൧൨. പദുമുത്തരബുദ്ധവംസവണ്ണനാ

നാരദബുദ്ധസ്സ സാസനം നവുതിവസ്സസഹസ്സാനി പവത്തിത്വാ അന്തരധായി. സോ ച കപ്പോ വിനസ്സിത്ഥ. തതോ പരം കപ്പാനം അസങ്ഖ്യേയ്യം ബുദ്ധാ ലോകേ ന ഉപ്പജ്ജിംസു. ബുദ്ധസുഞ്ഞോ വിഗതബുദ്ധാലോകോ അഹോസി. തതോ കപ്പേസു ച അസങ്ഖ്യേയ്യേസു വീതിവത്തേസു ഇതോ കപ്പസതസഹസ്സമത്ഥകേ ഏകസ്മിം കപ്പേ ഏകോ വിജിതമാരോ ഓഹിതഭാരോ മേരുസാരോ അസംസാരോ സത്തസാരോ സബ്ബലോകുത്തരോ പദുമുത്തരോ നാമ ബുദ്ധോ ലോകേ ഉദപാദി. സോപി പാരമിയോ പൂരേത്വാ തുസിതപുരേ നിബ്ബത്തിത്വാ തതോ ചവിത്വാ ഹംസവതീനഗരേ സബ്ബജനാനന്ദകരസ്സാനന്ദസ്സ നാമ രഞ്ഞോ അഗ്ഗമഹേസിയാ ഉദിതോദിതകുലേ ജാതായ സുജാതായ ദേവിയാ കുച്ഛിസ്മിം പടിസന്ധിം അഗ്ഗഹേസി. സാ ദേവതാഹി കതാരക്ഖാ ദസന്നം മാസാനം അച്ചയേന ഹംസവതുയ്യാനേ പദുമുത്തരകുമാരം വിജായി. പടിസന്ധിയഞ്ചസ്സ ജാതിയഞ്ച ഹേട്ഠാ വുത്തപ്പകാരാനി പാടിഹാരിയാനി അഹേസും.

തസ്സ കിര ജാതിയം പദുമവസ്സം വസ്സി. തേനസ്സ നാമഗ്ഗഹണദിവസേ ഞാതകാ ‘‘പദുമുത്തരകുമാരോ’’ത്വേവ നാമം അകംസു. സോ ദസവസ്സസഹസ്സാനി അഗാരം അജ്ഝാവസി. നരവാഹന-യസവാഹന-വസവത്തിനാമകാ തിണ്ണം ഉതൂനം അനുച്ഛവികാ തയോ ചസ്സ പാസാദാ അഹേസും. വസുദത്താദേവിപ്പമുഖാനം ഇത്ഥീനം സതസഹസ്സാനി വീസതിസഹസ്സാനി ച പച്ചുപട്ഠിതാനി അഹേസും. സോ വസുദത്തായ ദേവിയാ പുത്തേ സബ്ബഗുണാനുത്തരേ ഉത്തരകുമാരേ നാമ ഉപ്പന്നേ ചത്താരി നിമിത്താനി ദിസ്വാ – ‘‘മഹാഭിനിക്ഖമനം നിക്ഖമിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേസി. തസ്സ ചിന്തിതമത്തേവ വസവത്തിനാമകോ പാസാദോ കുമ്ഭകാരചക്കം വിയ ആകാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ദേവവിമാനമിവ പുണ്ണചന്ദോ വിയ ച ഗഗനതലേന ഗന്ത്വാ ബോധിരുക്ഖം മജ്ഝേകരോന്തോ സോഭിതബുദ്ധവംസവണ്ണനായ ആഗതപാസാദോ വിയ ഭൂമിയം ഓതരി.

