൪. ചൂളബോധിചരിയാവണ്ണനാ

൨൬. ചതുത്ഥേ ചൂളബോധീതി മഹാബോധിപരിബ്ബാജകത്തഭാവം ഉപാദായ ഇധ ‘‘ചൂളബോധീ’’തി സമഞ്ഞാ ആരോപിതാ, ന പന ഇമസ്മിം ഏവ ജാതകേ (ജാ. ൧.൧൦.൪൯ ആദയോ) അത്തനോ ജേട്ഠഭാതികാദിനോ മഹാബോധിസ്സ സമ്ഭവതോതി ദട്ഠബ്ബം. സുസീലവാതി സുട്ഠു സീലവാ, സമ്പന്നസീലോതി അത്ഥോ. ഭവം ദിസ്വാന ഭയതോതി കാമാദിഭവം ഭായിതബ്ബഭാവേന പസ്സിത്വാ. നേക്ഖമ്മന്തി ഏത്ഥ ച-സദ്ദസ്സ ലോപോ ദട്ഠബ്ബോ, തേന ‘‘ദിസ്വാനാ’’തി പദം ആകഡ്ഢീയതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ജാതിജരാബ്യാധിമരണം അപായദുക്ഖം അതീതേ വട്ടമൂലകം ദുക്ഖം, അനാഗതേ വട്ടമൂലകം ദുക്ഖം, പച്ചുപ്പന്നേ ആഹാരപരിയേട്ഠിമൂലകം ദുക്ഖന്തി ഇമേസം അട്ഠന്നം സംവേഗവത്ഥൂനം പച്ചവേക്ഖണേന സബ്ബമ്പി കാമാദിഭേദം ഭവം സംസാരഭയതോ ഉപട്ഠഹമാനം ദിസ്വാ നിബ്ബാനം തസ്സ ഉപായഭൂതാ സമഥവിപസ്സനാ തദുപായഭൂതാ ച പബ്ബജ്ജാതി ഇദം തിവിധമ്പി നേക്ഖമ്മം അനുസ്സവാദിസിദ്ധേന ഞാണചക്ഖുനാ തപ്പടിപക്ഖതോ ദിസ്വാ താപസപബ്ബജ്ജൂപഗമനേന അനേകാദീനവാകുലാ ഗഹട്ഠഭാവാ അഭിനിക്ഖമിത്വാ ഗതോതി.

൨൭. ദുതിയികാതി പോരാണദുതിയികാ, ഗിഹികാലേ പജാപതിഭൂതാ. കനകസന്നിഭാതി കഞ്ചനസന്നിഭത്തചാ. വട്ടേ അനപേക്ഖാതി സംസാരേ നിരാലയാ. നേക്ഖമ്മം അഭിനിക്ഖമീതി നേക്ഖമ്മത്ഥായ ഗേഹതോ നിക്ഖമി, പബ്ബജീതി അത്ഥോ.

൨൮. ആലയന്തി സത്താ ഏതേനാതി ആലയോ, തണ്ഹാ, തദഭാവേന നിരാലയാ. തതോ ഏവ ഞാതീസു തണ്ഹാബന്ധനസ്സ ഛിന്നത്താ ഛിന്നബന്ധു. ഏവം ഗിഹിബന്ധനാഭാവം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി പബ്ബജിതാനമ്പി കേസഞ്ചി യം ഹോതി ബന്ധനം, തസ്സാപി അഭാവം ദസ്സേതും ‘‘അനപേക്ഖാ കുലേ ഗണേ’’തി വുത്തം. തത്ഥ കുലേതി ഉപട്ഠാകകുലേ. ഗണേതി താപസഗണേ, സേസാ ബ്രഹ്മചാരിനോതി വുച്ചന്തി. ഉപാഗമുന്തി ഉഭോപി മയം ഉപാഗമിമ്ഹാ.

൨൯. തത്ഥാതി ബാരാണസിസാമന്തേ. നിപകാതി പഞ്ഞവന്തോ. നിരാകുലേതി ജനസഞ്ചാരരഹിതത്താ ജനേഹി അനാകുലേ, അപ്പസദ്ദേതി മിഗപക്ഖീനം ഉട്ഠാപനതോ തേസം വസ്സിതസദ്ദേനാപി വിരഹിതത്താ അപ്പസദ്ദേ. രാജുയ്യാനേ വസാമുഭോതി ബാരാണസിരഞ്ഞോ ഉയ്യാനേ മയം ഉഭോ ജനാ തദാ വസാമ.

