൨൬. കസ്സപബുദ്ധവംസവണ്ണനാ

കോണാഗമനസ്സ പന ഭഗവതോ അപരഭാഗേ തസ്സ സാസനേ ച അന്തരഹിതേ തിംസവസ്സസഹസ്സായുകാ സത്താ അനുപുബ്ബേന പരിഹായിത്വാ ദസവസ്സായുകാ ഹുത്വാ പുന വഡ്ഢിത്വാ അപരിമിതായുകാ ഹുത്വാ പുന അനുപുബ്ബേന പരിഹായിത്വാ വീസതിവസ്സസഹസ്സായുകേസു സത്തേസു ജാതേസു അനേകമനുസ്സപോ കസ്സപോ നാമ സത്ഥാ ലോകേ ഉദപാദി (സു. നി. അട്ഠ. ആമകഗന്ധസുത്തവണ്ണനാ). സോ പാരമിയോ പൂരേത്വാ തുസിതപുരേ നിബ്ബത്തിത്വാ തതോ ചവിത്വാ ബാരാണസീനഗരേ ബ്രഹ്മദത്തസ്സ നാമ ബ്രാഹ്മണസ്സ വിപുലഗുണവതിയാ ധനവതിയാ നാമ ബ്രാഹ്മണിയാ കുച്ഛിസ്മിം പടിസന്ധിം ഗഹേത്വാ ദസന്നം മാസാനം അച്ചയേന ഇസിപതനേ മിഗദായേ മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമി. ഗോത്തവസേന പനസ്സ ‘‘കസ്സപകുമാരോ’’തി നാമമകംസു. സോ ദ്വേ വസ്സസഹസ്സാനി അഗാരം അജ്ഝാവസി. ഹംസവാ യസവാ സിരിനന്ദോതി തസ്സ തയോ പാസാദാ അഹേസും. സുനന്ദാ നാമ ബ്രാഹ്മണിപ്പമുഖാനി അട്ഠചത്താലീസ ഇത്ഥിസഹസ്സാനി പച്ചുപട്ഠിതാനി അഹേസും.

സോ ചത്താരി നിമിത്താനി ദിസ്വാ സുനന്ദായ ബ്രാഹ്മണിയാ വിജിതസേനേ നാമ പുത്തേ ഉപ്പന്നേ ഉപ്പന്നസംവേഗോ ‘‘മഹാഭിനിക്ഖമനം നിക്ഖമിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേസി. അഥസ്സ പരിവിതക്കസമനന്തരമേവ പാസാദോ കുലാലചക്കമിവ ഭമിത്വാ ഗഗനതലമബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ പരമരുചിരകരനികരോ സരദസമയരജനികരോ വിയ താരാഗണപരിവുതോ അനേകനരസതപരിവുതോ ഗഗനതലമലങ്കരോന്തോ വിയ പുഞ്ഞാനുഭാവം പകാസേന്തോ വിയ ജനനയനഹദയാനി ആകഡ്ഢേന്തോ വിയ രുക്ഖഗ്ഗാനി പരം സോഭയമാനോ വിയ ച ഗന്ത്വാ നിഗ്രോധബോധിം മജ്ഝേകത്വാ ഭൂമിയം പതിട്ഠഹി. അഥ ബോധിസത്തോ മഹാസത്തോ പഥവിയം പതിട്ഠഹിത്വാ ദേവദത്തം അരഹത്തദ്ധജമാദായ പബ്ബജി. തസ്സ നാടകിത്ഥിയോ പാസാദാ ഓതരിത്വാ അഡ്ഢഗാവുതം മഗ്ഗം ഗന്ത്വാ സപരിവാരാ സേനാസന്നിവേസം കത്വാ നിസീദിംസു. തതോ ഇത്ഥിപരിചാരികേ ഠപേത്വാ സഹാഗതാ സബ്ബേ പബ്ബജിംസു.