മഹാപുരിസോ കിര തതോ പാസാദതോ ഓതരിത്വാ അരഹത്തദ്ധജഭൂതാനി കാസായാനി വത്ഥാനി ദേവദത്തിയാനി പാരുപിത്വാ തത്ഥേവ പബ്ബജി. പാസാദോ പനാഗന്ത്വാ സകട്ഠാനേയേവ അട്ഠാസി. മഹാസത്തേന സഹഗതായ പരിസായ ഠപേത്വാ ഇത്ഥിയോ സബ്ബേ പബ്ബജിംസു. മഹാപുരിസോ തേഹി സഹ സത്താഹം പധാനചരിയം ചരിത്വാ വിസാഖപുണ്ണമായ ഉജ്ജേനിനിഗമേ രുചാനന്ദസേട്ഠിധീതായ ദിന്നം മധുപായാസം പരിഭുഞ്ജിത്വാ സാലവനേ ദിവാവിഹാരം കത്വാ സായന്ഹസമയേ സുമിത്താജീവകേന ദിന്നാ അട്ഠ തിണമുട്ഠിയോ ഗഹേത്വാ സലലബോധിം ഉപഗന്ത്വാ തം പദക്ഖിണം കത്വാ അട്ഠത്തിംസഹത്ഥവിത്ഥതം തിണസന്ഥരം സന്ഥരിത്വാ പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ചതുരങ്ഗവീരിയം അധിട്ഠായ സമാരം മാരബലം വിധമിത്വാ പഠമേ യാമേ പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരിത്വാ ദുതിയേ യാമേ ദിബ്ബചക്ഖും വിസോധേത്വാ തതിയേ യാമേ പച്ചയാകാരം സമ്മസിത്വാ ആനാപാനചതുത്ഥജ്ഝാനതോ വുട്ഠായ പഞ്ചസു ഖന്ധേസു അഭിനിവിസിത്വാ ഉദയബ്ബയവസേന സമപഞ്ഞാസ ലക്ഖണാനി ദിസ്വാ യാവ ഗോത്രഭുഞാണം വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരിയമഗ്ഗേന സകലബുദ്ധഗുണേ പടിവിജ്ഝിത്വാ സബ്ബബുദ്ധാചിണ്ണം ‘‘അനേകജാതിസംസാരം…പേ… തണ്ഹാനം ഖയമജ്ഝഗാ’’തി ഉദാനം ഉദാനേസി. തദാ കിര ദസസഹസ്സചക്കവാളബ്ഭന്തരം സകലമ്പി അലങ്കരോന്തം വിയ പദുമവസ്സം വസ്സി. തേന വുത്തം –

൧. ‘‘നാരദസ്സ അപരേന, സമ്ബുദ്ധോ ദ്വിപദുത്തമോ;

പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, അക്ഖോഭോ സാഗരൂപമോ.

൨. ‘‘മണ്ഡകപ്പോ വാ സോ ആസി, യമ്ഹി ബുദ്ധോ അജായഥ;

ഉസ്സന്നകുസലാ ജനതാ, തമ്ഹി കപ്പേ അജായഥാ’’തി.

തത്ഥ സാഗരൂപമോതി സാഗരസദിസഗമ്ഭീരഭാവോ. മണ്ഡകപ്പോ വാ സോ ആസീതി ഏത്ഥ യസ്മിം കപ്പേ ദ്വേ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തി, അയം മണ്ഡകപ്പോ നാമ. ദുവിധോ ഹി കപ്പോ സുഞ്ഞകപ്പോ അസുഞ്ഞകപ്പോ ചാതി. തത്ഥ സുഞ്ഞകപ്പേ ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധചക്കവത്തിനോ ന ഉപ്പജ്ജന്തി. തസ്മാ ഗുണവന്തപുഗ്ഗലസുഞ്ഞത്താ ‘‘സുഞ്ഞകപ്പോ’’തി വുച്ചതി.