തത്രായം അനുപുബ്ബികഥാ – അതീതേ ഇമസ്മിം ഏവ ഭദ്ദകപ്പേ ബോധിസത്തോ ബ്രഹ്മലോകതോ ചവിത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം കാസിഗാമേ ഏകസ്സ മഹാവിഭവസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്സ നാമഗ്ഗഹണസമയേ ‘‘ബോധികുമാരോ’’തി നാമം കരിംസു. വയപ്പത്തകാലേ പനസ്സ തക്കസിലം ഗന്ത്വാ സബ്ബസിപ്പാനി ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ പച്ചാഗതസ്സ അനിച്ഛമാനകസ്സേവ മാതാപിതരോ സമജാതികം കുലകുമാരികം ആനേസും. സാപി ബ്രഹ്മലോകചുതാവ ഉത്തമരൂപധരാ ദേവച്ഛരാപടിഭാഗാ. തേസം അനിച്ഛമാനാനം ഏവ അഞ്ഞമഞ്ഞം ആവാഹവിവാഹം കരിംസു. ഉഭിന്നമ്പി പന നേസം കിലേസമുദാചാരോ ന ഭൂതപുബ്ബോ, സാരാഗവസേന അഞ്ഞമഞ്ഞം ഓലോകനമ്പി നാഹോസി, കാ പന കഥാ ഇതരസംസഗ്ഗേ. ഏവം പരിസുദ്ധസീലാ അഹേസും.

അപരഭാഗേ മഹാസത്തോ മാതാപിതൂസു കാലംകതേസു തേസം സരീരകിച്ചം കത്വാ തം പക്കോസാപേത്വാ ‘‘ഭദ്ദേ, ത്വം ഇമം അസീതികോടിധനം ഗഹേത്വാ സുഖേന ജീവാഹീ’’തി ആഹ. ‘‘ത്വം പന അയ്യപുത്താ’’തി? ‘‘മയ്ഹം ധനേന കിച്ചം നത്ഥി, പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി. ‘‘കിം പന പബ്ബജ്ജാ ഇത്ഥീനമ്പി ന വട്ടതീ’’തി? ‘‘വട്ടതി, ഭദ്ദേ’’തി. ‘‘തേന ഹി മയ്ഹമ്പി ധനേന കിച്ചം നത്ഥി, അഹമ്പി പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി. തേ ഉഭോപി സബ്ബം വിഭവം പരിച്ചജിത്വാ മഹാദാനം ദത്വാ നിക്ഖമിത്വാ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ പബ്ബജിത്വാ ഉഞ്ഛാചരിയായ ഫലാഫലേഹി യാപേന്താ പബ്ബജ്ജാസുഖേനേവ ദസ സംവച്ഛരാനി വസിത്വാ ലോണമ്ബിലസേവനത്ഥായ ജനപദചാരികം ചരന്താ അനുപുബ്ബേന ബാരാണസിം പത്വാ രാജുയ്യാനേ വസിംസു. തേന വുത്തം ‘‘രാജുയ്യാനേ വസാമുഭോ’’തി.

൩൦. അഥേകദിവസം രാജാ ഉയ്യാനകീളം ഗതോ. ഉയ്യാനസ്സ ഏകപസ്സേ പബ്ബജ്ജാസുഖേന വീതിനാമേന്താനം തേസം സമീപട്ഠാനം ഗന്ത്വാ പരമപാസാദികം ഉത്തമരൂപധരം പരിബ്ബാജികം ഓലോകേന്തോ കിലേസവസേന പടിബദ്ധചിത്തോ ഹുത്വാ ബോധിസത്തം ‘‘അയം തേ പരിബ്ബാജികാ കിം ഹോതീ’’തി പുച്ഛി. തേന ‘‘ന ച കിഞ്ചി ഹോതി, കേവലം ഏകപബ്ബജ്ജായ പബ്ബജിതാ, അപി ച ഖോ പന ഗിഹികാലേ പാദപരിചാരികാ അഹോസീ’’തി വുത്തേ രാജാ ‘‘അയം കിരേതസ്സ ന കിഞ്ചി ഹോതി, അപി ച ഖോ പനസ്സ ഗിഹികാലേ പാദപരിചാരികാ അഹോസി, യംനൂനാഹം ഇമം അന്തേപുരം പവേസേയ്യം, തേനേവസ്സ ഇമിസ്സാ പടിപത്തിം ജാനിസ്സാമീ’’തി അന്ധബാലോ തത്ഥ അത്തനോ പടിബദ്ധചിത്തം നിവാരേതും അസക്കോന്തോ അഞ്ഞതരം പുരിസം ആണാപേസി ‘‘ഇമം പരിബ്ബാജികം രാജനിവേസനം നേഹീ’’തി.

