൬. ബീജനിവഗ്ഗോ

൧. വിധൂപനദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ വിധൂപനദായകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമജിനവരേസു പൂരിതപുഞ്ഞസമ്ഭാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ വിഭവസമ്പന്നോ സദ്ധാജാതോ ഭഗവതി പസന്നോ ഗിമ്ഹകാലേ സുവണ്ണരജതമുത്താമണിമയം ബീജനിം കാരേത്വാ ഭഗവതോ അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവേസു ച മനുസ്സേസു ച സംസരന്തോ ദ്വേ സമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ ഇമസ്സ അമ്ഹാകം സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഉപ്പന്നകാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ ഘരബന്ധനേന ബന്ധിത്വാ ഘരാവാസേ ആദീനവം ദിസ്വാ പബ്ബജ്ജായ ച ആനിസംസം ദിസ്വാ സദ്ധാസമ്പന്നോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൧. സോ ‘‘കേന മയാ പുഞ്ഞകമ്മേന അയം ലോകുത്തരസമ്പത്തി ലദ്ധാ’’തി അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം അനുസ്സരന്തോ തം പച്ചക്ഖതോ ഞത്വാ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദിമാഹ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവ. ബീജനികാ മയാ ദിന്നാതി വിസേസേന സന്താപയന്താനം സത്താനം സന്താപം നിബ്ബാപേന്തി സീതലം വാതം ജനേതീതി ബീജനീ, ബീജനീയേവ ബീജനികാ, സാ സത്തരതനമയാ വിജ്ജോതമാനാ ബീജനികാ മയാ കാരാപേത്വാ ദിന്നാതി അത്ഥോ.

വിധൂപനദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൨. സതരംസിത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ഉച്ചിയം സേലമാരുയ്ഹാതിആദികം ആയസ്മതോ സതരംസിത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സക്കടബ്യാകരണേ വേദത്തയേ ച പാരങ്ഗതോ ഘരാവാസം പഹായ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഹിമവന്തേ വാസം കപ്പേസി. തസ്മിം സമയേ പദുമുത്തരോ ഭഗവാ വിവേകകാമതായ ഉച്ചം ഏകം പബ്ബതം ആരുയ്ഹ ജലിതഗ്ഗിക്ഖന്തോ വിയ നിസീദി. തം തഥാനിസിന്നം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ താപസോ സോമനസ്സജാതോ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അനേകേഹി കാരണേഹി ഥോമേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന തതോ ചുതോ ഛസു കാമാവചരദേവേസു ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ തതോ മനുസ്സലോകേ സതരംസീ നാമ ചക്കവത്തീ രാജാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തമ്പി സമ്പത്തിം അനേകക്ഖത്തും അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ പുബ്ബപുഞ്ഞസമ്ഭാരവസേന ഞാണസ്സ പരിപക്കത്താ സത്തവസ്സികോവ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പാപുണി.

൮-൯. സോ ‘‘അഹം കേന കമ്മേന സത്തവസ്സികോവ സന്തിപദം അനുപ്പത്തോസ്മീ’’തി സരമാനോ പുബ്ബകമ്മം ഞാണേന പച്ചക്ഖതോ ദിസ്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം ഉദാനവസേന പകാസേന്തോ ഉച്ചിയം സേലമാരുയ്ഹാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ഉച്ചിയന്തി ഉച്ചം സേലമയം പബ്ബതം ആരുയ്ഹ നിസീദി പദുമുത്തരോതി സമ്ബന്ധോ. പബ്ബതസ്സാവിദൂരമ്ഹീതി ഭഗവതോ നിസിന്നസ്സ പബ്ബതസ്സ ആസന്നട്ഠാനേതി അത്ഥോ. ബ്രാഹ്മണോ മന്തപാരഗൂതി മന്തസങ്ഖാതസ്സ വേദത്തയസ്സ പാരം പരിയോസാനം കോടിം ഗതോ ഏകോ ബ്രാഹ്മണോതി അത്ഥോ, അഞ്ഞം വിയ അത്താനം നിദ്ദിസതി അയം മന്തപാരഗൂതി. ഉപവിട്ഠം മഹാവീരന്തി തസ്മിം പബ്ബതേ നിസിന്നം വീരവന്തം ജിനം, കിം വിസിട്ഠം? ദേവദേവം സകലഛകാമാവചരബ്രഹ്മദേവാനം അതിദേവം നരാസഭം നരാനം ആസതം സേട്ഠം ലോകനായകം സകലസത്തലോകം നയന്തം നിബ്ബാനം പാപേന്തം അഹം അഞ്ജലിം ദസനഖസമോധാനഞ്ജലിപുടം സിരസി മുദ്ധനി പഗ്ഗഹേത്വാന പതിട്ഠപേത്വാ സന്ഥവിം സുട്ഠും ഥോമേസിന്തി സമ്ബന്ധോ.