അസുഞ്ഞകപ്പോ പഞ്ചവിധോ – സാരകപ്പോ മണ്ഡകപ്പോ വരകപ്പോ സാരമണ്ഡകപ്പോ ഭദ്ദകപ്പോതി. തത്ഥ ഗുണസാരരഹിതേ കപ്പേ ഗുണസാരുപ്പാദകസ്സ ഗുണസാരജനനസ്സ ഏകസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ പാതുഭാവേന ‘‘സാരകപ്പോ’’തി വുച്ചതി. യസ്മിം പന കപ്പേ ദ്വേ ലോകനായകാ ഉപ്പജ്ജന്തി, സോ ‘‘മണ്ഡകപ്പോ’’തി വുച്ചതി. യസ്മിം കപ്പേ തയോ ബുദ്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തി, തേസു പഠമോ ദുതിയം ബ്യാകരോതി, ദുതിയോ തതിയന്തി, തത്ഥ മനുസ്സാ പമുദിതഹദയാ അത്തനാ പത്ഥിതപണിധാനവസേന വരയന്തി. തസ്മാ ‘‘വരകപ്പോ’’തി വുച്ചതി. യത്ഥ പന കപ്പേ ചത്താരോ ബുദ്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തി, സോ പുരിമകപ്പതോ വിസിട്ഠതരത്താ സാരതരത്താ ‘‘സാരമണ്ഡകപ്പോ’’തി വുച്ചതി. യസ്മിം കപ്പേ പഞ്ച ബുദ്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തി, സോ ‘‘ഭദ്ദകപ്പോ’’തി വുച്ചതി. സോ പന അതിദുല്ലഭോ. തസ്മിം പന കപ്പേ യേഭുയ്യേന സത്താ കല്യാണസുഖബഹുലാ ഹോന്തി. യേഭുയ്യേന തിഹേതുകാ കിലേസക്ഖയം കരോന്തി, ദുഹേതുകാ സുഗതിഗാമിനോ ഹോന്തി, അഹേതുകാ ഹേതും പടിലഭന്തി. തസ്മാ സോ കപ്പോ ‘‘ഭദ്ദകപ്പോ’’തി വുച്ചതി. തേന വുത്തം – ‘‘അസുഞ്ഞകപ്പോ പഞ്ചവിധോ’’തിആദി. വുത്തഞ്ഹേതം പോരാണേഹി –

‘‘ഏകോ ബുദ്ധോ സാരകപ്പേ, മണ്ഡകപ്പേ ജിനാ ദുവേ;

വരകപ്പേ തയോ ബുദ്ധാ, സാരമണ്ഡേ ചതുരോ ബുദ്ധാ;

പഞ്ച ബുദ്ധാ ഭദ്ദകപ്പേ, തതോ നത്ഥാധികാ ജിനാ’’തി.

യസ്മിം പന കപ്പേ പദുമുത്തരദസബലോ ഉപ്പജ്ജി, സോ സാരകപ്പോപി സമാനോ ഗുണസമ്പത്തിയാ മണ്ഡകപ്പസദിസത്താ ‘‘മണ്ഡകപ്പോ’’തി വുത്തോ. ഓപമ്മത്ഥേ വാ-സദ്ദോ ദട്ഠബ്ബോ. ഉസ്സന്നകുസലാതി ഉപചിതപുഞ്ഞാ. ജനതാതി ജനസമൂഹോ.