സോ തസ്സ പടിസ്സുണിത്വാ ‘‘അധമ്മോ ലോകേ വത്തതീ’’തിആദീനി വത്വാ പരിദേവമാനം ഏവ തം ആദായ പായാസി. ബോധിസത്തോ തസ്സാ പരിദേവനസദ്ദം സുത്വാ ഏകവാരം ഓലോകേത്വാ പുന ന ഓലോകേസി. ‘‘സചേ പനാഹം വാരേസ്സാമി, തേസു ചിത്തം പദോസേത്വാ മയ്ഹം സീലസ്സ അന്തരായോ ഭവിസ്സതീ’’തി സീലപാരമിംയേവ ആവജ്ജേന്തോ നിസീദി. തേന വുത്തം ‘‘ഉയ്യാനദസ്സനം ഗന്ത്വാ, രാജാ അദ്ദസ ബ്രാഹ്മണി’’ന്തിആദി.

തത്ഥ തുയ്ഹേസാ കാ കസ്സ ഭരിയാതി തുയ്ഹം തവ ഏസാ കാ, കിം ഭരിയാ, ഉദാഹു ഭഗിനീ വാ സമാനാ കസ്സ അഞ്ഞസ്സ ഭരിയാ.

൩൧. ന മയ്ഹം ഭരിയാ ഏസാതി കാമഞ്ചേസാ മയ്ഹം ഗിഹികാലേ ഭരിയാ അഹോസി, പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ ന മയ്ഹം ഭരിയാ ഏസാ, നാപി അഹം ഏതിസ്സാ സാമികോ, കേവലം പന സഹധമ്മാ ഏകസാസനീ, അഹമ്പി പരിബ്ബാജകോ അയമ്പി പരിബ്ബാജികാതി സമാനധമ്മാ പരിബ്ബാജകസാസനേന ഏകസാസനീ, സബ്രഹ്മചാരിനീതി അത്ഥോ.

൩൨. തിസ്സാ സാരത്തഗധിതോതി കാമരാഗേന സാരത്തോ ഹുത്വാ പടിബദ്ധോ. ഗാഹാപേത്വാന ചേടകേതി ചേടകേഹി ഗണ്ഹാപേത്വാ ചേടകേ വാ അത്തനോ രാജപുരിസേ ആണാപേത്വാ തം പരിബ്ബാജികം ഗണ്ഹാപേത്വാ. നിപ്പീളയന്തോ ബലസാതി തം അനിച്ഛമാനം ഏവ ആകഡ്ഢനപരികഡ്ഢനാദിനാ നിപ്പീളയന്തോ ബാധേന്തോ, തഥാപി അഗച്ഛന്തിം ബലസാ ബലക്കാരേന രാജപുരിസേഹി ഗണ്ഹാപേത്വാ അത്തനോ അന്തേപുരം പവേസേസി.

