം ദിസ്വാ സബ്ബേ നാഗരാ തുസിംസു.

സോപി ധമ്മസോണ്ഡതായ മാതാപിതരോപി അനുപസങ്കമിത്വാ നിവേസനം ഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണം പക്കോസാപേത്വാ തസ്സ മഹന്തം സക്കാരസമ്മാനം കത്വാ ധമ്മഗരുതായ സയം നീചാസനേ നിസീദിത്വാ ‘‘തുമ്ഹേഹി മയ്ഹം ആഭതാ സതാരഹഗാഥാ സുണോമി ആചരിയാ’’തി ആഹ. ബ്രാഹ്മണോ മഹാസത്തേന യാചിതകാലേ ഗന്ധേഹി ഹത്ഥേ ഉബ്ബട്ടേത്വാ പസിബ്ബകതോ മനോരമം പോത്ഥകം നീഹരിത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി ഗഹേത്വാ ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, സുണോഹീ’’തി പോത്ഥകം വാചേന്തോ ഗാഥാ അഭാസി –

‘‘സകിദേവ സുതസോമ, സബ്ഭി ഹോതി സമാഗമോ;

സാ നം സങ്ഗതി പാലേതി, നാസബ്ഭി ബഹുസങ്ഗമോ.

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, സേയ്യോ ഹോതി ന പാപിയോ.

‘‘ജീരന്തി വേ രാജരഥാ സുചിത്താ, അഥോ സരീരമ്പി ജരം ഉപേതി;

സതഞ്ച ധമ്മോ ന ജരം ഉപേതി, സന്തോ ഹവേ സബ്ഭി പവേദയന്തി.

‘‘നഭഞ്ച ദൂരേ പഥവീ ച ദൂരേ, പാരം സമുദ്ദസ്സ തദാഹു ദൂരേ;

തതോ ഹവേ ദൂരതരം വദന്തി, സതഞ്ച ധമ്മോ അസതഞ്ച രാജാ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൧൧-൪൧൪, ൪൪൫-൪൪൮);

താ സുത്വാ മഹാസത്തോ ‘‘സഫലം മേ ആഗമന’’ന്തി തുട്ഠചിത്തോ ‘‘ഇമാ ഗാഥാ നേവ സാവകഭാസിതാ, ന ഇസിഭാസിതാ, ന കവിഭാസിതാ, ന ദേവഭാസിതാ, സബ്ബഞ്ഞുനാവ ഭാസിതാ. കിം നു ഖോ അഗ്ഘ’’ന്തി ചിന്തേന്തോ ‘‘ഇമം സകലമ്പി ചക്കവാളം യാവ ബ്രഹ്മലോകാ സത്തരതനപുണ്ണം കത്വാ ദിന്നേപി നേവ അനുച്ഛവികം കതം നാമ ഹോതി, അഹം ഖോ പനസ്സ തിയോജനസതികേ കുരുരട്ഠേ സത്തയോജനികേ ഇന്ദപത്ഥനഗരേ രജ്ജം ദാതും പഹോമി. രജ്ജം കാതും പനസ്സ ഭാഗ്യം നത്ഥി, തഥാ ഹിസ്സ അങ്ഗലക്ഖണാനുസാരേന അപ്പാനുഭാവതാ ദിസ്സതി, തസ്മാ ദിന്നമ്പി രജ്ജം ന ഇമസ്മിം തിട്ഠതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘ആചരിയ, തുമ്ഹേ അഞ്ഞേസം ഖത്തിയാനം ഇമാ ഗാഥായോ ദേസേത്വാ കിം ലഭഥാ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ഏകേകായ സതം സതം, മഹാരാജ, തേനേവ സതാരഹഗാഥാ നാമ ജാതാ’’തി. അഥസ്സ മഹാസത്തോ ‘‘ത്വം ആചരിയ, അത്തനാ ഗഹേത്വാ വിചരണഭണ്ഡസ്സ അഗ്ഘം ന ജാനാസീ’’തി.