പദുമുത്തരോ പന പരിസുത്തരോ ഭഗവാ സത്താഹം ബോധിപല്ലങ്കേ വീതിനാമേത്വാ – ‘‘പഥവിയം പാദം നിക്ഖിപിസ്സാമീ’’തി ദക്ഖിണം പാദം അഭിനീഹരി. അഥ പഥവിം ഭിന്ദിത്വാ വിമലകോമലകേസരകണ്ണികാനി ജലജാമലാവികലവിപുലപലാസാനി ഥലജാനി ജലജാനി ഉട്ഠഹിംസു. തേസം കിര ധുരപത്താനി നവുതിഹത്ഥാനി കേസരാനി തിംസഹത്ഥാനി കണ്ണികാ ദ്വാദസഹത്ഥാ ഏകേകസ്സ നവഘടപ്പമാണാ രേണവോ അഹേസും. സത്ഥാ പന ഉബ്ബേധതോ അട്ഠപണ്ണാസഹത്ഥോ അഹോസി. തസ്സ ഉഭിന്നം ബാഹാനമന്തരം അട്ഠാരസഹത്ഥം നലാടം പഞ്ചഹത്ഥം ഹത്ഥപാദാ ഏകാദസഹത്ഥാ അഹേസും. തസ്സ ഏകാദസഹത്ഥേന പാദേന ദ്വാദസഹത്ഥായ കണ്ണികായ അക്കന്തമത്തായ നവഘടപ്പമാണാ രേണവോ ഉട്ഠഹിത്വാ അട്ഠപണ്ണാസഹത്ഥം സരീരപ്പദേസം ഉഗ്ഗന്ത്വാ മനോസിലാചുണ്ണവിചുണ്ണിതം വിയ കത്വാ പച്ചോത്ഥരന്തി. തദുപാദായ സത്ഥാ പദുമുത്തരോത്വേവ ലോകേ പഞ്ഞായിത്ഥാതി സംയുത്തഭാണകാ വദന്തി.

അഥ സബ്ബലോകുത്തരോ പദുമുത്തരോ ഭഗവാ ബ്രഹ്മായാചനം സമ്പടിച്ഛിത്വാ ധമ്മദേസനായ ഭാജനഭൂതേ സത്തേ ഓലോകേന്തോ മിഥിലനഗരേ ദേവലം സുജാതഞ്ചാതി ദ്വേ രാജപുത്തേ ഉപനിസ്സയസമ്പന്നേ ദിസ്വാ തങ്ഖണഞ്ഞേവ അനിലപഥേന ഗന്ത്വാ മിഥിലുയ്യാനേ ഓതരിത്വാ ഉയ്യാനപാലേന ദ്വേപി രാജകുമാരേ പക്കോസാപേസി. തേപി ച ‘‘അമ്ഹാകം പിതുച്ഛാപുത്തോ പദുമുത്തരകുമാരോ പബ്ബജിത്വാ സമ്മാസമ്ബോധിം പാപുണിത്വാ അമ്ഹാകം നഗരം സമ്പത്തോ, ഹന്ദ നം മയം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിസ്സാമാ’’തി സപരിവാരാ പദുമുത്തരം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പരിവാരേത്വാ നിസീദിംസു. തദാ ദസബലോ തേഹി പരിവുതോ താരാഗണപരിവുതോ പുണ്ണചന്ദോ വിയ വിരോചമാനോ തത്ഥ ധമ്മചക്കം പവത്തേസി, തദാ കോടിസതസഹസ്സാനം പഠമോ ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. തേന വുത്തം –

൩. ‘‘പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ, പഠമേ ധമ്മദേസനേ;

കോടിസതസഹസ്സാനം, ധമ്മാഭിസമയോ അഹൂ’’തി.

അഥാപരേന സമയേന സരദതാപസസമാഗമേ മഹാജനം നിരയസന്താപേന സന്താപേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ സത്തതിംസസതസഹസ്സസങ്ഖേ സത്തകായേ ധമ്മാമതം പായേസി, സോ ദുതിയോ ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. തേന വുത്തം –

൪. ‘‘തതോ പരമ്പി വസ്സന്തേ, തപ്പയന്തേ ച പാണിനോ;

സത്തത്തിംസസതസഹസ്സാനം, ദുതിയാഭിസമയോ അഹൂ’’തി.