൩൩. ഓദപത്തകിയാതി ഉദകപത്തം ആമസിത്വാ ഗഹിതഭരിയാ ഓദപത്തികാ നാമ, ഇദം വചനം പുരാണദുതിയികാഭാവേന ഉപലക്ഖണമത്തം ദട്ഠബ്ബം, സാ പനസ്സ ബ്രാഹ്മണവിവാഹവസേന മാതാപിതൂഹി സമ്പടിപാദിതാ, ‘‘ഓദപത്തകിയാ’’തി ച ഭാവേനഭാവലക്ഖണേ ഭുമ്മം. സഹജാതി പബ്ബജ്ജാജാതിവസേന സഹജാതാ, തേനേവാഹ ‘‘ഏകസാസനീ’’തി. ‘‘ഏകസാസനീ’’തി ച ഇദം ഭുമ്മത്ഥേ പച്ചത്തം, ഏകസാസനിയാതി അത്ഥോ. നയന്തിയാതി നീയന്തിയാ. കോപോ മേ ഉപപജ്ജഥാതി അയം തേ ഗിഹികാലേ ഭരിയാ ബ്രാഹ്മണീ സീലവതീ, പബ്ബജിതകാലേ ച സബ്രഹ്മചാരിനീഭാവതോ സഹജാതാ ഭഗിനീ, സാ തുയ്ഹം പുരതോ ബലക്കാരേന ആകഡ്ഢിത്വാ നീയതി. ‘‘ബോധിബ്രാഹ്മണ, കിം തേ പുരിസഭാവ’’ന്തി പുരിസമാനേന ഉസ്സാഹിതോ ചിരകാലസയിതോ വമ്മികബിലതോ കേനചി പുരിസേന ഘട്ടിതോ ‘‘സുസൂ’’തി ഫണം കരോന്തോ ആസിവിസോ വിയ മേ ചിത്തതോ കോപോ സഹസാ വുട്ഠാസി.

൩൪-൫. സഹകോപേ സമുപ്പന്നേതി കോപുപ്പത്തിയാ സഹ, തസ്സ ഉപ്പത്തിസമനന്തരമേവാതി അത്ഥോ. സീലബ്ബതമനുസ്സരിന്തി അത്തനോ സീലപാരമിം ആവജ്ജേസിം. തത്ഥേവ കോപം നിഗ്ഗണ്ഹിന്തി തസ്മിം ഏവ ആസനേ യഥാനിസിന്നോവ തം കോപം നിവാരേസിം. നാദാസിം വഡ്ഢിതൂപരീതി തതോ ഏകവാരുപ്പത്തിതോ ഉപരി ഉദ്ധം വഡ്ഢിതും ന അദാസിം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – കോപേ ഉപ്പന്നമത്തേ ഏവ ‘‘നനു ത്വം, ബോധിപരിബ്ബാജക, സബ്ബപാരമിയോ പൂരേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പടിവിജ്ഝിതുകാമോ, തസ്സ തേ കിമിദം സീലമത്തേപി ഉപക്ഖലനം, തയിദം ഗുന്നം ഖുരമത്തോദകേ ഓസീദന്തസ്സ മഹാസമുദ്ദസ്സ പരതീരം ഗണ്ഹിതുകാമതാ വിയ ഹോതീ’’തി അത്താനം പരിഭാസിത്വാ പടിസങ്ഖാനബലേന തസ്മിം ഏവ ഖണേ കോപം നിഗ്ഗഹേത്വാ പുന ഉപ്പജ്ജനവസേനസ്സ വഡ്ഢിതും ന അദാസിന്തി. തേനേവാഹ ‘‘യദി നം ബ്രാഹ്മണി’’ന്തിആദി.

തസ്സത്ഥോ – തം പരിബ്ബാജികം ബ്രാഹ്മണിം സോ രാജാ വാ അഞ്ഞോ വാ കോചി തിണ്ഹായപി നിസിതായ സത്തിയാ കോട്ടേയ്യ, ഖണ്ഡാഖണ്ഡികം യദി ഛിന്ദേയ്യ, ഏവം സന്തേപി സീലം അത്തനോ സീലപാരമിം നേവ ഭിന്ദേയ്യം. കസ്മാ? ബോധിയാ ഏവ കാരണാ, സബ്ബത്ഥ അഖണ്ഡിതസീലേനേവ സക്കാ സമ്മാസമ്ബോധിം പാപുണിതും, ന ഇതരേനാതി.

