൮. നാഗസമാലവഗ്ഗോ

൧. നാഗസമാലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ആപാടലിം അഹം പുപ്ഫന്തിആദികം ആയസ്മതോ നാഗസമാലത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഘരാവാസം സണ്ഠപേത്വാ തഥാരൂപസജ്ജനസംസഗ്ഗസ്സ അലാഭേന സത്ഥരി ധരമാനകാലേ ദസ്സനസവനപൂജാകമ്മമകരിത്വാ പരിനിബ്ബുതകാലേ തസ്സ ഭഗവതോ സാരീരികധാതും നിദഹിത്വാ കതചേതിയമ്ഹി ചിത്തം പസാദേത്വാ പാടലിപുപ്ഫം പൂജേത്വാ സോമനസ്സം ഉപ്പാദേത്വാ യാവതായുകം ഠത്വാ തേനേവ സോമനസ്സേന തതോ കാലം കതോ തുസിതാദീസു ഛസു ദേവലോകേസു സുഖമനുഭവിത്വാ അപരഭാഗേ മനുസ്സേസു മനുസ്സസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ നാഗരുക്ഖപല്ലവകോമളസദിസസരീരത്താ നാഗസമാലോതി മാതാപിതൂഹി കതനാമധേയ്യോ ഭഗവതി പസന്നോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൧. സോ പച്ഛാ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ആപാടലിം അഹം പുപ്ഫന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ആപാടലിന്തി ആ സമന്തതോ, ആദരേന വാ പാടലിപുപ്ഫം ഗഹേത്വാ അഹം ഥൂപമ്ഹി അഭിരോപേസിം പൂജേസിന്തി അത്ഥോ. ഉജ്ഝിതം സുമഹാപഥേതി സബ്ബനഗരവാസീനം വന്ദനപൂജനത്ഥായ മഹാപഥേ നഗരമജ്ഝേ വീഥിയം ഉജ്ഝിതം ഉട്ഠാപിതം, ഇട്ഠകകമ്മസുധാകമ്മാദീഹി നിപ്ഫാദിതന്തി അത്ഥോ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ ഉത്താനത്ഥത്താ ച സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

നാഗസമാലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൨. പദസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

അക്കന്തഞ്ച പദം ദിസ്വാതിആദികം ആയസ്മതോ പദസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം സദ്ധാസമ്പന്നേ ഉപാസകഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ രതനത്തയേ പസന്നോ ഭഗവതാ തസ്സ അനുകമ്പായ ദസ്സിതം പദചേതിയം ദിസ്വാ പസന്നോ ലോമഹട്ഠജാതോ വന്ദനപൂജനാദിബഹുമാനമകാസി. സോ തേനേവ സുഖേത്തേ സുകതേന പുഞ്ഞേന തതോ ചുതോ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തോ തത്ഥ ദിബ്ബസുഖമനുഭവിത്വാ അപരഭാഗേ മനുസ്സേസു ജാതോ മനുസ്സസമ്പത്തിം സബ്ബമനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വിഭവസമ്പന്നകുലേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സദ്ധാജാതോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി, പുരാകതപുഞ്ഞനാമേന പദസഞ്ഞകത്ഥേരോതി പാകടോ.

൫. സോ ഏകദിവസം അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ അക്കന്തഞ്ച പദം ദിസ്വാതിആദിമാഹ. തത്ഥ അക്കന്തന്തി അക്കമിതം ദസ്സിതം. സബ്ബബുദ്ധാനം സബ്ബദാ ചതുരങ്ഗുലോപരിയേവ ഗമനം, അയം പന തസ്സ സദ്ധാസമ്പന്നതം ഞത്വാ ‘‘ഏസോ ഇമം പസ്സതൂ’’തി പദചേതിയം ദസ്സേസി, തസ്മാ സോ തസ്മിം പസീദിത്വാ വന്ദനപൂജനാദിസക്കാരമകാസീതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

പദസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൩. ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ദുമഗ്ഗേ പംസുകൂലികന്തിആദികം ആയസ്മതോ ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിപ്പത്തോ സദ്ധാജാതോ ദുമഗ്ഗേ ലഗ്ഗിതം ഭഗവതോ പംസുകൂലചീവരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ‘‘അരഹദ്ധജ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ വന്ദനപൂജനാദിസക്കാരമകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സസമ്പത്തിമനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വിഭവസമ്പന്നേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ സദ്ധാജാതോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൯. സോ പത്തഅരഹത്താധിഗമോ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ദുമഗ്ഗേ പംസുകൂലികന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ധുനാതി കമ്പതീതി ദുമോ. ദുഹതി പൂരേതി ആകാസതലന്തി വാ ദുമോ, ദുമസ്സ അഗ്ഗോ കോടീതി ദുമഗ്ഗോ, തസ്മിം ദുമഗ്ഗേ. പംസുമിവ പടിക്കൂലഭാവം അമനുഞ്ഞഭാവം ഉലതി ഗച്ഛതീതി പംസുകൂലം, പംസുകൂലമേവ പംസുകൂലികം, സത്ഥുനോ പംസുകൂലം ദുമഗ്ഗേ ലഗ്ഗിതം ദിസ്വാ അഹം അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ തം പംസുകൂലം അവന്ദിം പണാമമകാസിന്തി അത്ഥോ. തന്തി നിപാതമത്തം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൪. ഭിസാലുവദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

കാനനം വനമോഗ്ഗയ്ഹാതിആദികം ആയസ്മതോ ഭിസാലുവദായകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹിമവന്തസ്സ സമീപേ അരഞ്ഞാവാസേ വസന്തോ വനമൂലഫലാഹാരോ വിവേകവസേനാഗതം വിപസ്സിം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പഞ്ചഭിസാലുവേ അദാസി. ഭഗവാ തസ്സ ചിത്തം പസാദേതും പസ്സന്തസ്സേവ പരിഭുഞ്ജി. സോ തേന ചിത്തപ്പസാദേന കാലം കത്വാ തുസിതാദീസു സമ്പത്തിമനുഭവിത്വാ പച്ഛാ മനുസ്സസമ്പത്തിഞ്ച അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഭവസമ്പത്തിം പത്തോ തം പഹായ സാസനേ പബ്ബജിതോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി.

൧൩. സോ തതോ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ കാനനം വനമോഗ്ഗയ്ഹാതിആദിമാഹ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവ. വസാമി വിപിനേ അഹന്തി വിവേകവാസോ അഹം വസാമീതി സമ്ബന്ധോ. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ഭിസാലുവദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

ഛട്ഠഭാണവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഏകസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ഖണ്ഡോ നാമാസി നാമേനാതിആദികം ആയസ്മതോ ഏകസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ രതനത്തയേ പസന്നമാനസോ തസ്സ സത്ഥുനോ ഖണ്ഡം നാമ അഗ്ഗസാവകം ഭിക്ഖായ ചരമാനം ദിസ്വാ സദ്ദഹിത്വാ പിണ്ഡപാതമദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി. സോ ഏകദിവസം പിണ്ഡപാതസ്സ സഞ്ഞം മനസികരിത്വാ പടിലദ്ധവിസേസത്താ ഏകസഞ്ഞകത്ഥേരോതി പാകടോ.

൧൮. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ഖണ്ഡോ നാമാസി നാമേനാതിആദിമാഹ. തത്ഥ തസ്സ അഗ്ഗസാവകത്ഥേരസ്സ കിലേസാനം ഖണ്ഡിതത്താ ഖണ്ഡോതി നാമം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ഏകസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൬. തിണസന്ഥരദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേതിആദികം ആയസ്മതോ തിണസന്ഥരദായകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ ബുദ്ധുപ്പാദതോ പഗേവ ഉപ്പന്നത്താ ഘരാവാസം പഹായ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഹിമവന്തസ്സ അവിദൂരേ ഏകം സരം നിസ്സായ പടിവസതി. തസ്മിം സമയേ തിസ്സോ ഭഗവാ തസ്സാനുകമ്പായ ആകാസേന അഗമാസി. അഥ ഖോ സോ താപസോ ആകാസതോ ഓരുയ്ഹ ഠിതം തം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ തിണം ലായിത്വാ തിണസന്ഥരം കത്വാ നിസീദാപേത്വാ ബഹുമാനാദരേന പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ പടികുടികോ ഹുത്വാ പക്കാമി. സോ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചവിത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ അനേകവിധസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിപ്പത്തോ സത്ഥരി പസീദിത്വാ പബ്ബജിതോ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൨൨. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേതിആദിമാഹ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവ. മഹാജാതസ്സരോതി ഏത്ഥ പന സരന്തി ഏത്ഥ പാനീയത്ഥികാ ദ്വിപദചതുപ്പദാദയോ സത്താതി സരം, അഥ വാ സരന്തി ഏത്ഥ നദീകന്ദരാദയോതി സരം, മഹന്തോ ച സോ സയമേവ ജാതത്താ സരോ ചേതി മഹാജാതസ്സരോ. അനോതത്തഛദ്ദന്തദഹാദയോ വിയ അപാകടനാമത്താ ‘‘മഹാജാതസ്സരോ’’തി വുത്തോതി ദട്ഠബ്ബോ. സതപത്തേഹി സഞ്ഛന്നോതി ഏകേകസ്മിം പുപ്ഫേ സതസതപത്താനം വസേന സതപത്തോ, സതപത്തസേതപദുമേഹി സഞ്ഛന്നോ ഗഹനീഭൂതോതി അത്ഥോ. നാനാസകുണമാലയോതി അനേകേ ഹംസകുക്കുടകുക്കുഹദേണ്ഡിഭാദയോ ഏകതോ കുണന്തി സദ്ദം കരോന്തീതി സകുണാതി ലദ്ധനാമാനം പക്ഖീനം ആലയോ ആധാരഭൂതോതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