൧൨. അഭാസഥാതി ‘‘യേനായം അഞ്ജലീ ദിന്നോ…പേ… അരഹാ സോ ഭവിസ്സതീ’’തി ബ്യാകാസി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

സതരംസിത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൩. സയനദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ സയനദായകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഘരാവാസം സണ്ഠപേത്വാ സുഖമനുഭവന്തോ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ സത്ഥരി പസന്നോ ദന്തസുവണ്ണരജതമുത്തമണിമയം മഹാരഹം മഞ്ചം കാരാപേത്വാ ചീനപട്ടകമ്ബലാദീനി അത്ഥരിത്വാ സയനത്ഥായ ഭഗവതോ അദാസി. ഭഗവാ തസ്സ അനുഗ്ഗഹം കരോന്തോ തത്ഥ സയി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ തദനുരൂപം ആകാസഗമനസുഖസേയ്യാദിസുഖം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വിഭവസമ്പന്നേ ഏകസ്മിം കുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പാപുണിത്വാ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ പസന്നമാനസോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൨൦. സോ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദിമാഹ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവ.

൨൧. സുഖേത്തേ ബീജസമ്പദാതി യഥാ തിണകചവരരഹിതേ കദ്ദമാദിസമ്പന്നേ സുഖേത്തേ വുത്തബീജാനി സാദുഫലാനി നിപ്ഫാദേന്തി, ഏവമേവ രാഗദോസാദിദിയഡ്ഢസഹസ്സകിലേസസങ്ഖാതതിണകചവരരഹിതേ സുദ്ധസന്താനേ പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ വുത്തദാനാനി അപ്പാനിപി സമാനാനി മഹപ്ഫലാനി ഹോന്തീതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

സയനദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൪. ഗന്ധോദകിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ ഗന്ധോദകിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമമുനിവരേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി നഗരവാസിനോ ബോധിപൂജം കുരുമാനേ ദിസ്വാ വിചിത്തഘടേ ചന്ദനകപ്പുരാഗരുആദിമിസ്സകസുഗന്ധോദകേന പൂരേത്വാ ബോധിരുക്ഖം അഭിസിഞ്ചി. തസ്മിം ഖണേ ദേവോ മഹാധാരാഹി പവസ്സി. തദാ സോ അസനിവേഗേന കാലം കതോ. തേനേവ പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തി, തത്ഥേവ ഠിതോ ‘‘അഹോ ബുദ്ധോ, അഹോ ധമ്മോ’’തിആദിഗാഥായോ അഭാസി. ഏവം സോ ദേവമനുസ്സേസു സമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ സബ്ബപരിളാഹവിപ്പമുത്തോ നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ സീതിഭാവമുപഗതോ സുഖിതോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥരി പസന്നോ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ആരഭിത്വാ വിപസ്സന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. പുബ്ബേ കതപുഞ്ഞേന ഗന്ധോദകിയത്ഥേരോതി പാകടോ അഹോസി.