മഹാപുരിസോ കിര സത്താഹം തേഹി പരിവുതോ പധാനചരിയം ചരിത്വാ വിസാഖപുണ്ണമായ സുനന്ദായ നാമ ബ്രാഹ്മണിയാ ദിന്നം മധുപായാസം പരിഭുഞ്ജിത്വാ ഖദിരവനേ ദിവാവിഹാരം കത്വാ സായന്ഹസമയേ സോമേന നാമ യവപാലകേന ഉപനീതാ അട്ഠ തിണമുട്ഠിയോ ഗഹേത്വാ നിഗ്രോധബോധിം ഉപഗന്ത്വാ പഞ്ചദസഹത്ഥായാമവിത്ഥതം തിണസന്ഥരം സന്ഥരിത്വാ തത്ഥ നിസീദിത്വാ അഭിസമ്ബോധിം പാപുണിത്വാ – ‘‘അനേകജാതിസംസാരം…പേ… തണ്ഹാനം ഖയമജ്ഝഗാ’’തി ഉദാനം ഉദാനേത്വാ സത്തസത്താഹം വീതിനാമേത്വാ അത്തനാ സഹ പബ്ബജിതാനം ഭിക്ഖൂനം കോടിയാ ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിം ദിസ്വാ ഗഗനതലേന ഗന്ത്വാ ബാരാണസിയം ഇസിപതനേ മിഗദായേ ഓതരിത്വാ തേഹി പരിവുതോ തത്ഥ ധമ്മചക്കം പവത്തേസി. തദാ വീസതിയാ കോടിസഹസ്സാനം പഠമോ ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. തേന വുത്തം –

൧. ‘‘കോണാഗമനസ്സ അപരേന, സമ്ബുദ്ധോ ദ്വിപദുത്തമോ;

കസ്സപോ നാമ ഗോത്തേന, ധമ്മരാജാ പഭങ്കരോ.

൨. ‘‘സഞ്ഛഡ്ഡിതം കുലമൂലം, ബഹ്വന്നപാനഭോജനം;

ദത്വാന യാചകേ ദാനം, പൂരയിത്വാന മാനസം;

ഉസഭോവ ആളകം ഭേത്വാ, പത്തോ സമ്ബോധിമുത്തമം.

൩. ‘‘ധമ്മചക്കം പവത്തേന്തേ, കസ്സപേ ലോകനായകേ;

വീസകോടിസഹസ്സാനം, പഠമാഭിസമയോ അഹൂ’’തി.

തത്ഥ സഞ്ഛഡ്ഡിതന്തി ഛഡ്ഡിതം ഉജ്ഝിതം പരിച്ചത്തം. കുലമൂലന്തി കുലഘരം, അപരിമിതഭോഗക്ഖന്ധം അനേകകോടിസഹസ്സധനസഞ്ചയം ദസസതനയനഭവനസദിസഭോഗം അതിദുച്ചജം തിണമിവ ഛഡ്ഡിതന്തി അത്ഥോ. യാചകേതി യാചകാനം ദത്വാ. ആളകന്തി ഗോട്ഠം, യഥാ ഉസഭോ ഗോട്ഠം ഭിന്ദിത്വാ യഥാസുഖം ഇച്ഛിതട്ഠാനം പാപുണാതി, ഏവം മഹാപുരിസോപി ഗേഹബന്ധനം ഭിന്ദിത്വാ അഭിസമ്ബോധിം പാപുണീതി അത്ഥോ.

