൧. അകിത്തിചരിയാവണ്ണനാ

൩. ഏവം ഭഗവാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സദേവമനുസ്സായ ച പരിസായ അത്തനോ പുബ്ബചരിയായ സവനേ ഉസ്സാഹം ജനേത്വാ ഇദാനി തം പുബ്ബചരിതം ഭവന്തരപടിച്ഛന്നം ഹത്ഥതലേ ആമലകം വിയ പച്ചക്ഖം കരോന്തോ ‘‘യദാ അഹം ബ്രഹാരഞ്ഞേ’’തിആദിമാഹ.

തത്ഥ യദാതി യസ്മിം കാലേ. ബ്രഹാരഞ്ഞേതി മഹാഅരഞ്ഞേ, അരഞ്ഞാനിയം, മഹന്തേ വനേതി അത്ഥോ. സുഞ്ഞേതി ജനവിവിത്തേ. വിപിനകാനനേതി വിപിനഭൂതേ കാനനേ, പദദ്വയേനാപി തസ്സ അരഞ്ഞസ്സ ഗഹനഭാവമേവ ദീപേതി, സബ്ബമേതം കാരദീപം സന്ധായ വുത്തം. അജ്ഝോഗാഹേത്വാതി അനുപവിസിത്വാ. വിഹരാമീതി ദിബ്ബബ്രഹ്മഅരിയആനേഞ്ജവിഹാരേഹി സമുപ്പാദിതസുഖവിസേസേന ഇരിയാപഥവിഹാരേന സരീരദുക്ഖം വിച്ഛിന്ദിത്വാ ഹരാമി അത്തഭാവം പവത്തേമി. അകിത്തി നാമ താപസോതി ഏവംനാമകോ താപസോ ഹുത്വാ യദാ അഹം തസ്മിം അരഞ്ഞേ വിഹരാമീതി അത്ഥോ. സത്ഥാ തദാ അത്തനോ അകിത്തിതാപസഭാവം ധമ്മസേനാപതിസ്സ വദതി. തത്രായം അനുപുബ്ബികഥാ –

അതീതേ കിര ഇമസ്മിംയേവ ഭദ്ദകപ്പേ ബാരാണസിയം ബ്രഹ്മദത്തേ നാമ രാജിനി രജ്ജം കാരേന്തേ ബോധിസത്തോ അസീതികോടിവിഭവസ്സ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലസ്സ കുലേ നിബ്ബത്തി, ‘‘അകിത്തീ’’തിസ്സ നാമം കരിംസു. തസ്സ പദസാ ഗമനകാലേ ഭഗിനീപി ജായി. ‘‘യസവതീ’’തിസ്സാ നാമം കരിംസു. സോ സോളസവസ്സകാലേ തക്കസിലം ഗന്ത്വാ സബ്ബസിപ്പാനി ഉഗ്ഗഹേത്വാ പച്ചാഗമാസി. അഥസ്സ മാതാപിതരോ കാലമകംസു. സോ തേസം പേതകിച്ചാനി കാരേത്വാ കതിപയദിവസാതിക്കമേന രതനാവലോകനം ആയുത്തകപുരിസേഹി കാരയമാനോ ‘‘ഏത്തകം മത്തികം, ഏത്തകം പേത്തികം, ഏത്തകം പിതാമഹ’’ന്തി സുത്വാ സംവിഗ്ഗമാനസോ ഹുത്വാ ‘‘ഇദം ധനമേവ പഞ്ഞായതി, ന ധനസ്സ സംഹാരകാ, സബ്ബേ ഇമം ധനം പഹായേവ ഗതാ, അഹം പന നം ആദായ ഗമിസ്സാമീ’’തി രാജാനം ആപുച്ഛിത്വാ ഭേരിം ചരാപേസി – ‘‘ധനേന അത്ഥികാ അകിത്തിപണ്ഡിതസ്സ ഗേഹം ആഗച്ഛന്തൂ’’തി.