യദാ പന ആനന്ദമഹാരാജാ വീസതിയാ പുരിസസഹസ്സേഹി വീസതിയാ അമച്ചേഹി ച സദ്ധിം പദുമുത്തരസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ മിഥിലനഗരേ പാതുരഹോസി. പദുമുത്തരോ ച ഭഗവാ തേ സബ്ബേ ഏഹിഭിക്ഖുപബ്ബജ്ജായ പബ്ബാജേത്വാ തേഹി പരിവുതോ ഗന്ത്വാ പിതുസങ്ഗഹം കുരുമാനോ ഹംസവതിയാ രാജധാനിയാ വസതി. തത്ഥ സോ അമ്ഹാകം ഭഗവാ വിയ കപിലപുരേ ഗഗനതലേ രതനചങ്കമേ ചങ്കമന്തോ ബുദ്ധവംസം കഥേസി, തദാ പഞ്ഞാസസതസഹസ്സാനം തതിയോ ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. തേന വുത്തം –

൫. ‘‘യമ്ഹി കാലേ മഹാവീരോ, ആനന്ദം ഉപസങ്കമി;

പിതുസന്തികം ഉപഗന്ത്വാ, ആഹനീ അമതദുന്ദുഭിം.

൬. ‘‘ആഹതേ അമതഭേരിമ്ഹി, വസ്സന്തേ ധമ്മവുട്ഠിയാ;

പഞ്ഞാസസതസഹസ്സാനം, തതിയാഭിസമയോ അഹൂ’’തി.

തത്ഥ ആനന്ദം ഉപസങ്കമീതി പിതരം ആനന്ദരാജാനം സന്ധായ വുത്തം. ആഹനീതി അഭിഹനി. ആഹതേതി ആഹതായ. അമതഭേരിമ്ഹീതി അമതഭേരിയാ, ലിങ്ഗവിപല്ലാസോ ദട്ഠബ്ബോ. ‘‘ആസേവിതേ’’തിപി പാഠോ, തസ്സ ആസേവിതായാതി അത്ഥോ. വസ്സന്തേ ധമ്മവുട്ഠിയാതി ധമ്മവസ്സം വസ്സന്തേതി അത്ഥോ. ഇദാനി അഭിസമയകരണൂപായം ദസ്സേന്തോ –

൭. ‘‘ഓവാദകോ വിഞ്ഞാപകോ, താരകോ സബ്ബപാണിനം;

ദേസനാകുസലോ ബുദ്ധോ, താരേസി ജനതം ബഹു’’ന്തി. – ആഹ;

തത്ഥ ഓവാദകോതി സരണസീലധുതങ്ഗസമാദാനഗുണാനിസംസവണ്ണനായ ഓവദതീതി ഓവാദകോ. വിഞ്ഞാപകോതി ചതുസച്ചം വിഞ്ഞാപേതീതി വിഞ്ഞാപകോ, ബോധകോ. താരകോതി ചതുരോഘതാരകോ.

യദാ പന സത്ഥാ മിഥിലനഗരേ മിഥിലുയ്യാനേ കോടിസതസഹസ്സഭിക്ഖുഗണമജ്ഝേ മാഘപുണ്ണമായ പുണ്ണചന്ദസദിസവദനോ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസി, സോ പഠമോ സന്നിപാതോ അഹോസി. തേന വുത്തം –

൮. ‘‘സന്നിപാതാ തയോ ആസും, പദുമുത്തരസ്സ സത്ഥുനോ;

കോടിസതസഹസ്സാനം, പഠമോ ആസി സമാഗമോ’’തി.

യദാ പന ഭഗവാ വേഭാരപബ്ബതകൂടേ വസ്സാവാസം വസിത്വാ പബ്ബതസന്ദസ്സനത്ഥം ആഗതസ്സ മഹാജനസ്സ ധമ്മം ദേസേത്വാ നവുതികോടിസഹസ്സാനി ഏഹിഭിക്ഖുഭാവേന പബ്ബാജേത്വാ തേഹി പരിവുതോ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസി, സോ ദുതിയോ സന്നിപാതോ അഹോസി. തേന വുത്തം –

൯. ‘‘യദാ ബുദ്ധോ അസമസമോ, വസി വേഭാരപബ്ബതേ;

നവുതികോടിസഹസ്സാനം, ദുതിയോ ആസി സമാഗമോ’’തി.