൩൬. ന മേ സാ ബ്രാഹ്മണീ ദേസ്സാതി സാ ബ്രാഹ്മണീ ജാതിയാ ഗോത്തേന കുലപ്പദേസേന ആചാരസമ്പത്തിയാ ചിരപരിചയേന പബ്ബജ്ജാദിഗുണസമ്പത്തിയാ ചാതി സബ്ബപ്പകാരേന ന മേ ദേസ്സാ ന അപ്പിയാ, ഏതിസ്സാ മമ അപ്പിയഭാവോ കോചി നത്ഥി. നപി മേ ബലം ന വിജ്ജതീതി മയ്ഹമ്പി ബലം ന ന വിജ്ജതി, അത്ഥി ഏവ. അഹം നാഗബലോ ഥാമസമ്പന്നോ, ഇച്ഛമാനോ സഹസാ വുട്ഠഹിത്വാ തം ആകഡ്ഢന്തേ പുരിസേ നിപ്പോഥേത്വാ തം ഗഹേത്വാ യഥിച്ഛിതട്ഠാനം ഗന്തും സമത്ഥോതി ദസ്സേതി. സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹന്തി തതോ പരിബ്ബാജികതോ സതഗുണേന സഹസ്സഗുണേന സതസഹസ്സഗുണേന സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണമേവ മയ്ഹം പിയം. തസ്മാ സീലാനുരക്ഖിസ്സന്തി തേന കാരണേന സീലമേവ അനുരക്ഖിസ്സം.

അഥ സോ രാജാ ഉയ്യാനേ പപഞ്ചം അകത്വാവ സീഘതരം ഗന്ത്വാ തം പരിബ്ബാജികം പക്കോസാപേത്വാ മഹന്തേന യസേന നിമന്തേസി. സാ യസസ്സ അഗുണം പബ്ബജ്ജായ ഗുണം അത്തനോ ബോധിസത്തസ്സ ച മഹന്തം ഭോഗക്ഖന്ധം പഹായ സംവേഗേന പബ്ബജിതഭാവഞ്ച കഥേസി. രാജാ കേനചി പരിയായേന തസ്സാ മനം അലഭന്തോ ചിന്തേസി – ‘‘അയം പരിബ്ബാജികാ സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ, സോപി പരിബ്ബാജകോ ഇമായ ആകഡ്ഢിത്വാ നീയമാനായ ന കിഞ്ചി വിപ്പകാരം ദസ്സേസി, സബ്ബത്ഥ നിരപേക്ഖചിത്തോ, ന ഖോ പന മേതം പതിരൂപം, യം ഏവരൂപേസു ഗുണവന്തേസു വിപ്പകാരോ, യംനൂനാഹം ഇമം പരിബ്ബാജികം ഗഹേത്വാ ഉയ്യാനം ഗന്ത്വാ ഇമം, തഞ്ച പരിബ്ബാജകം ഖമാപേയ്യ’’ന്തി? ഏവം പന ചിന്തേത്വാ ‘‘പരിബ്ബാജികം ഉയ്യാനം ആനേഥാ’’തി പുരിസേ ആണാപേത്വാ സയം പഠമതരം ഗന്ത്വാ ബോധിസത്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛി – ‘‘ഭോ പബ്ബജിത, കിം മയാ തായ പരിബ്ബാജികായ നീയമാനായ കോപോ തേ ഉപ്പജ്ജിത്ഥാ’’തി. മഹാസത്തോ ആഹ –

‘‘ഉപ്പജ്ജി മേ ന മുച്ചിത്ഥ, ന മേ മുച്ചിത്ഥ ജീവതോ;

രജംവ വിപുലാ വുട്ഠി, ഖിപ്പമേവ നിവാരയി’’ന്തി. (ജാ. ൧.൧൦.൫൨);

തം സുത്വാ രാജാ ‘‘കിം നു ഖോ ഏസ കോപമേവ സന്ധായ വദതി, ഉദാഹു അഞ്ഞം കിഞ്ചി സിപ്പാദിക’’ന്തി ചിന്തേത്വാ പുന പുച്ഛി –

‘‘കിം തേ ഉപ്പജ്ജി നോ മുച്ചി, കിം തേ നോ മുച്ചി ജീവതോ;

രജംവ വിപുലാ വുട്ഠി, കതമം തം നിവാരയീ’’തി. (ജാ. ൧.൧൦.൫൩);

തത്ഥ ഉപ്പജ്ജീതി ഏകവാരം ഉപ്പജ്ജി, ന പുന ഉപ്പജ്ജി. ന മുച്ചിത്ഥാതി കായവചീവികാരുപ്പാദനവസേന പന ന മുച്ചിത്ഥ, ന നം ബഹി പവത്തിതും വിസ്സജ്ജേസിന്തി അത്ഥോ. രജംവ വിപുലാ വുട്ഠീതി യഥാ നാമ ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേ ഉപ്പന്നം രജം വിപുലാ അകാലവുട്ഠിധാരാ ഠാനസോ നിവാരേതി, ഏവം തം വൂപസമേന്തോ നിവാരയിം, നിവാരേസിന്തി അത്ഥോ.