സോ സത്താഹം മഹാദാനം പവത്തേത്വാ ധനേ അഖീയമാനേ ‘‘കിം മേ ഇമായ ധനകീളായ, അത്ഥികാ ഗണ്ഹിസ്സന്തീ’’തി നിവേസനദ്വാരം വിവരിത്വാ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണാദിഭരിതേ സാരഗബ്ഭേ വിവരാപേത്വാ ‘‘ദിന്നംയേവ ഹരന്തൂ’’തി ഗേഹം പഹായ ഞാതിപരിവട്ടസ്സ പരിദേവന്തസ്സ ഭഗിനിം ഗഹേത്വാ ബാരാണസിതോ നിക്ഖമിത്വാ നദിം ഉത്തരിത്വാ ദ്വേ തീണി യോജനാനി ഗന്ത്വാ പബ്ബജിത്വാ രമണീയേ ഭൂമിഭാഗേ പണ്ണസാലം കരിത്വാ വസതി. യേന പന ദ്വാരേന തദാ നിക്ഖമി, തം അകിത്തിദ്വാരം നാമ ജാതം. യേന തിത്ഥേന നദിം ഓതിണ്ണോ, തം അകിത്തിതിത്ഥം നാമ ജാതം. തസ്സ പബ്ബജിതഭാവം സുത്വാ ബഹൂ മനുസ്സാ ഗാമനിഗമരാജധാനിവാസിനോ തസ്സ ഗുണേഹി ആകഡ്ഢിയമാനഹദയാ അനുപബ്ബജിംസു. മഹാപരിവാരോ അഹോസി, മഹാലാഭസക്കാരോ നിബ്ബത്തി, ബുദ്ധുപ്പാദോ വിയ അഹോസി. അഥ മഹാസത്തോ ‘‘അയം ലാഭസക്കാരോ മഹാ, പരിവാരോപി മഹന്തോ, കായവിവേകമത്തമ്പി ഇധ ന ലഭതി, മയാ ഏകാകിനാ വിഹരിതും വട്ടതീ’’തി ചിന്തേത്വാ പരമപ്പിച്ഛഭാവതോ വിവേകനിന്നതായ ച കസ്സചി അജാനാപേത്വാ ഏകകോവ നിക്ഖമിത്വാ അനുപുബ്ബേന ദമിളരട്ഠം പത്വാ കാവീരപട്ടനസമീപേ ഉയ്യാനേ വിഹരന്തോ ഝാനാഭിഞ്ഞായോ നിബ്ബത്തേസി. തത്രാപിസ്സ മഹാലാഭസക്കാരോ ഉപ്പജ്ജി. സോ തം ജിഗുച്ഛന്തോ ഛഡ്ഡേത്വാ ആകാസേന ഗന്ത്വാ കാരദീപേ ഓതരി. തദാ കാരദീപോ അഹിദീപോ നാമ. സോ തത്ഥ മഹന്തം കാരരുക്ഖം ഉപനിസ്സായ പണ്ണസാലം മാപേത്വാ വാസം കപ്പേസി. അപ്പിച്ഛതായ പന കത്ഥചി അഗന്ത്വാ തസ്സ രുക്ഖസ്സ ഫലകാലേ ഫലാനി ഖാദന്തോ ഫലേ അസതി പത്താനി ഉദകസിത്താനി ഖാദന്തോ ഝാനസമാപത്തീഹി വീതിനാമേസി.

