൮. ഭദ്ദജിത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

അട്ഠമാപദാനേ ഓഗയ്ഹാഹം പോക്ഖരണിന്തിആദികം ആയസ്മതോ ഭദ്ദജിത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ബ്രാഹ്മണാനം വിജ്ജാസിപ്പേസു പാരം ഗന്ത്വാ കാമേ പഹായ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അരഞ്ഞായതനേ അസ്സമം കാരേത്വാ വസന്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ആകാസേന ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. സത്ഥാ തസ്സ അജ്ഝാസയം ദിസ്വാ ആകാസതോ ഓതരി. ഓതിണ്ണസ്സ പന ഭഗവതോ മധുഞ്ച ഭിസമുളാലഞ്ച സപ്പിഖീരഞ്ച ഉപനാമേസി, തസ്സ തം ഭഗവാ അനുകമ്മം ഉപാദായ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അനുമോദനം കത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന തുസിതേസു നിബ്ബത്തോ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതോ അപരാപരം സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ മഹദ്ധനോ സേട്ഠി ഹുത്വാ അട്ഠസട്ഠിഭിക്ഖുസതസഹസ്സം ഭോജേത്വാ തിചീവരേന അച്ഛാദേസി.

ഏവം ബഹും കുസലം കത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തി. തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചവിത്വാ മനുസ്സലോകേസു ഉപ്പന്നോ ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ പഞ്ച പച്ചേകബുദ്ധസതാനി ചതൂഹി പച്ചയേഹി ഉപട്ഠഹിത്വാ തതോ ചുതോ രാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ രജ്ജം അനുസാസന്തോ അത്തനോ പുത്തം പച്ചേകബോധിം അധിഗന്ത്വാ ഠിതം ഉപട്ഠഹിത്വാ തസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ ധാതുയോ ഗഹേത്വാ ചേതിയം കത്വാ പൂജേസി. ഏവം തത്ഥ തത്ഥ താനി താനി പുഞ്ഞാനി കത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഭദ്ദിയനഗരേ അസീതികോടിവിഭവസ്സ ഭദ്ദിയസേട്ഠിസ്സ ഏകപുത്തകോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ഭദ്ദജീതിസ്സ നാമം അഹോസി. തസ്സ കിര ഇസ്സരിയഭോഗപരിവാരസമ്പത്തി ചരിമഭവേ ബോധിസത്തസ്സ വിയ അഹോസി.

തദാ സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വസിത്വാ ഭദ്ദജികുമാരം സങ്ഗണ്ഹനത്ഥായ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ഭദ്ദിയനഗരം ഗന്ത്വാ ജാതിയാവനേ വസി തസ്സ ഞാണപരിപാകം ആഗമയമാനോ. സോപി ഉപരിപാസാദേ നിസിന്നോ സീഹപഞ്ജരം വിവരിത്വാ ഓലോകേന്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ധമ്മം സോതും ഗച്ഛന്തം മഹാജനം ദിസ്വാ, ‘‘കത്ഥായം മഹാജനോ ഗച്ഛതീ’’തി പുച്ഛിത്വാ തം കാരണം സുത്വാ സയമ്പി മഹതാ പരിവാരേന സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുണന്തോ സബ്ബാഭരണപടിമണ്ഡിതോവ സബ്ബകിലേസേ ഖേപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. അരഹത്തേ പന തേന അധിഗതേ സത്ഥാ ഭദ്ദിയസേട്ഠിം ആമന്തേസി – ‘‘തവ പുത്തോ അലങ്കതപടിയത്തോ ധമ്മം സുണന്തോ അരഹത്തേ പതിട്ഠാസി, തേനസ്സ ഇദാനേവ പബ്ബജിതും യുത്തം, നോ ചേ പബ്ബജിസ്സതി, പരിനിബ്ബായിസ്സതീ’’തി. സേട്ഠി ‘‘ന മയ്ഹം പുത്തസ്സ ദഹരസ്സേവ സതോ പരിനിബ്ബാനേന കിച്ചം അത്ഥി, പബ്ബാജേഥ ന’’ന്തി ആഹ. തം സത്ഥാ പബ്ബാജേത്വാ ഉപസമ്പാദേത്വാ തത്ഥ സത്താഹം വസിത്വാ കോടിഗാമം പാപുണി, സോ ച ഗാമോ ഗങ്ഗാതീരേ അഹോസി. കോടിഗാമവാസിനോ ച ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മഹാദാനം പവത്തേസും. ഭദ്ദജിത്ഥേരോ സത്ഥാരാ അനുമോദനായ ആരദ്ധമത്തായ ബഹിഗാമം ഗന്ത്വാ ‘‘ഗങ്ഗാതീരേ മഗ്ഗസമീപേ സത്ഥു ആഗതകാലേ വുട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി കാലപരിച്ഛേദം കത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ സമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ നിസീദി. മഹാഥേരേസു ആഗച്ഛന്തേസുപി അവുട്ഠഹിത്വാ സത്ഥു ആഗതകാലേയേവ വുട്ഠാസി. പുഥുജ്ജനാ ഭിക്ഖൂ – ‘‘അയം അധുനാ പബ്ബജിതോ, മഹാഥേരേസു ആഗച്ഛന്തേസു മാനഥദ്ധോ ഹുത്വാ ന വുട്ഠാസീ’’തി ഉജ്ഝായിംസു.