പുന ഭഗവതി ഗുണവതി തിലോകനാഥേ മഹാജനസ്സ ബന്ധനമോക്ഖം കുരുമാനേ ജനപദചാരികം ചരമാനേ അസീതികോടിസഹസ്സാനം ഭിക്ഖൂനം സന്നിപാതോ അഹോസി. തേന വുത്തം –

൧൦. ‘‘പുന ചാരികം പക്കന്തേ, ഗാമനിഗമരട്ഠതോ;

അസീതികോടിസഹസ്സാനം, തതിയോ ആസി സമാഗമോ’’തി.

തത്ഥ ഗാമനിഗമരട്ഠതോതി ഗാമനിഗമരട്ഠേഹി. അയമേവ വാ പാഠോ, തസ്സ ഗാമനിഗമരട്ഠേഹി നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതാനന്തി അത്ഥോ.

തദാ അമ്ഹാകം ബോധിസത്തോ അനേകധനകോടികോ ജടിലോ നാമ മഹാരട്ഠികോ ഹുത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ സങ്ഘസ്സ സചീവരം വരദാനമദാസി. സോപി തം ഭത്താനുമോദനാവസാനേ ‘‘അനാഗതേ കപ്പസതസഹസ്സമത്ഥകേ ഗോതമോ നാമ ബുദ്ധോ ഭവിസ്സതീ’’തി ബ്യാകാസി. തേന വുത്തം –

൧൧. ‘‘അഹം തേന സമയേന, ജടിലോ നാമ രട്ഠികോ;

സമ്ബുദ്ധപ്പമുഖം സങ്ഘം, സഭത്തം ദുസ്സമദാസഹം.

൧൨. ‘‘സോപി മം ബുദ്ധോ ബ്യാകാസി, സങ്ഘമജ്ഝേ നിസീദിയ;

സതസഹസ്സേ ഇതോ കപ്പേ, അയം ബുദ്ധോ ഭവിസ്സതി.

൧൩. ‘‘പധാനം പദഹിത്വാന…പേ… ഹേസ്സാമ സമ്മുഖാ ഇമം.

൧൪. ‘‘തസ്സാപി വചനം സുത്വാ, ഉത്തരിം വതമധിട്ഠഹിം;

അകാസിം ഉഗ്ഗദള്ഹം ധിതിം, ദസപാരമിപൂരിയാ’’തി.

തത്ഥ സമ്ബുദ്ധപ്പമുഖം സങ്ഘന്തി ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ സങ്ഘസ്സ, സാമിഅത്ഥേ ഉപയോഗവചനം. സഭത്തം ദുസ്സമദാസഹന്തി സചീവരം ഭത്തം അദാസിം അഹന്തി അത്ഥോ. ഉഗ്ഗദളഹന്തി അതിദള്ഹം. ധിതിന്തി വീരിയം അകാസിന്തി അത്ഥോ.

പദുമുത്തരസ്സ പന ഭഗവതോ കാലേ തിത്ഥിയാ നാമ നാഹേസും. സബ്ബേ ദേവമനുസ്സാ ബുദ്ധമേവ സരണമഗമംസു. തേന വുത്തം –

൧൫. ‘‘ബ്യാഹതാ തിത്ഥിയാ സബ്ബേ, വിമനാ ദുമ്മനാ തദാ;

ന തേസം കേചി പരിചരന്തി, രട്ഠതോ നിച്ഛുഭന്തി തേ.

൧൬. ‘‘സബ്ബേ തത്ഥ സമാഗന്ത്വാ, ഉപഗഞ്ഛും ബുദ്ധസന്തികേ;

തുവം നാഥോ മഹാവീര, സരണം ഹോഹി ചക്ഖുമ.

൧൭. ‘‘അനുകമ്പകോ കാരുണികോ, ഹിതേസീ സബ്ബപാണിനം;

സമ്പത്തേ തിത്ഥിയേ സബ്ബേ, പഞ്ചസീലേ പതിട്ഠഹി.