തസ്സ സീലതേജേന സക്കസ്സ പണ്ഡുകമ്ബലസിലാസനം ഉണ്ഹാകാരം ദസ്സേസി. സക്കോ ‘‘കോ നു ഖോ മം ഇമമ്ഹാ ഠാനാ ചാവേതുകാമോ’’തി ആവജ്ജേന്തോ പണ്ഡിതം ദിസ്വാ ‘‘കിമത്ഥം നു ഖോ അയം താപസോ ഏവം ദുക്കരം തപം ചരതി, സക്കത്തം നു ഖോ പത്ഥേതി, ഉദാഹു അഞ്ഞം, വീമംസിസ്സാമി നം. അയഞ്ഹി സുവിസുദ്ധകായവചീമനോസമാചാരോ ജീവിതേ നിരപേക്ഖോ ഉദകസിത്താനി കാരപത്താനി ഖാദതി, സചേ സക്കത്തം പത്ഥേതി അത്തനോ സിത്താനി കാരപത്താനി മയ്ഹം ദസ്സതി, നോ ചേ, ന ദസ്സതീ’’തി ബ്രാഹ്മണവണ്ണേന തസ്സ സന്തികം അഗമാസി. ബോധിസത്തോപി കാരപത്താനി സേദേത്വാ ‘‘സീതലീഭൂതാനി ഖാദിസ്സാമീ’’തി പണ്ണസാലദ്വാരേ നിസീദി. അഥസ്സ പുരതോ സക്കോ ബ്രാഹ്മണരൂപേന ഭിക്ഖായ അത്ഥികോ ഹുത്വാ അട്ഠാസി. മഹാസത്തോ തം ദിസ്വാ ‘‘ലാഭാ വത മേ, സുലദ്ധം വത മേ, ചിരസ്സം വത മേ യാചകോ ദിട്ഠോ’’തി സോമനസ്സപ്പത്തോ ഹുത്വാ ‘‘അജ്ജ മമ മനോരഥം മത്ഥകം പാപേത്വാ ദാനം ദസ്സാമീ’’തി പക്കഭാജനേനേവ ആദായ ഗന്ത്വാ ദാനപാരമിം ആവജ്ജേത്വാ അത്തനോ അസേസേത്വാവ തസ്സ ഭിക്ഖാഭാജനേ പക്ഖിപി. സക്കോ തം ഗഹേത്വാ ഥോകം ഗന്ത്വാ അന്തരധായി. മഹാസത്തോപി തസ്സ ദത്വാ പുന പരിയേട്ഠിം അനാപജ്ജിത്വാ തേനേവ പീതിസുഖേന വീതിനാമേസി.

ദുതിയദിവസേ പന കാരപത്താനി പചിത്വാ ‘‘ഹിയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യം അലഭിം, അജ്ജ നു ഖോ കഥ’’ന്തി പണ്ണസാലദ്വാരേ നിസീദി. സക്കോപി തഥേവ ആഗമി. മഹാസത്തോ പുനപി തഥേവ ദത്വാ വീതിനാമേസി. തതിയദിവസേ ച തഥേവ ദത്വാ ‘‘അഹോ വത മേ ലാഭാ, ബഹും വത പുഞ്ഞം പസവാമി, സചാഹം ദക്ഖിണേയ്യം ലഭേയ്യം, ഏവമേവ മാസമ്പി ദ്വേമാസമ്പി ദാനം ദദേയ്യ’’ന്തി ചിന്തേസി. തീസുപി ദിവസേസു ‘‘തേന ദാനേന ന ലാഭസക്കാരസിലോകം ന ചക്കവത്തിസമ്പത്തിം ന സക്കസമ്പത്തിം ന ബ്രഹ്മസമ്പത്തിം ന സാവകബോധിം ന പച്ചേകബോധിം പത്ഥേമി, അപി ച ഇദം മേ ദാനം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയോ ഹോതൂ’’തി യഥാധികാരം ചിത്തം ഠപേസി. തേന വുത്തം –

൪. ‘‘തദാ മം തപതേജേന, സന്തത്തോ തിദിവാഭിഭൂ;

ധാരേന്തോ ബ്രാഹ്മണവണ്ണം, ഭിക്ഖായ മം ഉപാഗമി.

൫. ‘‘പവനാ ആഭതം പണ്ണം, അതേലഞ്ച അലോണികം;

മമ ദ്വാരേ ഠിതം ദിസ്വാ, സകടാഹേന ആകിരിം.

൬. ‘‘തസ്സ ദത്വാനഹം പണ്ണം, നികുജ്ജിത്വാന ഭാജനം;

പുനേസനം ജഹിത്വാന, പാവിസിം പണ്ണസാലകം.