പുന ചതുമാസം ജനപദചാരികം ചരമാനേ സത്ഥരി ദസകോടിസഹസ്സാനം ദുതിയോ അഭിസമയോ അഹോസി. യദാ പന സുന്ദരനഗരദ്വാരേ അസനരുക്ഖമൂലേ യമകപാടിഹാരിയം കരോന്തോ ധമ്മം ദേസേസി, തദാ പഞ്ചന്നം കോടിസഹസ്സാനം തതിയോ അഭിസമയോ അഹോസി. പുന യമകപാടിഹാരിയം കത്വാ സുരരിപുദുരഭിഭവനേ താവതിംസഭവനേ സുധമ്മാ നാമ ദേവസഭാ അത്ഥി, തത്ഥ നിസീദിത്വാ അത്തനോ മാതരം ധനവതീദേവിം പമുഖം കത്വാ ദസസഹസ്സിലോകധാതുയാ ദേവതാനം അനുഗ്ഗഹകരണത്ഥം സത്തപ്പകരണം അഭിധമ്മപിടകം ദേസേന്തോ തീണി ദേവതാകോടിസഹസ്സാനി ധമ്മാമതം പായേസി. തേന വുത്തം –

൪. ‘‘ചതുമാസം യദാ ബുദ്ധോ, ലോകേ ചരതി ചാരികം;

ദസകോടിസഹസ്സാനം, ദുതിയാഭിസമയോ അഹു.

൫. ‘‘യമകം വികുബ്ബനം കത്വാ, ഞാണധാതും പകിത്തയി;

പഞ്ചകോടിസഹസ്സാനം, തതിയാഭിസമയോ അഹു.

൬. ‘‘സുധമ്മാ ദേവപുരേ രമ്മേ, തത്ഥ ധമ്മം പകിത്തയി;

തീണികോടിസഹസ്സാനം, ദേവാനം ബോധയീ ജിനോ.

൭. ‘‘നരദേവസ്സ യക്ഖസ്സ, അപരേ ധമ്മദേസനേ;

ഏതേസാനം അഭിസമയാ, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയാ’’തി.

തത്ഥ ചതുമാസന്തി ചാതുമാസേ. അയമേവ വാ പാഠോ. ചരതീതി അചരി. യമകം വികുബ്ബനം കത്വാതി യമകപാടിഹാരിയം കത്വാ. ഞാണധാതുന്തി സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസഭാവം. ‘‘സബ്ബഞാണധാതു’’ന്തിപി വദന്തി. പകിത്തയീതി മഹാജനസ്സ പകാസേസി. സുധമ്മാതി താവതിംസഭവനേ സുധമ്മാ നാമ സഭാ അത്ഥി, തത്ഥ നിസീദിത്വാതി അത്ഥോ. ധമ്മന്തി അഭിധമ്മം.

തദാ കിര ആനുഭാവവിജിതനരദേവോ നരദേവോ നാമ മഹേസക്ഖോ ഹേട്ഠാ വുത്തനരദേവയക്ഖോ വിയ മഹിദ്ധികോ യക്ഖോ അഹോസി. സോ ജമ്ബുദീപേ ഏകസ്മിം നഗരേ രഞ്ഞോ യാദിസം രൂപം, താദിസം രൂപസണ്ഠാനം സരകുത്തിം നിമ്മിനിത്വാ തം രാജാനം മാരേത്വാ ഖാദിത്വാ സഹഅന്തേപുരം രജ്ജം പടിപജ്ജിത്വാ അപരിമിതമംസഭോജനോ അഹോസി. സോ കിര ഇത്ഥിധുത്തോ ച അഹോസി. യദാ പന തം കുസലാ ഛേകാ ഇത്ഥിയോ – ‘‘നായം അമ്ഹാകം രാജാ, അമനുസ്സോ ഏസോ’’തി ജാനന്തി, തദാ സോ ലജ്ജിതോ ഹുത്വാ താ സബ്ബാ ഖാദിത്വാ അഞ്ഞം നഗരം പടിപജ്ജതി. ഏവമേവ സോ നരദേവയക്ഖോ മനുസ്സേ ഭക്ഖയന്തോ യദാ സുന്ദരനഗരാഭിമുഖോ അഗമാസി, തദാ തം ദിസ്വാ നഗരവാസിനോ മനുസ്സാ മരണഭയതജ്ജിതസന്താസാ സകനഗരതോ നിക്ഖമിത്വാ തതോ തതോ പലായിംസു. അഥ തേ മനുസ്സേ പലായമാനേ ദിസ്വാ കസ്സപദസബലോ തസ്സ നരദേവസ്സ യക്ഖസ്സ പുരതോ അട്ഠാസി. നരദേവോ ഏവം ദേവദേവം ഠിതം ദിസ്വാ വിസ്സരം ഘോരം നാദം നദിത്വാ ഭഗവതോ ഭയം ഉപ്പാദേതും അസക്കോന്തോ തം സരണം ഗന്ത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛി. പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേത്വാ തം ദമേത്വാ ധമ്മേ ദേസിയമാനേ സമ്പത്താനം നരമരാനം ഗണനപഥാതീതാനം അഭിസമയോ അഹോസി. തേന വുത്തം – ‘‘നരദേവസ്സ യക്ഖസ്സാ’’തിആദി. തത്ഥ അപരേ ധമ്മദേസനേതി അപരസ്മിം ധമ്മദേസനേ. ഏതേസാനന്തി ഏതേസം. അയമേവ വാ പാഠോ.