‘‘സഹസ്സിയാ ഇമാ ഗാഥാ, നയിമാ ഗാഥാ സതാരഹാ;

ചത്താരി ത്വം സഹസ്സാനി, ഖിപ്പം ഗണ്ഹാഹി ബ്രാഹ്മണാ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൧൫);

ചത്താരി സഹസ്സാനി ദാപേത്വാ ഏകഞ്ച സുഖയാനകം ദത്വാ മഹതാ സക്കാരസമ്മാനേനേവ തം ഉയ്യോജേത്വാ മാതാപിതരോ വന്ദിത്വാ ‘‘അഹം ബ്രാഹ്മണേന ആഭതം സദ്ധമ്മരതനം പൂജേത്വാ തസ്സ ച സക്കാരസമ്മാനം കത്വാ ആഗമിസ്സാമീതി പോരിസാദസ്സ പടിഞ്ഞം ദത്വാ ആഗതോ. തത്ഥ യം ബ്രാഹ്മണസ്സ കത്തബ്ബം പടിപജ്ജിതബ്ബം തം കതം, ഇദാനി പോരിസാദസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി വുത്വാ ‘‘തേന ഹി, താത സുതസോമ, കിം നാമേതം കഥേസി, ചതുരങ്ഗിനിയാ സേനായ ചോരം ഗണ്ഹിസ്സാമ, മാ ഗച്ഛ ചോരസ്സ സന്തിക’’ന്തി യാചിംസു. സോളസസഹസ്സാ നാടകിത്ഥിയോ സേസപരിജനാപി ‘‘അമ്ഹേ അനാഥേ കത്വാ കുഹിം ഗച്ഛസി ദേവാ’’തി പരിദേവിംസു. ‘‘പുനപി കിര രാജാ ചോരസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സതീ’’തി ഏകകോലാഹലം അഹോസി.

മഹാസത്തോ ‘‘പടിഞ്ഞായ സച്ചാപനം നാമ സാധൂനം സപ്പുരിസാനം ആചിണ്ണം, സോപി മമം സദ്ദഹിത്വാ വിസ്സജ്ജേസി, തസ്മാ ഗമിസ്സാമിയേവാ’’തി മാതാപിതരോ വന്ദിത്വാ സേസജനം അനുസാസേത്വാ അസ്സുമുഖേന നാനപ്പകാരം പരിദേവന്തേന ഇത്ഥാഗാരാദിനാ ജനേന അനുഗതോ നഗരാ നിക്ഖമ്മ തം ജനം നിവത്തേതും മഗ്ഗേ ദണ്ഡകേന തിരിയം ലേഖം കത്വാ ‘‘ഇമം മമ ലേഖം മാ അതിക്കമിംസൂ’’തി വത്വാ അഗമാസി. മഹാജനോ തേജവതോ മഹാസത്തസ്സ ആണം അതിക്കമിതും അസക്കോന്തോ മഹാസദ്ദേന കന്ദിത്വാ രോദിത്വാ നിവത്തി. ബോധിസത്തോ ആഗതമഗ്ഗേനേവ തസ്സ സന്തികം അഗമാസി. തേന വുത്തം ‘‘അപുച്ഛി മം പോരിസാദോ’’തിആദി.

തത്ഥ കിം ത്വം ഇച്ഛസി നിസജ്ജന്തി ത്വം അത്തനോ നഗരം ഗന്തും മമ ഹത്ഥതോ നിസ്സജ്ജനം കിം ഇച്ഛസി, ത്വം ‘‘മയാ തക്കസിലാദീസു ചിരപരിചിതോ സച്ചവാദീ ചാ’’തി വദസി, തസ്മാ യഥാ മതി തേ കാഹാമി, യഥാരുചി തേ കരിസ്സാമി. യദി മേ ത്വം പുനേഹിസീതി സചേ പുന ത്വം ഏകംസേനേവ മമ സന്തികം ആഗമിസ്സസി.