൨൫. സോ ഏകദിവസം അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുതരസ്സാതിആദിമാഹ. തം വുത്തത്ഥമേവ. മഹാബോധിമഹോ അഹൂതി മഹാബോധിരുക്ഖസ്സ പൂജാ അഹോസീതി അത്ഥോ. വിചിത്തം ഘടമാദായാതി അനേകേഹി ചിത്തകമ്മസുവണ്ണകമ്മേഹി വിചിത്തം സോഭമാനം ഗന്ധോദകപുണ്ണം ഘടം ഗഹേത്വാതി അത്ഥോ. ഗന്ധോദകമദാസഹന്തി ഗന്ധോദകം അദാസിം, അഹം ഗന്ധോദകേന അഭിസിഞ്ചിന്തി അത്ഥോ.

൨൬. ന്ഹാനകാലേ ച ബോധിയാതി ബോധിയാ പൂജാകരണസമയേതി അത്ഥോ. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ഗന്ധോദകിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൫. ഓപവയ്ഹത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ ഓപവയ്ഹത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരജിനാദിച്ചേ ലോകേ പാതുഭൂതേ ഏകസ്മിം വിഭവസമ്പന്നകുലേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ മഹദ്ധനോ മഹാഭോഗോ ഘരാവാസം വസമാനോ സാസനേ പസന്നോ സത്ഥരി പസാദബഹുമാനോ ആജാനീയേന സിന്ധവേന പൂജം അകാസി, പൂജേത്വാ ച പന ‘‘ബുദ്ധാദീനം സമണാനം ഹത്ഥിഅസ്സാദയോ ന കപ്പന്തി, കപ്പിയഭണ്ഡം ദസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ തം അഗ്ഘാപേത്വാ തദഗ്ഘനകേന കഹാപണേന കപ്പിയം കപ്പാസികകമ്ബലകോജവാദികം ചീവരം കപ്പൂരതക്കോലാദികം ഭേസജ്ജപരിക്ഖാരഞ്ച അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതോ ദേവേസു ച മനുസ്സേസു ച ഹത്ഥിഅസ്സാദിഅനേകവാഹനസമ്പന്നോ സുഖം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സദ്ധാസമ്പന്നോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ മഗ്ഗപടിപാടിയാ അരഹത്തേ പതിട്ഠാസി, പുബ്ബേ കതപുഞ്ഞസമ്ഭാരവസേന ഓപവയ്ഹത്ഥേരോതി പാകടോ അഹോസി.

൩൩. സോ ‘‘കേന നു ഖോ കാരണേന ഇദം മയാ സന്തിപദം അധിഗത’’ന്തി ഉപധാരേന്തോ പുബ്ബകമ്മം ഞാണേന പച്ചക്ഖതോ ഞത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം ഉദാനവസേന പകാസേന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദിമാഹ. തം വുത്തത്ഥമേവ. ആജാനീയമദാസഹന്തി ആജാനീയം ഉത്തമജാതിസിന്ധവം അഹം അദാസിം പൂജേസിന്തി അത്ഥോ.

൩൫. സപത്തഭാരോതി സസ്സ അത്തനോ പത്താനി അട്ഠ പരിക്ഖാരാനി ഭാരാനി യസ്സ സോ സപത്തഭാരോ, അട്ഠപരിക്ഖാരയുത്തോതി അത്ഥോ.

൩൬. ഖമനീയമദാസഹന്തി ഖമനീയയോഗ്ഗം ചീവരാദികപ്പിയപരിക്ഖാരന്തി അത്ഥോ.

൪൦. ചരിമോതി പരിയോസാനോ കോടിപ്പത്തോ ഭവോതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