തസ്സ പന കസ്സപഭഗവതോ ഏകോവ സാവകസന്നിപാതോ അഹോസി. ബാരാണസീനഗരേ പുരോഹിതപുത്തോ തിസ്സോ നാമ അഹോസി. സോ കസ്സപസ്സ ബോധിസത്തസ്സ സരീരേ ലക്ഖണസമ്പത്തിം ദിസ്വാ പിതുനോ ഭാസതോ സുത്വാ – ‘‘നിസ്സംസയം ഏസോ മഹാഭിനിക്ഖമനം നിക്ഖമിത്വാ ബുദ്ധോ ഭവിസ്സതി, ഏതസ്സാഹം സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ സംസാരദുക്ഖതോ മുച്ചിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ സുദ്ധമുനിഗണവന്തം ഹിമവന്തം ഗന്ത്വാ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജി. തസ്സ പരിവാരഭൂതാനി വീസതിതാപസസഹസ്സാനി അഹേസും. സോ അപരഭാഗേ ‘‘കസ്സപകുമാരോ നിക്ഖമിത്വാ അഭിസമ്ബോധിം അനുപ്പത്തോ’’തി സുത്വാ സപരിവാരോ ആഗന്ത്വാ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സന്തികേ സപരിവാരോ ഏഹിഭിക്ഖുപബ്ബജ്ജായ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തസ്മിം സമാഗമേ കസ്സപോ ഭഗവാ മാഘപുണ്ണമായം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസി. തേന വുത്തം –

൮. ‘‘തസ്സാപി ദേവദേവസ്സ, ഏകോ ആസി സമാഗമോ;

ഖീണാസവാനം വിമലാനം, സന്തചിത്താന താദിനം.

൯. ‘‘വീസഭിക്ഖുസഹസ്സാനം, തദാ ആസി സമാഗമോ;

അതിക്കന്തഭവന്താനം, ഹിരിസീലേന താദിന’’ന്തി.

തത്ഥ അതിക്കന്തഭവന്താനന്തി അതിക്കന്തപുഥുജ്ജനസോതാപന്നാദീനം, സബ്ബേസം ഖീണാസവാനമേവാതി അത്ഥോ. ഹിരിസീലേന താദിനന്തി ഹിരിയാ ച സീലേന ച സദിസാനം.

തദാ അമ്ഹാകം ബോധിസത്തോ ജോതിപാലോ നാമ മാണവോ തിണ്ണം വേദാനം പാരഗൂ ഭൂമിയഞ്ചേവ അന്തലിക്ഖേ ച പാകടോ ഘടികാരസ്സ കുമ്ഭകാരസ്സ സഹായോ അഹോസി. സോ തേന സദ്ധിം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ തസ്സ ധമ്മകഥം സുത്വാ തസ്സ സന്തികേ പബ്ബജി. സോ ആരദ്ധവീരിയോ തീണി പിടകാനി ഉഗ്ഗഹേത്വാ വത്തപടിപത്തിയാ ബുദ്ധസാസനം സോഭേസി. സോപി തം സത്ഥാ ബ്യാകാസി. തേന വുത്തം –

൧൦. ‘‘അഹം തദാ മാണവകോ, ജോതിപാലോതി വിസ്സുതോ;

അജ്ഝായകോ മന്തധരോ, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ.