൭. ‘‘ദുതിയമ്പി തതിയമ്പി, ഉപഗഞ്ഛി മമന്തികം;

അകമ്പിതോ അനോലഗ്ഗോ, ഏവമേവമദാസഹം.

൮. ‘‘ന മേ തപ്പച്ചയാ അത്ഥി, സരീരസ്മിം വിവണ്ണിയം;

പീതിസുഖേന രതിയാ, വീതിനാമേമി തം ദിവം.

൯. ‘‘യദി മാസമ്പി ദ്വേമാസം, ദക്ഖിണേയ്യം വരം ലഭേ;

അകമ്പിതോ അനോലീനോ, ദദേയ്യം ദാനമുത്തമം.

൧൦. ‘‘ന തസ്സ ദാനം ദദമാനോ, യസം ലാഭഞ്ച പത്ഥയിം;

സബ്ബഞ്ഞുതം പത്ഥയാനോ, താനി കമ്മാനി ആചരി’’ന്തി.

തത്ഥ തദാതി യദാ അഹം അകിത്തിനാമകോ താപസോ ഹുത്വാ തസ്മിം ദീപേ കാരാരഞ്ഞേ വിഹരാമി, തദാ. മന്തി മമ. തപതേജേനാതി സീലപാരമിതാനുഭാവേന. സീലഞ്ഹി ദുച്ചരിതസംകിലേസസ്സ തപനതോ ‘‘തപോ’’തി വുച്ചതി, നേക്ഖമ്മവീരിയപാരമിതാനുഭാവേന വാ. താപി ഹി തണ്ഹാസംകിലേസസ്സ കോസജ്ജസ്സ ച തപനതോ ‘‘തപോ’’തി വുച്ചതി, ഉക്കംസഗതാ ച താ ബോധിസത്തസ്സ ഇമസ്മിം അത്തഭാവേതി. ഖന്തിസംവരസ്സ ചാപി പരമുക്കംസഗമനതോ ‘‘ഖന്തിപാരമിതാനുഭാവേനാ’’തിപി വത്തും വട്ടതേവ. ‘‘ഖന്തീ പരമം തപോ’’തി (ദീ. നി. ൨.൯൦; ധ. പ. ൧൮൪) ഹി വുത്തം. സന്തത്തോതി യഥാവുത്തഗുണാനുഭാവജനിതേന ധമ്മതാസിദ്ധേന പണ്ഡുകമ്ബലസിലാസനസ്സ ഉണ്ഹാകാരേന സന്താപിതോ. തിദിവാഭിഭൂതി ദേവലോകാധിപതി, സക്കോതി അത്ഥോ. പണ്ണസാലായ സമീപേ ഗഹിതമ്പി കാരപണ്ണം പണ്ണസാലായ അരഞ്ഞമജ്ഝഗതത്താ ‘‘പവനാ ആഭത’’ന്തി വുത്തം.

അതേലഞ്ച അലോണികന്തി ദേയ്യധമ്മസ്സ അനുളാരഭാവേപി അജ്ഝാസയസമ്പത്തിയാ ദാനധമ്മസ്സ മഹാജുതികഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം. മമ ദ്വാരേതി മയ്ഹം പണ്ണസാലായ ദ്വാരേ. സകടാഹേന ആകിരിന്തി ഇമിനാ അത്തനോ കിഞ്ചിപി അസേസേത്വാ ദിന്നഭാവം ദസ്സേതി.

പുനേസനം ജഹിത്വാനാതി ‘‘ഏകദിവസം ദ്വിക്ഖത്തും ഘാസേസനം ന സല്ലേഖ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ ദാനപീതിയാ തിത്തോ വിയ ഹുത്വാ തസ്മിം ദിവസേ പുന ആഹാരപരിയേട്ഠിം അകത്വാ.