തിണസന്ഥരദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൭. സൂചിദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹീതിആദികം ആയസ്മതോ സൂചിദായകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമജിനവരേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സുമേധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ ഭഗവതോ ചീവരകമ്മം കാതും പഞ്ച സൂചിയോ അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞേന ദേവമനുസ്സേസു പുഞ്ഞമനുഭവിത്വാ വിചരന്തോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നഭവേ തിക്ഖപഞ്ഞോ ഹുത്വാ പാകടോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സത്ഥരി പസീദിത്വാ പബ്ബജന്തോ തിക്ഖപഞ്ഞതായ ഖുരഗ്ഗേയേവ അരഹത്തം പാപുണി.

൩൦. സോ അപരഭാഗേ പുഞ്ഞം പച്ചവേക്ഖന്തോ തം ദിസ്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹീതിആദിമാഹ. അന്തരന്തരം പനേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

൩൧. പഞ്ചസൂചീ മയാ ദിന്നാതി ഏത്ഥ സൂചതി ഛിദ്ദം കരോതി വിജ്ഝതീതി സൂചി, പഞ്ചമത്താ സൂചീ പഞ്ചസൂചീ മയാ ദിന്നാതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

സൂചിദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൮. പാടലിപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധന്തിആദികം ആയസ്മതോ പാടലിപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമജിനവരേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ സേട്ഠിപുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിപ്പത്തോ കുസലാകുസലഞ്ഞൂ സത്ഥരി പസീദിത്വാ പാടലിപുപ്ഫം ഗഹേത്വാ സത്ഥു പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞേന ബഹുധാ സുഖസമ്പത്തിയോ അനുഭവന്തോ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സത്ഥരി പസന്നോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൩൬. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ അന്തരാപണേതി ആ സമന്തതോ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണാദികം ഭണ്ഡം പണേന്തി വിക്കിണന്തി പത്ഥരന്തി ഏത്ഥാതി ആപണം, ആപണസ്സ അന്തരം വീഥീതി അന്തരാപണം, തസ്മിം അന്തരാപണേ. സുവണ്ണവണ്ണം കഞ്ചനഗ്ഘിയസംകാസം ദ്വത്തിംസവരലക്ഖണം സമ്ബുദ്ധം ദിസ്വാ പാടലിപുപ്ഫം പൂജേസിന്തി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

പാടലിപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൯. ഠിതഞ്ജലിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിന്തിആദികം ആയസ്മതോ ഠിതഞ്ജലിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥുപ്പന്നഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ പുരാകതേന ഏകേന കമ്മച്ഛിദ്ദേന നേസാദയോനിയം നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ മിഗസൂകരാദയോ മാരേത്വാ നേസാദകമ്മേന അരഞ്ഞേ വാസം കപ്പേസി. തസ്മിം സമയേ തിസ്സോ ഭഗവാ തസ്സാനുകമ്പായ ഹിമവന്തം അഗമാസി. സോ തം ദ്വത്തിംസവരലക്ഖണേഹി അസീതാനുബ്യഞ്ജനബ്യാമപ്പഭാഹി ച ജലമാനം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ സോമനസ്സജാതോ പണാമം കത്വാ ഗന്ത്വാ പണ്ണസന്ഥരേ നിസീദി. തസ്മിം ഖണേ ദേവോ ഗജ്ജന്തോ അസനി പതി, തതോ മരണസമയേ ബുദ്ധമനുസ്സരിത്വാ പുനഞ്ജലിമകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞേന സുഖേത്തേ കതകുസലത്താ അകുസലവിപാകം പടിബാഹിത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തോ കാമാവചരസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ മനുസ്സേസു മനുസ്സസമ്പത്തിയോ ച അനുഭവിത്വാ അപരഭാഗേ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ പുരാകതവാസനായ സത്ഥരി പസീദിത്വാ പബ്ബജിതോ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൪൨. സോ തതോ പരം അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ മിഗലുദ്ദോതി മിഗാനം മാരണം ഉപഗച്ഛതീതി മിഗലുദ്ദോ. മിഗന്തി സീഘം വാതവേഗേന ഗച്ഛന്തി ധാവന്തീതി മിഗാ, തേസം മിഗാനം മാരണേ ലുദ്ദോ ദാരുണോ ലോഭീതി മിഗലുദ്ദോ. സോ അഹം പുരേ ഭഗവതോ ദസ്സനസമയേ മിഗലുദ്ദോ ആസിം അഹോസിന്തി അത്ഥോ. അരഞ്ഞേ കാനനേതി അരതി ഗച്ഛതി മിഗസമൂഹോ ഏത്ഥാതി അരഞ്ഞം, അഥ വാ ആ സമന്തതോ രജ്ജന്തി തത്ഥ വിവേകാഭിരതാ ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധാദയോ മഹാസാരപ്പത്താ സപ്പുരിസാതി അരഞ്ഞം. കാ കുച്ഛിതാകാരേന വാ ഭയാനകാകാരേന വാ നദന്തി സദ്ദം കരോന്തി, ആനന്തി വിന്ദന്തീതി വാ കാനനം, തസ്മിം അരഞ്ഞേ കാനനേ മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ അദ്ദസം സമ്ബുദ്ധന്തി തത്ഥ തസ്മിം അരഞ്ഞേ ഉപഗതം സമ്ബുദ്ധം അദ്ദസം അദ്ദക്ഖിന്തി അത്ഥോ. ദസ്സനം പുരേ അഹോസി അവിദൂരേ, തസ്മാ മനോദ്വാരാനുസാരേന ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം പുരേചാരികം കായവിഞ്ഞാണസമങ്ഗിം പാപേതി അപ്പേതീതി അത്ഥോ.

൪൪. തതോ മേ അസനീപാതോതി ആ സമന്തതോ സനന്തോ ഗജ്ജന്തോ പതതീതി അസനി, അസനിയാ പാതോ പതനം അസനീപാതോ, ദേവദണ്ഡോതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ഠിതഞ്ജലിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൧൦. തിപദുമിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോതിആദികം ആയസ്മതോ തിപദുമിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതിയം മാലാകാരകുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിപ്പത്തോ മാലാകാരകമ്മം കത്വാ വസന്തോ ഏകദിവസം അനേകവിധാനി ജലജഥലജപുപ്ഫാനി ഗഹേത്വാ രഞ്ഞോ സന്തികം ഗന്തുകാമോ ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘രാജാ ഇമാനി താവ പുപ്ഫാനി ദിസ്വാ പസന്നോ സഹസ്സം വാ ധനം ഗാമാദികം വാ ദദേയ്യ, ലോകനാഥം പന പൂജേത്വാ നിബ്ബാനാമതധനം ലഭാമി, കിം മേ ഏതേസു സുന്ദര’’ന്തി തേന ‘‘ഭഗവന്തം പൂജേത്വാ സഗ്ഗമോക്ഖസമ്പത്തിയോ നിപ്ഫാദേതും വട്ടതീ’’തി ചിന്തേത്വാ വണ്ണവന്തം അതീവ രത്തപുപ്ഫത്തയം ഗഹേത്വാ പൂജേസി. താനി ഗന്ത്വാ ആകാസം ഛാദേത്വാ പത്ഥരിത്വാ അട്ഠംസു. നഗരവാസിനോ അച്ഛരിയബ്ഭുതചിത്തജാതാ ചേലുക്ഖേപസഹസ്സാനി പവത്തയിംസു. തം ദിസ്വാ ഭഗവാ അനുമോദനം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞേന ദേവമനുസ്സേസു സമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സത്ഥരി പസീദിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൪൮. സോ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോതിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോവ. സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂതി സബ്ബേസം നവലോകുത്തരധമ്മാനം പാരം നിബ്ബാനം ഗതോ പച്ചക്ഖം കതോതി അത്ഥോ. ദന്തോ ദന്തപരിവുതോതി സയം കായവാചാദീഹി ദന്തോ ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതേഹി സാവകേഹി പരിവുതോതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ സമ്ബന്ധവസേന ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

തിപദുമിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

അട്ഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ സമത്താ.