൧൧. ‘‘ലക്ഖണേ ഇതിഹാസേ ച, സധമ്മേ പാരമിം ഗതോ;

ഭൂമന്തലിക്ഖകുസലോ, കതവിജ്ജോ അനവയോ.

൧൨. ‘‘കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ, ഘടികാരോ നാമുപട്ഠകോ;

സഗാരവോ സപ്പതിസ്സോ, നിബ്ബുതോ തതിയേ ഫലേ.

൧൩. ‘‘ആദായ മം ഘടീകാരോ, ഉപഗഞ്ഛി കസ്സപം ജിനം;

തസ്സ ധമ്മം സുണിത്വാന, പബ്ബജിം തസ്സ സന്തികേ.

൧൪. ‘‘ആരദ്ധവീരിയോ ഹുത്വാ, വത്താവത്തേസു കോവിദോ;

ന ക്വചി പരിഹായാമി, പൂരേസിം ജിനസാസനം.

൧൫. ‘‘യാവതാ ബുദ്ധഭണിതം, നവങ്ഗം ജിനസാസനം;

സബ്ബം പരിയാപുണിത്വാന, സോഭയിം ജിനസാസനം.

൧൬. ‘‘മമ അച്ഛരിയം ദിസ്വാ, സോപി ബുദ്ധോ വിയാകരി;

ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, അയം ബുദ്ധോ ഭവിസ്സതി.

൧൭. ‘‘അഹു കപിലവ്ഹയാ രമ്മാ…പേ… ഹേസ്സാമ സമ്മുഖാ ഇമം.

൩൦. ‘‘തസ്സാപി വചനം സുത്വാ, ഭിയ്യോ ചിത്തം പസാദയിം;

ഉത്തരിം വതമധിട്ഠാസിം, ദസപാരമിപൂരിയാ.

൩൧. ‘‘ഏവമഹം സംസരിത്വാ, പരിവജ്ജേന്തോ അനാചരം;

ദുക്കരഞ്ച കതം മയ്ഹം, ബോധിയായേവ കാരണാ’’തി.

തത്ഥ ഭൂമന്തലിക്ഖകുസലോതി ഭൂമിസിക്ഖാസു ച അന്തലിക്ഖേസു ച ജോതിചക്കാചാരേ ജോതിവിജ്ജായ ച കുസലോതി അത്ഥോ. ഉപട്ഠകോതി ഉപട്ഠായകോ. സപ്പതിസ്സോതി സപ്പതിസ്സയോ. നിബ്ബുതോതി വിനീതോ, വിസ്സുതോ വാ. തതിയേ ഫലേതി നിമിത്തസത്തമീ, തതിയഫലാധിഗമഹേതു നിബ്ബുതോതി അത്ഥോ. ആദായാതി മം ഗഹേത്വാ. വത്താവത്തേസൂതി ഖുദ്ദകവത്തമഹാവത്തേസു. കോവിദോതി തേസം പൂരണേ കുസലോ. ന ക്വചി പരിഹായാമീതി ക്വചിപി സീലേസു വാ സമാധിസമാപത്തിആദീസു വാ കത്ഥചി കുതോപി ന പരിഹായാമി, സബ്ബത്ഥ മേ പരിഹാനി നാമ ന വിജ്ജതീതി ദീപേതി. ‘‘ന കോചി പരിഹായാമീ’’തിപി പാഠോ, സോയേവത്ഥോ.