അകമ്പിതോതി സുദൂരവിക്ഖമ്ഭിതത്താ മച്ഛരിയേന അചലിതോ ദാനജ്ഝാസയതോ ചലനമത്തമ്പി അകാരിതോ. അനോലഗ്ഗോതി ലോഭവസേന ഈസകമ്പി അലഗ്ഗോ. തതിയമ്പീതി പി-സദ്ദേന ദുതിയമ്പീതി ഇമം സമ്പിണ്ഡേതി. ഏവമേവമദാസഹന്തി യഥാ പഠമം, ഏവമേവം ദുതിയമ്പി, തതിയമ്പി അദാസിം അഹം.

ന മേ തപ്പച്ചയാതി ഗാഥായ വുത്തമേവത്ഥം പാകടം കരോതി. തത്ഥ തപ്പച്ചയാതി ദാനപച്ചയാ തീസു ദിവസേസു ഛിന്നാഹാരതായ സരീരസ്മിം യേന വേവണ്ണിയേന ഭവിതബ്ബം, തമ്പി മേ സരീരസ്മിം വിവണ്ണിയം ദാനപച്ചയായേവ നത്ഥി. കസ്മാ? ദാനവിസയേന പീതിസുഖേന ദാനവിസയായ ഏവ ച രതിയാ. വീതിനാമേമി തം ദിവന്തി തം സകലം തിമത്തദിവസം വീതിനാമേമി, ന കേവലഞ്ച തീണി ഏവ ദിവസാനി, അഥ ഖോ മാസദ്വിമാസമത്തമ്പി കാലം, ഏവമേവ ദാതും പഹോമീതി ദസ്സേതും ‘‘യദി മാസമ്പീ’’തിആദി വുത്തം. അനോലീനോതി അലീനചിത്തോ, ദാനേ അസങ്കുചിതചിത്തോതി അത്ഥോ.

തസ്സാതി ബ്രാഹ്മണരൂപേന ആഗതസ്സ സക്കസ്സ. യസന്തി കിത്തിം, പരിവാരസമ്പത്തിം വാ. ലാഭഞ്ചാതി ദേവമനുസ്സേസു ചക്കവത്തിആദിഭാവേന ലദ്ധബ്ബം ലാഭം വാ ന പത്ഥയിം. അഥ ഖോ സബ്ബഞ്ഞുതം സമ്മാസമ്ബോധിം പത്ഥയാനോ ആകങ്ഖമാനോ താനി തീസു ദിവസേസു അനേകവാരം ഉപ്പന്നാനി ദാനമയാനി പുഞ്ഞകമ്മാനി ദാനസ്സ വാ പരിവാരഭൂതാനി കായസുചരിതാദീനി പുഞ്ഞകമ്മാനി ആചരിം അകാസിന്തി.

ഇതി ഭഗവാ തസ്മിം അത്തഭാവേ അത്തനോ സുദുക്കരം പുഞ്ഞചരിതമത്തമേവ ഇധ മഹാഥേരസ്സ പകാസേസി. ജാതകദേസനായം പന ചതുത്ഥദിവസേ സക്കസ്സ ഉപസങ്കമിത്വാ ബോധിസത്തസ്സ അജ്ഝാസയജാനനം വരേന ഉപനിമന്തനാ ബോധിസത്തസ്സ വരസമ്പടിച്ഛനസീസേന ധമ്മദേസനാ ദേയ്യധമ്മദക്ഖിണേയ്യാനം പുന സക്കസ്സ അനാഗമനസ്സ ച ആകങ്ഖമാനതാ ച പകാസിതാ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘അകിത്തിം ദിസ്വാന സമ്മന്തം, സക്കോ ഭൂതപതീ ബ്രവി;

കിം പത്ഥയം മഹാബ്രഹ്മേ, ഏകോ സമ്മസി ഘമ്മനി.

‘‘ദുക്ഖോ പുനബ്ഭവോ സക്ക, സരീരസ്സ ച ഭേദനം;

സമ്മോഹമരണം ദുക്ഖം, തസ്മാ സമ്മാമി, വാസവ.