൧൮. ‘‘ഏവം നിരാകുലം ആസി, സുഞ്ഞകം തിത്ഥിയേഹി തം;

വിചിത്തം അരഹന്തേഹി, വസീഭൂതേഹി താദിഹീ’’തി.

തത്ഥ ബ്യാഹതാതി വിഹതമാനദപ്പാ. തിത്ഥിയാതി ഏത്ഥ തിത്ഥം വേദിതബ്ബം, തിത്ഥകരോ വേദിതബ്ബോ, തിത്ഥിയാ വേദിതബ്ബാ. തത്ഥ സസ്സതാദിദിട്ഠിവസേന തരന്തി ഏത്ഥാതി തിത്ഥം, ലദ്ധി. തസ്സാ ലദ്ധിയാ ഉപ്പാദകോ തിത്ഥകരോ, തിത്ഥേ ഭവാ തിത്ഥിയാതി. പദുമുത്തരസ്സ കിര ഭഗവതോ കാലേ തിത്ഥിയാ നാഹേസും. യേ പന സന്തി, തേപി ഈദിസാ അഹേസുന്തി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ബ്യാഹതാ തിത്ഥിയാ’’തിആദി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. വിമനാതി വിരൂപമാനസാ. ദുമ്മനാതി തസ്സേവ വേവചനം. ന തേസം കേചി പരിചരന്തീതി തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം കേചിപി പുരിസാ പരികമ്മം ന കരോന്തി, ന ഭിക്ഖം ദേന്തി, ന സക്കരോന്തി, ന ഗരും കരോന്തി, ന മാനേന്തി, ന പൂജേന്തി, ന ആസനാ വുട്ഠഹന്തി, ന അഞ്ജലികമ്മം കരോന്തീതി അത്ഥോ. രട്ഠതോതി സകലരട്ഠതോപി. നിച്ഛുഭന്തീതി നീഹരന്തി, ഉസ്സാദേന്തി തേസം നിവാസം ന ദേന്തീതി അത്ഥോ. തേതി തിത്ഥിയാ.

ഉപഗഞ്ഛും ബുദ്ധസന്തികേതി ഏവം തേഹി രട്ഠവാസീഹി മനുസ്സേഹി ഉസ്സാദിയമാനാ സബ്ബേപി അഞ്ഞതിത്ഥിയാ സമാഗന്ത്വാ പദുമുത്തരദസബലമേവ സരണമഗമംസു. ‘‘ത്വം അമ്ഹാകം സത്ഥാ നാഥോ ഗതി പരായനം സരണ’’ന്തി ഏവം വത്വാ സരണമഗമംസൂതി അത്ഥോ. അനുകമ്പതീതി അനുകമ്പകോ. കരുണായ ചരതീതി കാരുണികോ. സമ്പത്തേതി സമാഗതേ സരണമുപഗതേ തിത്ഥിയേ. പഞ്ചസീലേ പതിട്ഠഹീതി പഞ്ചസു സീലേസു പതിട്ഠാപേസീതി അത്ഥോ. നിരാകുലന്തി അനാകുലം, അഞ്ഞേഹി ലദ്ധികേഹി അസമ്മിസ്സന്തി അത്ഥോ. സുഞ്ഞകന്തി സുഞ്ഞം രിത്തം തേഹി തിത്ഥിയേഹി. തന്തി തം ഭഗവതോ സാസനന്തി വചനസേസോ ദട്ഠബ്ബോ. വിചിത്തന്തി വിചിത്തവിചിത്തം. വസീഭൂതേഹീതി വസീഭാവപ്പത്തേഹി.