൧൦൮. പണ്ഹേ ആഗമനം മമാതി പഗേവ മമ ആഗമനം തസ്സ പോരിസാദസ്സ പടിസ്സുണിത്വാ പാതോവ ആഗമിസ്സാമീതി പടിസ്സവം കത്വാ. രജ്ജം നിയ്യാതയിം തദാതി തദാ പോരിസാദസ്സ സന്തികം ഗന്തുകാമോ ‘‘ഇദം വോ രജ്ജം പടിപജ്ജഥാ’’തി മാതാപിതൂനം തിയോജനസതികം രജ്ജം നിയ്യാതേസിം.

൧൦൯. കസ്മാ പന രജ്ജം നിയ്യാതയിന്തി? അനുസ്സരിത്വാ സതം ധമ്മന്തി യസ്മാ പന പടിഞ്ഞായ സച്ചാപനം നാമ സതം സാധൂനം മഹാബോധിസത്താനം പവേണീ കുലവംസോ, തസ്മാ തം സച്ചപാരമിതാധമ്മം പുബ്ബകം പോരാണം ജിനേഹി ബുദ്ധാദീഹി സേവിതം അനുസ്സരിത്വാ സച്ചം അനുരക്ഖന്തോ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ധനം ദത്വാ അത്തനോ ജീവിതം പരിച്ചജിത്വാ പോരിസാദം ഉപാഗമിം.

൧൧൦. നത്ഥി മേ സംസയോ തത്ഥാതി തസ്മിം പോരിസാദസ്സ സന്തികം ഗമനേ ‘‘അയം മം കിം നു ഖോ ഘാതേസ്സതി, ഉദാഹു നോ’’തി മയ്ഹം സംസയോ നത്ഥി. ‘‘ചണ്ഡോ സാഹസികോ മയാ സദ്ധിം ഏകസതഖത്തിയേ ദേവതായ ബലികമ്മകരണസജ്ജോ ഏകന്തേനേവ ഘാതേസ്സതീ’’തി ജാനന്തോ ഏവ കേവലം സച്ചവാചം അനുരക്ഖന്തോ അത്തനോ ജീവിതം പരിച്ചജിത്വാ തം ഉപാഗമിം. യസ്മാ ചേതദേവം, തസ്മാ സച്ചേന മേ സമോ നത്ഥി, ഏസാ മേ പരമത്ഥഭാവപ്പത്താ സച്ചപാരമീതി.

ഉപാഗതേ പന മഹാസത്തേ വികസിതപുണ്ഡരീകപദുമസസ്സിരികമസ്സ മുഖം ദിസ്വാ ‘‘അയം വിഗതമരണഭയോ ഹുത്വാ ആഗതോ, കിസ്സ നു ഖോ ഏസ ആനുഭാവോ’’തി ചിന്തേന്തോ ‘‘തസ്സ മഞ്ഞേ ധമ്മസ്സ സുതത്താ അയം ഏവം തേജവാ നിബ്ഭയോ ച ജാതോ, അഹമ്പി തം സുത്വാ തേജവാ നിബ്ഭയോ ച ഭവിസ്സാമീ’’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ പോരിസാദോ മഹാസത്തം ആഹ – ‘‘സുണോമ സതാരഹഗാഥായോ യാസം സവനത്ഥം ത്വം അത്തനോ നഗരം ഗതോ’’തി.