‘‘ഏതസ്മിം തേ സുലപിതേ, പതിരൂപേ സുഭാസിതേ;

വരം കസ്സപ തേ ദമ്മി, യം കിഞ്ചി മനസിച്ഛസി.

‘‘വരഞ്ചേ മേ അദോ സക്ക, സബ്ബഭൂതാനമിസ്സര;

യേന പുത്തേ ച ദാരേ ച, ധനധഞ്ഞം പിയാനി ച;

ലദ്ധാ നരാ ന തപ്പന്തി, സോ ലോഭോ ന മയീ വസേ.

ഏതസ്മിം തേ സുലപിതേ…പേ… മനസിച്ഛസി.

‘‘വരഞ്ചേ മേ അദോ സക്ക, സബ്ബഭൂതാനമിസ്സര;

ഖേത്തം വത്ഥും ഹിരഞ്ഞഞ്ച, ഗവാസ്സം ദാസപോരിസം;

യേന ജാതേന ജീയന്തി, സോ ദോസോ ന മയീ വസേ.

‘‘ഏതസ്മിം തേ സുലപിതേ…പേ… മനസിച്ഛസി.

‘‘വരഞ്ചേ മേ അദോ സക്ക, സബ്ബഭൂതാനമിസ്സര;

ബാലം ന പസ്സേ ന സുണേ, ന ച ബാലേന സംവസേ;

ബാലേനല്ലാപസല്ലാപം, ന കരേ ന ച രോചയേ.

‘‘കിം നു തേ അകരം ബാലോ, വദ കസ്സപ കാരണം;

കേന കസ്സപ ബാലസ്സ, ദസ്സനം നാഭികങ്ഖസി.

‘‘അനയം നയതി ദുമ്മേധോ, അധുരായം നിയുഞ്ജതി;

ദുന്നയോ സേയ്യസോ ഹോതി, സമ്മാ വുത്തോ പകുപ്പതി;

വിനയം സോ ന ജാനാതി, സാധു തസ്സ അദസ്സനം.

‘‘ഏതസ്മിം തേ സുലപിതേ…പേ… മനസിച്ഛസി.

‘‘വരഞ്ചേ മേ അദോ സക്ക, സബ്ബഭൂതാനമിസ്സര;

ധീരം പസ്സേ സുണേ ധീരം, ധീരേന സഹ സംവസേ;

ധീരേനല്ലാപസല്ലാപം, തം കരേ തഞ്ച രോചയേ.

‘‘കിം നു തേ അകരം ധീരോ, വദ കസ്സപ കാരണം;

കേന കസ്സപ ധീരസ്സ, ദസ്സനം അഭികങ്ഖസി.

‘‘നയം നയതി മേധാവീ, അധുരായം ന യുഞ്ജതി;

സുനയോ സേയ്യസോ ഹോതി, സമ്മാ വുത്തോ ന കുപ്പതി;

വിനയം സോ പജാനാതി, സാധു തേന സമാഗമോ.

‘‘ഏതസ്മിം തേ സുലപിതേ…പേ… മനസിച്ഛസി.

‘‘വരഞ്ചേ മേ അദോ സക്ക, സബ്ബഭൂതാനമിസ്സര;

തതോ രത്യാ വിവസാനേ, സൂരിയുഗ്ഗമനം പതി;

ദിബ്ബാ ഭക്ഖാ പാതുഭവേയ്യും, സീലവന്തോ ച യാചകാ.

‘‘ദദതോ മേ ന ഖീയേഥ, ദത്വാ നാനുതപേയ്യഹം;

ദദം ചിത്തം പസാദേയ്യം, ഏതം സക്ക വരം വരേ.

‘‘ഏതസ്മിം തേ സുലപിതേ…പേ… മനസിച്ഛസി.

‘‘വരഞ്ചേ മേ അദോ സക്ക, സബ്ബഭൂതാനമിസ്സര;

ന മം പുന ഉപേയ്യാസി, ഏതം സക്ക വരം വരേ.