തസ്സ പന പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ ഹംസവതീ നാമ നഗരം അഹോസി. പിതാ പനസ്സ ആനന്ദോ നാമ ഖത്തിയോ, മാതാ സുജാതാ നാമ ദേവീ, ദേവലോ ച സുജാതോ ച ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ, സുമനോ നാമുപട്ഠാകോ, അമിതാ ച അസമാ ച ദ്വേ അഗ്ഗസാവികാ, സലലരുക്ഖോ ബോധി, സരീരം അട്ഠപണ്ണാസഹത്ഥുബ്ബേധം അഹോസി, സരീരപ്പഭാ ചസ്സ സമന്താ ദ്വാദസ യോജനാനി ഗണ്ഹി, വസ്സസതസഹസ്സം ആയു അഹോസി, വസുദത്താ നാമ അഗ്ഗമഹേസീ, ഉത്തരോ നാമ പുത്തോ അഹോസി. പദുമുത്തരോ പന ഭഗവാ പരമാഭിരാമേ നന്ദാരാമേ കിര പരിനിബ്ബുതോ. ധാതുയോ പനസ്സ ന വികിരിംസു. സകലജമ്ബുദീപവാസിനോ മനുസ്സാ സമാഗമ്മ ദ്വാദസയോജനുബ്ബേധം സത്തരതനമയം ചേതിയമകംസു. തേന വുത്തം –

൧൯. ‘‘നഗരം ഹംസവതീ നാമ, ആനന്ദോ നാമ ഖത്തിയോ;

സുജാതാ നാമ ജനികാ, പദുമുത്തരസ്സ സത്ഥുനോ.

൨൪. ‘‘ദേവലോ ച സുജാതോ ച, അഹേസും അഗ്ഗസാവകാ;

സുമനോ നാമുപട്ഠാകോ, പദുമുത്തരസ്സ മഹേസിനോ.

൨൫. ‘‘അമിതാ ച അസമാ ച, അഹേസും അഗ്ഗസാവികാ;

ബോധി തസ്സ ഭഗവതോ, സലലോതി പവുച്ചതി.

൨൭. ‘‘അട്ഠപണ്ണാസരതനം, അച്ചുഗ്ഗതോ മഹാമുനി;

കഞ്ചനഗ്ഘിയസങ്കാസോ, ദ്വത്തിംസവരലക്ഖണോ.

൨൮. ‘‘കുട്ടാ കവാടാ ഭിത്തീ ച, രുക്ഖാ നഗസിലുച്ചയാ;

ന തസ്സാവരണം അത്ഥി, സമന്താ ദ്വാദസയോജനേ.

൨൯. ‘‘വസ്സസതസഹസ്സാനി, ആയു വിജ്ജതി താവദേ;

താവതാ തിട്ഠമാനോ സോ, താരേസി ജനതം ബഹും.

൩൦. ‘‘സന്താരേത്വാ ബഹുജനം, ഛിന്ദിത്വാ സബ്ബസംസയം;

ജലിത്വാ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോവ, നിബ്ബുതോ സോ സസാവകോ’’തി.

തത്ഥ നഗസിലുച്ചയാതി നഗസങ്ഖാതാ സിലുച്ചയാ. ആവരണന്തി പടിച്ഛാദനം തിരോകരണം. ദ്വാദസയോജനേതി സമന്തതോ ദ്വാദസയോജനേ ഠാനേ ഭഗവതോ സരീരപ്പഭാ ഫരിത്വാ രത്തിന്ദിവം തിട്ഠതീതി അത്ഥോ. സേസഗാഥാസു സബ്ബത്ഥ പാകടമേവാതി.

ഇതോ പട്ഠായ പാരമിപൂരണാദിപുനപ്പുനാഗതമത്ഥം സങ്ഖിപിത്വാ വിസേസത്ഥമേവ വത്വാ ഗമിസ്സാമ. യദി പന വുത്തമേവ പുനപ്പുനം വക്ഖാമ, കദാ അന്തം ഗമിസ്സതി അയം സംവണ്ണനാതി.

പദുമുത്തരബുദ്ധവംസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ദസമോ ബുദ്ധവംസോ.