യാവതാതി പരിച്ഛേദവചനമേതം, യാവതകന്തി അത്ഥോ. ബുദ്ധഭണിതന്തി ബുദ്ധവചനം. സോഭയിന്തി സോഭേസിം പകാസേസിം. മമ അച്ഛരിയന്തി മമ സമ്മാപടിപത്തിം അഞ്ഞേഹി അസാധാരണം അച്ഛരിയം അബ്ഭുതം കസ്സപോ ഭഗവാ ദിസ്വാതി അത്ഥോ. സംസരിത്വാതി സംസാരേ സംസരിത്വാ. അനാചരന്തി അനാചാരം അകത്തബ്ബം, അകരണീയന്തി അത്ഥോ.

തസ്സ പന കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ ജാതനഗരം ബാരാണസീ നാമ അഹോസി, ബ്രഹ്മദത്തോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ പിതാ, പരമഗുണവതീ ധനവതീ നാമ ബ്രാഹ്മണീ മാതാ, തിസ്സോ ച ഭാരദ്വാജോ ച ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ, സബ്ബമിത്തോ നാമുപട്ഠാകോ, അനുളാ ച ഉരുവേളാ ച ദ്വേ അഗ്ഗസാവികാ, നിഗ്രോധരുക്ഖോ ബോധി, സരീരം വീസതിഹത്ഥുബ്ബേധം അഹോസി, വീസതിവസ്സസഹസ്സാനി ആയു, സുനന്ദാ നാമസ്സ അഗ്ഗമഹേസീ, വിജിതസേനോ നാമ പുത്തോ, പാസാദയാനേന നിക്ഖമി. തേന വുത്തം –

൩൨. ‘‘നഗരം ബാരാണസീ നാമ, കികീ നാമാസി ഖത്തിയോ;

വസതേ തത്ഥ നഗരേ, സമ്ബുദ്ധസ്സ മഹാകുലം.

൩൩. ‘‘ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മദത്തോവ, ആസി ബുദ്ധസ്സ സോ പിതാ;

ധനവതീ നാമ ജനികാ, കസ്സപസ്സ മഹേസിനോ.

൩൮. ‘‘തിസ്സോ ച ഭാരദ്വാജോ ച, അഹേസും അഗ്ഗസാവകാ;

സബ്ബമിത്തോ നാമുപട്ഠാകോ, കസ്സപസ്സ മഹേസിനോ.

൩൯. ‘‘അനുളാ ഉരുവേളാ ച, അഹേസും അഗ്ഗസാവികാ;

ബോധി തസ്സ ഭഗവതോ, നിഗ്രോധോതി പവുച്ചതി.

൪൧. ‘‘ഉച്ചത്തനേന സോ ബുദ്ധോ, വീസതിരതനുഗ്ഗതോ;

വിജ്ജുലട്ഠീവ ആകാസേ, ചന്ദോവ ഗഹപൂരിതോ.

൪൨. ‘‘വീസതിവസ്സസഹസ്സാനി, ആയു തസ്സ മഹേസിനോ;

താവതാ തിട്ഠമാനോ സോ, താരേസി ജനതം ബഹും.

൪൩. ‘‘ധമ്മതളാകം മാപയിത്വാ, സീലം ദത്വാ വിലേപനം;

ധമ്മദുസ്സം നിവാസേത്വാ, ധമ്മമാലം വിഭജ്ജിയ.

൪൪. ‘‘ധമ്മവിമലമാദാസം, ഠപയിത്വാ മഹാജനേ;

കേചി നിബ്ബാനം പത്ഥേന്താ, പസ്സന്തു മേ അലങ്കരം.

൪൫. ‘‘സീലകഞ്ചുകം ദത്വാന, ഝാനകവചവമ്മിതം;

ധമ്മചമ്മം പാരുപിത്വാ, ദത്വാ സന്നാഹമുത്തമം.