ഓപവയ്ഹത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൬. സപരിവാരാസനത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ സപരിവാരാസനത്ഥേരസ്സ അപദാനം. സോപി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേസു വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ വിഭവസമ്പന്നേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിപ്പത്തോ സദ്ധാജാതോ സാസനേ പസന്നോ ദാനഫലം സദ്ദഹന്തോ നാനഗ്ഗരസഭോജനേന ഭഗവതോ പിണ്ഡപാതം അദാസി, ദത്വാ ച പന ഭോജനസാലായം ഭോജനത്ഥായ നിസിന്നാസനം ജാതിസുമനമല്ലികാദീഹി അലങ്കരി. ഭഗവാ ച ഭത്താനുമോദനമകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ അനേകവിധം സമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വിഭവസമ്പന്നേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സദ്ധോ പസന്നോ പബ്ബജിത്വാ ന ചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൪൩. സോ ഏവം പത്തസന്തിപദോ ‘‘കേന നു ഖോ പുഞ്ഞേന ഇദം സന്തിപദം അനുപ്പത്ത’’ന്തി ഞാണേന ഉപധാരേന്തോ പുബ്ബകമ്മം ദിസ്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദിമാഹ. തം വുത്തത്ഥമേവ. പിണ്ഡപാതം അദാസഹന്തി തത്ഥ തത്ഥ ലദ്ധാനം പിണ്ഡാനം കബളം കബളം കത്വാ പാതബ്ബതോ ഖാദിതബ്ബതോ ആഹാരോ പിണ്ഡപാതോ, തം പിണ്ഡപാതം ഭഗവതോ അദാസിം, ഭഗവന്തം ഭോജേസിന്തി അത്ഥോ.

൪൪. അകിത്തയി പിണ്ഡപാതന്തി മയാ ദിന്നപിണ്ഡപാതസ്സ ഗുണം ആനിസംസം പകാസേസീതി അത്ഥോ.

൪൮. സംവുതോ പാതിമോക്ഖസ്മിന്തി പാതിമോക്ഖസംവരസീലേന സംവുതോ പിഹിതോ പടിച്ഛന്നോതി അത്ഥോ. ഇന്ദ്രിയേസു ച പഞ്ചസൂതി ചക്ഖുന്ദ്രിയാദീസു പഞ്ചസു ഇന്ദ്രിയേസു രൂപാദീഹി ഗോപിതോ ഇന്ദ്രിയസംവരസീലഞ്ച ഗോപിതോതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

സപരിവാരാസനത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൭. പഞ്ചദീപകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ പഞ്ചദീപകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നഭവേസു വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ ഘരാവാസേ വസന്തോ ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ സമ്മാദിട്ഠിയം പതിട്ഠിതോ സദ്ധോ പസന്നോ മഹാജനേഹി ബോധിപൂജം കയിരമാനം ദിസ്വാ സയമ്പി ബോധിം പരിവാരേത്വാ ദീപം ജാലേത്വാ പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ചക്കവത്തിസമ്പത്തിആദയോ അനുഭവിത്വാ സബ്ബത്ഥേവ ഉപ്പന്നഭവേ ജലമാനോ ജോതിസമ്പന്നവിമാനാദീസു വസിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം വിഭവസമ്പന്നേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിപ്പത്തോ സദ്ധാജാതോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി, ദീപപൂജാനിസ്സന്ദേന ദീപകത്ഥേരോതി പാകടോ.

൫൦. സോ ഏകദിവസം അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദിമാഹ. തം വുത്തത്ഥമേവ. ഉജുദിട്ഠി അഹോസഹന്തി വങ്കം മിച്ഛാദിട്ഠിം ഛഡ്ഡേത്വാ ഉജു അവങ്കം നിബ്ബാനാഭിമുഖം പാപുണനസമ്മാദിട്ഠി അഹോസിന്തി അത്ഥോ.

൫൧. പദീപദാനം പാദാസിന്തി ഏത്ഥ പകാരേന ദിബ്ബതി ജോതതീതി പദീപോ, തസ്സ ദാനം പദീപദാനം, തം അദാസിം പദീപപൂജം അകാസിന്തി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

പഞ്ചദീപകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൮. ധജദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ ധജദായകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സത്ഥരി പസീദിത്വാ സുന്ദരേഹി അനേകേഹി വത്ഥേഹി ധജം കാരാപേത്വാ ധജപൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ഉപ്പന്നുപ്പന്നഭവേ ഉച്ചകുലേ നിബ്ബത്തോ പൂജനിയോ അഹോസി. അപരഭാഗേ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ പുത്തദാരേഹി വഡ്ഢിത്വാ മഹാഭോഗോ യസവാ സദ്ധാജാതോ സത്ഥരി പസന്നോ ഘരാവാസം പഹായ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൫൭. സോ പത്തഅരഹത്തഫലോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ അത്തനോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ പുബ്ബേ വുത്തോയേവ. ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേനാതി സോമനസ്സസഹഗതചിത്തയുത്തത്താ ഹട്ഠോ പരിപുണ്ണരൂപകായോ സദ്ധാസമ്പയുത്തചിത്തതായ ഹട്ഠേന ചിത്തേന സന്തുട്ഠേന ചിത്തേനാതി അത്ഥോ. ധജമാരോപയിം അഹന്തി ധുനാതി കമ്പതി ചലതീതി ധജം, തം ധജം ആരോപയിം വേളഗ്ഗേ ലഗ്ഗേത്വാ പൂജേസിന്തി അത്ഥോ.