തം സുത്വാ ബോധിസത്തോ ‘‘അയം പോരിസാദോ പാപധമ്മോ, ഇമം ഥോകം നിഗ്ഗഹേത്വാ ലജ്ജാപേത്വാ കഥേസ്സാമീ’’തി –

‘‘അധമ്മികസ്സ ലുദ്ദസ്സ, നിച്ചം ലോഹിതപാണിനോ;

നത്ഥി സച്ചം കുതോ ധമ്മോ, കിം സുതേന കരിസ്സസീ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൨൭) –

വത്വാ പുന തേന സുട്ഠുതരം സഞ്ജാതസവനാദരേന –

‘‘സുത്വാ ധമ്മം വിജാനന്തി, നരാ കല്യാണപാപകം;

അപി ഗാഥാ സുണിത്വാന, ധമ്മേ മേ രമതേ മനോ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൪൪) –

വുത്തേ ‘‘അയം അതിവിയ സഞ്ജാതാദരോ സോതുകാമോ, ഹന്ദസ്സ കഥേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘തേന ഹി സമ്മ, സാധുകം സുണോഹി മനസികരോഹീ’’തി വത്വാ നന്ദബ്രാഹ്മണേന കഥിതനിയാമേനേവ ഗാഥാനം സക്കച്ചം ഥുതിം കത്വാ ഛകാമാവചരദേവലോകേ ഏകകോലാഹലം കത്വാ ദേവതാസു സാധുകാരം ദദമാനാസു മഹാസത്തോ പോരിസാദസ്സ –

‘‘സകിദേവ മഹാരാജ, സബ്ഭി ഹോതി സമാഗമോ;

സാ നം സങ്ഗതി പാലേതി, നാസബ്ഭി ബഹുസങ്ഗമോ.

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, സേയ്യോ ഹോതി ന പാപിയോ.

‘‘ജീരന്തി വേ രാജരഥാ സുചിത്താ, അത്ഥോ സരീരമ്പി ജരം ഉപേതി;

സതഞ്ച ധമ്മോ ന ജരം ഉപേതി, സന്തോ ഹവേ സബ്ഭി പവേദയന്തി.

‘‘നഭഞ്ച ദൂരേ പഥവീ ച ദൂരേ, പാരം സമുദ്ദസ്സ തദാഹു ദൂരേ;

തതോ ഹവേ ദൂരതരം വദന്തി, സതഞ്ച ധമ്മോ അസതഞ്ച രാജാ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൧൧-൪൧൪) –

ധമ്മം കഥേസി. തസ്സ തേന സുകഥിതത്താ ചേവ അത്തനോ ച പുഞ്ഞാനുഭാവേന ഗാഥാ സുണന്തസ്സേവ സകലസരീരം പഞ്ചവണ്ണായ പീതിയാ പരിപൂരി. സോ ബോധിസത്തേ മുദുചിത്തോ ഹുത്വാ ‘‘സമ്മ സുതസോമ, ദാതബ്ബയുത്തകം ഹിരഞ്ഞാദിം ന പസ്സാമി, ഏകേകായ ഗാഥായ ഏകേകം വരം ദസ്സാമീ’’തി ആഹ. അഥ നം മഹാസത്തോ ‘‘ത്വം അത്തനോപി ഹിതാനി അജാനന്തോ പരസ്സ കിം നാമ വരം ദസ്സസീ’’തി അപസാദേത്വാ പുന തേന ‘‘വരം ഗണ്ഹഥാ’’തി യാചിതോ സബ്ബപഠമം ‘‘അഹം ചിരകാലം തം അരോഗം പസ്സേയ്യ’’ന്തി വരം യാചി. സോ ‘‘അയം ഇദാനി മേ വധിത്വാ മംസം ഖാദിതുകാമസ്സ മഹാനത്ഥകരസ്സ മയ്ഹമേവ ജീവിതമിച്ഛതീ’’തി തുട്ഠമാനസോ വഞ്ചേത്വാ വരസ്സ ഗഹിതഭാവം അജാനന്തോ അദാസി. മഹാസത്തോ ഹി ഉപായകുസലതായ തസ്സ ചിരം ജീവിതുകാമതാപദേസേന അത്തനോ ജീവിതം യാചി. അഥ ‘‘പരോസതം ഖത്തിയാനം ജീവിതം ദേഹീ’’തി ദുതിയം വരം, തേസം സകേ രട്ഠേ പടിപാദനം തതിയം വരം, മനുസ്സമംസഖാദനതോ വിരമണം ചതുത്ഥം വരം യാചി. സോ തീണി വരാനി ദത്വാ ചതുത്ഥം വരം അദാതുകാമോ ‘‘അഞ്ഞം വരം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വത്വാപി മഹാസത്തേന നിപ്പീളിയമാനോ തമ്പി അദാസിയേവ.