൪൬. ‘‘സതിഫലകം ദത്വാന, തിഖിണം ഞാണകുന്തിമം;

ധമ്മഖഗ്ഗവരം ദത്വാ, സീലസംസഗ്ഗമദ്ദനം.

൪൭. ‘‘തേവിജ്ജാഭൂസനം ദത്വാന, ആവേളം ചതുരോ ഫലേ;

ഛളഭിഞ്ഞാഭരണം ദത്വാ, ധമ്മപുപ്ഫപിളന്ധനം.

൪൮. ‘‘സദ്ധമ്മപണ്ഡരച്ഛത്തം, ദത്വാ പാപനിവാരണം;

മാപയിത്വാഭയം പുപ്ഫം, നിബ്ബുതോ സോ സസാവകോ.

൪൯. ‘‘ഏസോ ഹി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, അപ്പമേയ്യോ ദുരാസദോ;

ഏസോ ഹി ധമ്മരതനോ, സ്വാക്ഖാതോ ഏഹിപസ്സികോ.

൫൦. ‘‘ഏസോ ഹി സങ്ഘരതനോ, സുപ്പടിപന്നോ അനുത്തരോ;

സബ്ബം തമന്തരഹിതം, നനു രിത്താ സബ്ബസങ്ഖാരാ’’തി.

തത്ഥ വിജ്ജുലട്ഠീവാതി ഘനഭാവേന സണ്ഠിതാ വിജ്ജുലതാ വിയ. ചന്ദോവ ഗഹപൂരിതോതി പരിവേസഗഹപരിക്ഖിതോ പുണ്ണചന്ദോ വിയ. ധമ്മതളാകം മാപയിത്വാതി പരിയത്തിധമ്മതളാകം മാപയിത്വാ. സീലം ദത്വാ വിലേപനന്തി ചതുപാരിസുദ്ധിസീലസങ്ഖാതം ചിത്തസന്തതിവിഭൂസനത്ഥം വിലേപനം ദത്വാ. ധമ്മദുസ്സം നിവാസേത്വാതി ഹിരോത്തപ്പധമ്മസങ്ഖാതം സാടകയുഗം നിവാസേത്വാ. ധമ്മമാലം വിഭജ്ജിയാതി സത്തത്തിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മകുസുമമാലം വിഭജിത്വാ. വിദഹിത്വാതി അത്ഥോ.

ധമ്മവിമലമാദാസന്തി വിമലം സോതാപത്തിമഗ്ഗസങ്ഖാതം ആദാസം സാവജ്ജാനവജ്ജകുസലാകുസലധമ്മസല്ലക്ഖണത്ഥം മഹാജനസ്സ ധമ്മതളാകതീരേ ധമ്മാദാസം ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. മഹാജനേതി മഹാജനസ്സ. കേചീതി യേ കേചി. നിബ്ബാനം പത്ഥേന്താതി സബ്ബാകുസലമലവിലയകരം അമതമസങ്ഖതമനീതികം പരമസന്തം അച്ചുതിരസം നിബ്ബാനം പത്ഥേന്താ വിചരന്തി. തേ ഇമം അലങ്കാരം വുത്തപ്പകാരം മയാ ദസ്സിതം പസ്സന്തൂതി അത്ഥോ. ‘‘നിബ്ബാനമഭിപത്ഥേന്താ, പസ്സന്തു മം അലങ്കര’’ന്തിപി പാഠോ, സോയേവത്ഥോ. അലങ്കരന്തി രസ്സം കത്വാ വുത്തം.