൫൮-൯. പതിതപത്താനി ഗണ്ഹിത്വാതി പതിതാനി ബോധിപത്താനി ഗഹേത്വാ അഹം ബഹി ഛഡ്ഡേസിന്തി അത്ഥോ. അന്തോസുദ്ധം ബഹിസുദ്ധന്തി അന്തോ ചിത്തസന്താനനാമകായതോ ച ബഹി ചക്ഖുസോതാദിരൂപകായതോ ച സുദ്ധിം അധി വിസേസേന മുത്തം കിലേസതോ വിമുത്തം അനാസവം സമ്ബുദ്ധം വിയ സമ്മുഖാ ഉത്തമം ബോധിം അവന്ദിം പണാമമകാസിന്തി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ധജദായകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൯. പദുമത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ചതുസച്ചം പകാസേന്തോതിആദികം ആയസ്മതോ പദുമത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതകുസലസമ്ഭാരോ പദുമുത്തരമുനിനാ ധമ്മപജ്ജോതേ ജോതമാനേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ ഘരാവാസം സണ്ഠപേത്വാ ഭോഗസമ്പന്നോതി പാകടോ. സോ സത്ഥരി പസീദിത്വാ മഹാജനേന സദ്ധിം ധമ്മം സുണന്തോ ധജേന സഹ പദുമകലാപം ഗഹേത്വാ അട്ഠാസി, സധജം തം പദുമകലാപം ആകാസമുക്ഖിപിം, തം അച്ഛരിയം ദിസ്വാ അതിവിയ സോമനസ്സജാതോ അഹോസി. സോ യാവജീവം കുസലം കത്വാ ജീവിതപരിയോസാനേ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തോ ധജമിവ ഛകാമാവചരേ പാകടോ പൂജിതോ ച ദിബ്ബസമ്പത്തിമനുഭവിത്വാ മനുസ്സേസു ച ചക്കവത്തിസമ്പത്തിമനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വിഭവസമ്പന്നേ സദ്ധാസമ്പന്നേ ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സദ്ധാജാതോ പഞ്ചവസ്സികോവ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ ഹുത്വാ കതപുഞ്ഞനാമേന പദുമത്ഥേരോതി പാകടോ.

൬൭. അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ചതുസച്ചം പകാസേന്തോതിആദിമാഹ. തത്ഥ സച്ചന്തി തഥം അവിതഥം അവിപരീതം സച്ചം, ദുക്ഖസമുദയനിരോധമഗ്ഗവസേന ചത്താരി സച്ചാനി സമാഹടാനീതി ചതുസച്ചം, തം ചതുസച്ചം പകാസേന്തോ ലോകേ പാകടം കരോന്തോതി അത്ഥോ. വരധമ്മപ്പവത്തകോതി ഉത്തമധമ്മപ്പവത്തകോ പകാസകോതി അത്ഥോ. അമതം വുട്ഠിന്തി അമതമഹാനിബ്ബാനവുട്ഠിധാരം പവസ്സന്തോ പഗ്ഘരന്തോ സദേവകം ലോകം തേമേന്തോ സബ്ബകിലേസപരിളാഹം നിബ്ബാപേന്തോ ധമ്മവസ്സം വസ്സതീതി അത്ഥോ.