അഥ ബോധിസത്തോ പോരിസാദം നിബ്ബിസേവനം കത്വാ തേനേവ രാജാനോ മോചാപേത്വാ ഭൂമിയം നിപജ്ജാപേത്വാ ദാരകാനം കണ്ണതോ സുത്തവട്ടി വിയ സണികം രജ്ജുയോ നീഹരിത്വാ പോരിസാദേന ഏകം തചം ആഹരാപേത്വാ പാസാണേന ഘംസിത്വാ സച്ചകിരിയം കത്വാ തേസം ഹത്ഥതലാനി മക്ഖേസി. തങ്ഖണം ഏവ ഫാസുകം അഹോസി. ദ്വീഹതീഹം തത്ഥേവ വസിത്വാ തേ അരോഗേ കാരേത്വാ തേഹി സദ്ധിം അഭിജ്ജനകസഭാവം മിത്തസന്ഥവം കാരേത്വാ തേഹി സദ്ധിം തം ബാരാണസിം നേത്വാ രജ്ജേ പതിട്ഠാപേത്വാ ‘‘അപ്പമത്താ ഹോഥാ’’തി തേ രാജാനോ അത്തനോ അത്തനോ നഗരം പേസേത്വാ ഇന്ദപത്ഥനഗരതോ ആഗതായ അത്തനോ ചതുരങ്ഗിനിയാ സേനായ പരിവുതോ അത്തനോ നഗരം ഗതോ തുട്ഠപമുദിതേന നാഗരജനേന സമ്പരിവാരിയമാനോ അന്തേപുരം പവിസിത്വാ മാതാപിതരോ വന്ദിത്വാ മഹാതലം അഭിരുഹി.

അഥ മഹാസത്തോ ഛ ദാനസാലായോ കാരേത്വാ ദേവസികം മഹാദാനാനി പവത്തേന്തോ സീലാനി പരിപൂരേന്തോ ഉപോസഥം ഉപവസന്തോ പാരമിയോ അനുബ്രൂഹേസി. തേപി രാജാനോ മഹാസത്തസ്സ ഓവാദേ ഠത്വാ ദാനാദീനി പുഞ്ഞാനി കത്വാ ആയുപരിയോസാനേ സഗ്ഗപുരം പൂരയിംസു.

തദാ പോരിസാദോ അങ്ഗുലിമാലത്ഥേരോ അഹോസി, കാളഹത്ഥിഅമച്ചോ സാരിപുത്തത്ഥേരോ, നന്ദബ്രാഹ്മണോ ആനന്ദത്ഥേരോ, രുക്ഖദേവതാ മഹാകസ്സപത്ഥേരോ, രാജാനോ ബുദ്ധപരിസാ, മാതാപിതരോ മഹാരാജകുലാനി, സുതസോമമഹാരാജാ ലോകനാഥോ.

തസ്സ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ സേസപാരമിയോപി നിദ്ധാരേതബ്ബാ. തഥാ അലീനസത്തുചരിയാവണ്ണനായ (ചരിയാ അട്ഠ. ൨.൭൪ ആദയോ) വിയ മഹാസത്തസ്സ ഗുണാനുഭാവാ വിഭാവേതബ്ബാതി.

മഹാസുതസോമചരിയാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സച്ചപാരമീ നിട്ഠിതാ.