സീലകഞ്ചുകം ദത്വാനാതി പഞ്ചസീലദസസീലചതുപാരിസുദ്ധിസീലമയം കഞ്ചുകം ദത്വാ. ഝാനകവചവമ്മിതന്തി ചതുക്കപഞ്ചകജ്ഝാനകവചബന്ധം ബന്ധിത്വാ. ധമ്മചമ്മം പാരുപിത്വാതി സതിസമ്പജഞ്ഞസങ്ഖാതധമ്മചമ്മം പാരുപിത്വാ. ദത്വാ സന്നാഹമുത്തമന്തി ഉത്തമം ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതം വീരിയസന്നാഹം ദത്വാതി അത്ഥോ. സതിഫലകം ദത്വാനാതി രാഗാദിദോസാരിപാപനിവാരണത്ഥം ചതുസതിപട്ഠാനഫലകനിവാരണം ദത്വാ. തിഖിണം ഞാണകുന്തിമന്തി പടിവേധസമത്ഥം തിഖിണവിപസ്സനാഞാണകുന്തവന്തം, വിപസ്സനാഞാണനിസിതകുന്തവരന്തി അത്ഥോ, കിലേസബലനിധനകരസമത്ഥം വാ യോഗാവചരയോധവരം ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. ധമ്മഖഗ്ഗവരം ദത്വാതി തസ്സ യോഗാവചരസ്സ വീരിയുപലതലനിസിതധാരം മഗ്ഗപഞ്ഞാവരഖഗ്ഗം ദത്വാ. സീലസംസഗ്ഗമദ്ദനന്തി അരിയം ലോകുത്തരസീലം കിലേസസംസഗ്ഗമദ്ദനത്ഥായ, കിലേസനിഘാതനത്ഥായാതി അത്ഥോ.

തേവിജ്ജാഭൂസനം ദത്വാതി തേവിജ്ജാമയം വിഭൂസനം ദത്വാ. ആവേളം ചതുരോ ഫലേതി ചത്താരി ഫലാനി വടംസകം കത്വാ. ഛളഭിഞ്ഞാഭരണന്തി ആഭരണത്ഥായ അലങ്കാരകരണത്ഥായ ഛ അഭിഞ്ഞായോ ദത്വാ. ധമ്മപുപ്ഫപിളന്ധനന്തി നവലോകുത്തരധമ്മസങ്ഖാതം കുസുമമാലം കത്വാ. സദ്ധമ്മപണ്ഡരച്ഛത്തം, ദത്വാ പാപനിവാരണന്തി അച്ചന്തവിസുദ്ധം വിമുത്തിസേതച്ഛത്തം സബ്ബാകുസലാതപനിവാരണം ദത്വാ. മാപയിത്വാഭയം പുപ്ഫന്തി അഭയപുരഗാമിനം അട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗം പുപ്ഫം കത്വാതി അത്ഥോ.

കസ്സപോ കിര ഭഗവാ കാസിരട്ഠേ സേതബ്യനഗരേ സേതബ്യുയ്യാനേ പരിനിബ്ബായി. ധാതുയോ കിരസ്സ ന വികിരിംസു. സകലജമ്ബുദീപവാസിനോ മനുസ്സാ സന്നിപതിത്വാ ഏകേകം സുവണ്ണിട്ഠകം കോടിഅഗ്ഘനകം രതനവിചിത്തം ബഹിചിനനത്ഥം ഏകേകം അഡ്ഢകോടിഅഗ്ഘനകം അബ്ഭന്തരപൂരണത്ഥം മനോസിലായ മത്തികാകിച്ചം തേലേന ഉദകകിച്ചം കരോന്തോ യോജനുബ്ബേധം ഥൂപമകംസു.

‘‘കസ്സപോപി ഭഗവാ കതകിച്ചോ, സബ്ബസത്തഹിതമേവ കരോന്തോ;

കാസിരാജനഗരേ മിഗദായേ, ലോകനന്ദനകരോ നിവസീ’’തി.

സേസഗാഥാസു സബ്ബത്ഥ പാകടമേവാതി.

ഇതി മധുരത്ഥവിലാസിനിയാ ബുദ്ധവംസ-അട്ഠകഥായ

കസ്സപബുദ്ധവംസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഏത്താവതാ ചതുവീസതിയാ ബുദ്ധാനം ബുദ്ധവംസവണ്ണനാ

സബ്ബാകാരേന നിട്ഠിതാ.