അഥസ്സ മഹാപുരിസോ നാനപ്പകാരേന കോധേ ആദീനവം പകാസേന്തോ –

‘‘യമ്ഹി ജാതേ ന പസ്സതി, അജാതേ സാധു പസ്സതി;

സോ മേ ഉപ്പജ്ജി നോ മുച്ചി, കോധോ ദുമ്മേധഗോചരോ.

‘‘യേന ജാതേന നന്ദന്തി, അമിത്താ ദുക്ഖമേസിനോ;

സോ മേ ഉപ്പജ്ജി നോ മുച്ചി, കോധോ ദുമ്മേധഗോചരോ.

‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനമ്ഹി, സദത്ഥം നാവബുജ്ഝതി;

സോ മേ ഉപ്പജ്ജി നോ മുച്ചി, കോധോ ദുമ്മേധഗോചരോ.

‘‘യേനാഭിഭൂതോ കുസലം ജഹാതി, പരക്കരേ വിപുലഞ്ചാപി അത്ഥം;

സ ഭീമസേനോ ബലവാ പമദ്ദീ, കോധോ മഹാരാജാ ന മേ അമുച്ചഥ.

‘‘കട്ഠസ്മിം മന്ഥമാനസ്മിം, പാവകോ നാമ ജായതി;

തമേവ കട്ഠം ഡഹതി, യസ്മാ സോ ജായതേ ഗിനി.

‘‘ഏവം മന്ദസ്സ പോസസ്സ, ബാലസ്സ അവിജാനതോ;

സാരമ്ഭാ ജായതേ കോധോ, സപി തേനേവ ഡയ്ഹതി.

‘‘അഗ്ഗീവ തിണകട്ഠസ്മിം, കോധോ യസ്സ പവഡ്ഢതി;

നിഹീയതി തസ്സ യസോ, കാളപക്ഖേവ ചന്ദിമാ.

‘‘അനിന്ധോ ധൂമകേതൂവ, കോധോ യസ്സൂപസമ്മതി;

ആപൂരതി തസ്സ യസോ, സുക്കപക്ഖേവ ചന്ദിമാ’’തി. (ജാ. ൧.൧൦.൫൪-൬൧) –

ഇമാഹി ഗാഥാഹി ധമ്മം ദേസേസി.

തത്ഥ ന പസ്സതീതി അത്തത്ഥമ്പി ന പസ്സതി, പഗേവ പരത്ഥം. സാധു പസ്സതീതി അത്തത്ഥം പരത്ഥം ഉഭയത്ഥഞ്ച സമ്മദേവ പസ്സതി. ദുമ്മേധഗോചരോതി നിപ്പഞ്ഞാനം വിസയഭൂതോ, നിപ്പഞ്ഞോ വാ ഗോചരോ ആഹാരോ ഇന്ധനം ഏതസ്സാതി ദുമ്മേധഗോചരോ. ദുക്ഖമേസിനോതി ദുക്ഖം ഇച്ഛന്താ. സദത്ഥന്തി അത്തനോ അത്ഥം വുഡ്ഢിം. പരക്കരേതി അപനേയ്യ വിനാസേയ്യ. സഭീമസേനോതി സോ ഭീമായ ഭയജനനിയാ മഹതിയാ കിലേസസേനായ സമന്നാഗതോ. പമദ്ദീതി ബലവഭാവേന സത്തേ പമദ്ദനസീലോ. ന മേ അമുച്ചഥാതി മമ സന്തികാ മോക്ഖം ന ലഭി, അബ്ഭന്തരേ ഏവ ദമിതോ, നിബ്ബിസേവനോ കതോതി അത്ഥോ. ഖീരം വിയ വാ മുഹുത്തം ദധിഭാവേന ചിത്തേന പതിട്ഠഹിത്ഥാതിപി അത്ഥോ.