൬൮. സധജം പദുമം ഗയ്ഹാതി ധജേന സഹ ഏകതോ കത്വാ പദുമം പദുമകലാപം ഗഹേത്വാതി അത്ഥോ. അഡ്ഢകോസേ ഠിതോ അഹന്തി ഉഭോ ഉക്ഖിപിത്വാ ഠിതോ അഹന്തി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

പദുമത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൧൦. അസനബോധിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ജാതിയാ സത്തവസ്സോഹന്തിആദികം ആയസ്മതോ അസനബോധിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ അഞ്ഞതരസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിപ്പത്തോ സുഖപ്പത്തോ സാസനേ പസന്നോ അസനബോധിതോ ഫലം ഗഹേത്വാ തതോ വുട്ഠിതബോധിതരുണേ ഗഹേത്വാ ബോധിം രോപേസി, യഥാ ന വിനസ്സതി തഥാ ഉദകാസിഞ്ചനാദികമ്മേന രക്ഖിത്വാ പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞേന ദേവമനുസ്സേസു സമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ പരിപക്കസമ്ഭാരത്താ സത്തവസ്സികോവ സമാനോ പബ്ബജിത്വാ ഖുരഗ്ഗേയേവ അരഹത്തം പാപുണി, പുരാകതപുഞ്ഞനാമേന അസനബോധിയത്ഥേരോതി പാകടോ.

൭൮. സോ പുബ്ബസമ്ഭാരമനുസ്സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ജാതിയാ സത്തവസ്സോഹന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ജാതിയാതി മാതുഗബ്ഭതോ നിക്ഖന്തകാലതോ പട്ഠായാതി അത്ഥോ. സത്തവസ്സോ പരിപുണ്ണസരദോ അഹം ലോകനായകം തിസ്സം ഭഗവന്തം അദ്ദസന്തി സമ്ബന്ധോ. പസന്നചിത്തോ സുമനോതി പകാരേന പസന്നഅനാലുളിതഅവികമ്പിതചിത്തോ, സുമനോ സുന്ദരമനോ സോമനസ്സസഹഗതചിത്തോതി അത്ഥോ.

൭൯. തിസ്സസ്സാഹം ഭഗവതോതി തിക്ഖത്തും ജാതോതി തിസ്സോ, സോ മാതുഗബ്ഭതോ, മനുസ്സജാതിതോ, പഞ്ചക്ഖന്ധതോ ച മുത്തോ ഹുത്വാ ജാതോ നിബ്ബത്തോ ബുദ്ധോ ജാതോതി അത്ഥോ. തസ്സ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ താദിനോ, ലോകജേട്ഠസ്സ അസനബോധിം ഉത്തമം രോപയിന്തി സമ്ബന്ധോ.

൮൦. അസനോ നാമധേയ്യേനാതി നാമപഞ്ഞത്തിയാ നാമസഞ്ഞായ അസനോ നാമ അസനരുക്ഖോ ബോധി അഹോസീതി അത്ഥോ. ധരണീരുഹപാദപോതി വല്ലിരുക്ഖപബ്ബതഗങ്ഗാസാഗരാദയോ ധാരേതീതി ധരണീ, കാ സാ? പഥവീ, തസ്സം രുഹതി പതിട്ഠഹതീതി ധരണീരുഹോ, പാദേന പിവതീതി പാദപോ, പാദസങ്ഖാതേന മൂലേന സിഞ്ചിതോദകം പിവതി ആപോരസം സിനേഹം ധാരേതീതി അത്ഥോ. ധരണീരുഹോ ച സോ പാദപോ ചാതി ധരണീരുഹപാദപോ, തം ഉത്തമം അസനം ബോധിം പഞ്ച വസ്സാനി പരിചരിം പോസേസിന്തി അത്ഥോ.

൮൧. പുപ്ഫിതം പാദപം ദിസ്വാതി തം മയാ പോസിതം അസനബോധിരുക്ഖം പുപ്ഫിതം അച്ഛരയോഗ്ഗഭൂതപുപ്ഫത്താ അബ്ഭുതം ലോമഹംസകരണം ദിസ്വാ സകം കമ്മം അത്തനോ കമ്മം പകിത്തേന്തോ പകാരേന കഥയന്തോ ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ സന്തികം അഗമാസിന്തി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

അസനബോധിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

ഛട്ഠവഗ്ഗവണ്ണനാ സമത്താ.