‘‘ബഹൂഹി വതചരിയാഹി, നരാ ച അഥ നാരിയോ;

ദസ്സനം അഭികങ്ഖന്തി, കിം നു മേ ദസ്സനേ ഭയം.

‘‘തം താദിസം ദേവവണ്ണം, സബ്ബകാമസമിദ്ധിനം;

ദിസ്വാ തപോ പമജ്ജേയ്യം, ഏതം തേ ദസ്സനേ ഭയ’’ന്തി. (ജാ. ൧.൧൩.൮൩-൧൦൩);

അഥ സക്കോ ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ന തേ ഇതോ പട്ഠായ സന്തികം ആഗമിസ്സാമീ’’തി തം അഭിവാദേത്വാ പക്കാമി. മഹാസത്തോ യാവജീവം തത്ഥേവ വസന്തോ ആയുപരിയോസാനേ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തി.

അനുരുദ്ധത്ഥേരോ തദാ സക്കോ അഹോസി, ലോകനാഥോ അകിത്തിപണ്ഡിതോ.

തസ്സ മഹാഭിനിക്ഖമനസദിസം നിക്ഖന്തത്താ നേക്ഖമ്മപാരമീ. സുവിസുദ്ധസീലാചാരതായ സീലപാരമീ. കാമവിതക്കാദീനം സുട്ഠു വിക്ഖമ്ഭിതത്താ വീരിയപാരമീ. ഖന്തിസംവരസ്സ പരമുക്കംസഗമനതോ ഖന്തിപാരമീ. പടിഞ്ഞാനുരൂപം പടിപത്തിയാ സച്ചപാരമീ. സബ്ബത്ഥ അചലസമാദാനാധിട്ഠാനേന അധിട്ഠാനപാരമീ. സബ്ബസത്തേസു ഹിതജ്ഝാസയേന മേത്താപാരമീ. സത്തസങ്ഖാരകതവിപ്പകാരേസു മജ്ഝത്തഭാവപ്പത്തിയാ ഉപേക്ഖാപാരമീ. താസം ഉപകാരാനുപകാരേ ധമ്മേ ജാനിത്വാ അനുപകാരേ ധമ്മേ പഹായ ഉപകാരധമ്മേസു പവത്താപനപുരേചരാ സഹജാതാ ച ഉപായകോസല്ലഭൂതാ അതിസല്ലേഖവുത്തിസാധനീ ച പഞ്ഞാ പഞ്ഞാപാരമീതി ഇമാപി ദസ പാരമിയോ ലബ്ഭന്തി.

ദാനജ്ഝാസയസ്സ പന അതിഉളാരഭാവേന ദാനമുഖേന ദേസനാ പവത്താ. തസ്മാ സബ്ബത്ഥ സമകാ മഹാകരുണാ, ദ്വേപി പുഞ്ഞഞാണസമ്ഭാരാ, കായസുചരിതാദീനി തീണി ബോധിസത്തസുചരിതാനി, സച്ചാധിട്ഠാനാദീനി ചത്താരി അധിട്ഠാനാനി, ഉസ്സാഹാദയോ ചതസ്സോ ബുദ്ധഭൂമിയോ, സദ്ധാദയോ പഞ്ച മഹാബോധിപരിപാചനീയാ ധമ്മാ, അലോഭജ്ഝാസയാദയോ ഛ ബോധിസത്താനം അജ്ഝാസയാ, തിണ്ണോ താരേസ്സാമീതിആദയോ സത്ത പടിഞ്ഞാ ധമ്മാ, അപ്പിച്ഛസ്സായം ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ മഹിച്ഛസ്സാതിആദയോ (ദീ. നി. ൩.൩൫൮; അ. നി. ൮.൩൦) അട്ഠ മഹാപുരിസവിതക്കാ (ദീ. നി. ൩.൩൫൮), നവ യോനിസോമനസികാരമൂലകാ ധമ്മാ, ദാനജ്ഝാസയാദയോ ദസ മഹാപുരിസജ്ഝാസയാ, ദാനസീലാദയോ ദസ പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥൂനീതി ഏവമാദയോ യേ അനേകസതഅനേകസഹസ്സപ്പഭേദാ ബോധിസമ്ഭാരഭൂതാ മഹാബോധിസത്തഗുണാ. തേ സബ്ബേപി യഥാരഹം ഇധ നിദ്ധാരേത്വാ വത്തബ്ബാ.