മന്ഥമാനസ്മിന്തി അരണിസഹിതേ മഥിയമാനേ. ‘‘മഥമാനസ്മി’’ന്തിപി പാഠോ. യസ്മാതി യതോ കട്ഠാ. ഗിനീതി അഗ്ഗി. ബാലസ്സ അവിജാനതോതി ബാലസ്സ അജാനന്തസ്സ. സാരമ്ഭാ ജായതേതി കരണുത്തരിയകരണലക്ഖണാ സാരമ്ഭാ അരണിമന്ഥനതോ വിയ പാവകോ കോധോ ജായതേ. സപി തേനേവാതി സോപി ബാലോ തേനേവ കോധേന കട്ഠം വിയ അഗ്ഗിനാ ഡയ്ഹതി. അനിന്ധോ ധൂമകേതൂവാതി അനിന്ധനോ അഗ്ഗി വിയ. തസ്സാതി തസ്സ അധിവാസനഖന്തിയാ സമന്നാഗതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സുക്കപക്ഖേ ചന്ദോ വിയ ലദ്ധോ, യസോ അപരാപരം ആപൂരതീതി.

രാജാ മഹാസത്തസ്സ ധമ്മകഥം സുത്വാ മഹാപുരിസം പരിബ്ബാജികമ്പി രാജഗേഹതോ ആഗതം ഖമാപേത്വാ ‘‘തുമ്ഹേ പബ്ബജ്ജാസുഖം അനുഭവന്താ ഇധേവ ഉയ്യാനേ വസഥ, അഹം വോ ധമ്മികം രക്ഖാവരണഗുത്തിം കരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ വന്ദിത്വാ പക്കാമി. തേ ഉഭോപി തത്ഥേവ വസിംസു. അപരഭാഗേ പരിബ്ബാജികാ കാലമകാസി. ബോധിസത്തോ ഹിമവന്തം പവിസിത്വാ ഝാനാഭിഞ്ഞായോ നിബ്ബത്തേത്വാ ആയുപരിയോസാനേ ബ്രഹ്മലോകപരായനോ അഹോസി.

തദാ പരിബ്ബാജികാ രാഹുലമാതാ അഹോസി, രാജാ ആനന്ദത്ഥേരോ, ബോധിപരിബ്ബാജകോ ലോകനാഥോ.

തസ്സ ഇധാപി യഥാരഹം സേസപാരമിയോ നിദ്ധാരേതബ്ബാ. തഥാ മഹന്തം ഭോഗക്ഖന്ധം മഹന്തഞ്ച ഞാതിപരിവട്ടം പഹായ മഹാഭിനിക്ഖമനസദിസം ഗേഹതോ നിക്ഖമനം, തഥാ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതസ്സ ബഹുജനസമ്മതസ്സ സതോ പരമപ്പിച്ഛതായ കുലേസു ച ഗണേസു ച അലഗ്ഗതാ, അച്ചന്തമേവ ലാഭസക്കാരജിഗുച്ഛായ പവിവേകാഭിരതി, അതിസയവതീ ച അഭിസല്ലേഖവുത്തി, തഥാരൂപായ സീലവതിയാ കല്യാണധമ്മായ പരിബ്ബാജികായ അനനുഞ്ഞാതാ അത്തനോ പുരതോ ബലക്കാരേന പരാമസിയമാനായ സീലപാരമിം ആവജ്ജേത്വാ വികാരാനാപത്തി, കതാപരാധേ ച തസ്മിം രാജിനി ഉപഗതേ ഹിതചിത്തതം മേത്തചിത്തതം ഉപട്ഠപേത്വാ ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികേഹി സമനുസാസനന്തി ഏവമാദയോ ഇധ മഹാപുരിസസ്സ ഗുണാനുഭാവാ വിഭാവേതബ്ബാ. തേനേതം വുച്ചതി ‘‘ഏവം അച്ഛരിയാ ഹേതേ…പേ… ധമ്മസ്സ അനുധമ്മതോ’’തി.

ചൂളബോധിചരിയാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.