അപി ചേത്ഥ മഹന്തം ഭോഗക്ഖന്ധം മഹന്തഞ്ച ഞാതിപരിവട്ടം പഹായ മഹാഭിനിക്ഖമനസദിസം ഗേഹതോ നിക്ഖമനം, നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതസ്സ ബഹുജനസമ്മതസ്സ സതോ പരമപ്പിച്ഛഭാവേന കുലേസു ഗണേസു ച അലഗ്ഗതാ, അച്ചന്തമേവ ലാഭസക്കാരസിലോകജിഗുച്ഛാ, പവിവേകാഭിരതി, കായജീവിതനിരപേക്ഖോ പരിച്ചാഗോ, അനാഹാരസ്സേവ സതോ ദിവസത്തയമ്പി ദാനപീതിയാ പരിതുട്ഠസ്സ നിബ്ബികാരസരീരയാപനം, മാസദ്വിമാസമത്തമ്പി കാലം യാചകേ സതി ആഹാരം തഥേവ ദത്വാ ‘‘ദാനഗതേനേവ പീതിസുഖേന സരീരം യാപേസ്സാമീ’’തി പരിച്ചാഗേ അനോലീനവുത്തിസാധകോ ഉളാരോ ദാനജ്ഝാസയോ, ദാനം ദത്വാ പുന ആഹാരപരിയേട്ഠിയാ അകരണഹേതുഭൂതാ പരമസല്ലേഖവുത്തീതി ഏവമാദയോ മഹാസത്തസ്സ ഗുണാനുഭാവാ വേദിതബ്ബാ. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘ഏവം അച്ഛരിയാ ഹേതേ, അബ്ഭുതാ ച മഹേസിനോ;

മഹാകാരുണികാ ധീരാ, സബ്ബലോകേകബന്ധവാ.

‘‘അചിന്തേയ്യാനുഭാവാ ച, സദാ സദ്ധമ്മഗോചരാ;

ബോധിസത്താ മഹാസത്താ, സുചിസല്ലേഖവുത്തിനോ.

‘‘മഹാവാതസമുദ്ധത-വീചിമാലോ മഹോദധി;

അപി ലങ്ഘേയ്യ വേലന്തം, ബോധിസത്താ ന ധമ്മതം.

‘‘ലോകേ സഞ്ജാതവദ്ധാപി, ന തേ ഭാവിതഭാവിനോ;

ലിമ്പന്തി ലോകധമ്മേഹി, തോയേന പദുമം യഥാ.

‘‘യേസം വേ അത്തനി സ്നേഹോ, നിഹീയതി യഥാ യഥാ;

സത്തേസു കരുണാസ്നേഹോ, വഡ്ഢതേവ തഥാ തഥാ.

‘‘യഥാ ചിത്തം വസേ ഹോതി, ന ച ചിത്തവസാനുഗാ;

തഥാ കമ്മം വസേ ഹോതി, ന ച കമ്മവസാനുഗാ.

‘‘ദോസേഹി നാഭിഭൂയന്തി, സമുഗ്ഘാതേന്തി വാ ന തേ;

ചരന്താ ബോധിപരിയേട്ഠിം, പുരിസാജാനിയാ ബുധാ.

‘‘തേസു ചിത്തപ്പസാദോപി, ദുക്ഖതോ പരിമോചയേ;

പഗേവാനുകിരിയാ തേസം, ധമ്മസ്സ അനുധമ്മതോ’’തി.

പരമത്ഥദീപനിയാ ചരിയാപിടകസംവണ്ണനായ

അകിത്തിചരിയാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.