കോടിഗാമവാസിനോ സത്ഥു ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ബഹൂ നാവാസങ്ഘാടേ ബന്ധിംസു. സത്ഥാ ‘‘ഭദ്ദജിസ്സാനുഭാവം പകാസേമീ’’തി നാവായ ഠത്വാ ‘‘കഹം ഭദ്ദജീ’’തി പുച്ഛി. ഭദ്ദജിത്ഥേരോ – ‘‘സോഹം, ഭന്തേ’’തി സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ അഞ്ജലിം കത്വാ അട്ഠാസി. സത്ഥാ ‘‘ഏഹി, ഭദ്ദജി, അമ്ഹേഹി സദ്ധിം ഏകനാവം അഭിരുഹാ’’തി. സോ ഉപ്പതിത്വാ സത്ഥു ഠിതനാവായം അട്ഠാസി. സത്ഥാ ഗങ്ഗായ മജ്ഝേ ഗതകാലേ, ‘‘ഭദ്ദജി, തയാ മഹാപനാദകാലേ അജ്ഝാവുട്ഠരതനപാസാദോ കഹ’’ന്തി ആഹ. ‘‘ഇമസ്മിം ഠാനേ നിമുഗ്ഗോ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭദ്ദജി, സബ്രഹ്മചാരീനം കങ്ഖം ഛിന്ദാ’’തി. തസ്മിം ഖണേ ഥേരോ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഇദ്ധിബലേന ഗന്ത്വാ പാസാദഥൂപികം പാദങ്ഗുലന്തരേന സന്നിരുജ്ഝിത്വാ പഞ്ചവീസതിയോജനം പാസാദം ഗഹേത്വാ ആകാസേ ഉപ്പതി, ഉപ്പതന്തോ ച പഞ്ഞാസയോജനാനി ഉക്ഖിപി. അഥസ്സ പുരിമഭവേ ഞാതകാ പാസാദഗതേന ലോഭേന മച്ഛകച്ഛപമണ്ഡൂകാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്താ തസ്മിം പാസാദേ ഉട്ഠഹന്തേ പരിവത്തിത്വാ പതിംസു. സത്ഥാ തേ സമ്പതന്തേ ദിസ്വാ ‘‘ഞാതകാ തേ, ഭദ്ദജി, കിലമന്തീ’’തി ആഹ. ഥേരോ സത്ഥു വചനേന പാസാദം വിസ്സജ്ജേസി. പാസാദോ യഥാഠാനേയേവ പതിട്ഠഹി. സത്ഥാ പാരങ്ഗതോ ഭിക്ഖൂഹി – ‘‘കദാ, ഭന്തേ, ഭദ്ദജിത്ഥേരേന അയം പാസാദോ അജ്ഝാവുട്ഠോ’’തി പുട്ഠോ മഹാപനാദജാതകം (ജാ. ൧.൩.൪൦ ആദയോ) കഥേത്വാ ബഹുജനം ധമ്മാമതം പായേസി.

൯൮. ഥേരോ പന അരഹത്തം പത്തോ പുബ്ബസമ്ഭാരം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേതും ഓഗയ്ഹാഹം പോക്ഖരണിന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഓഗയ്ഹാഹം പോക്ഖരണിന്തി പുഥുനാനാഅനേകമഹോഘേഹി ഖണിതത്താ ‘‘പോക്ഖരണീ’’തി ലദ്ധനാമം ജലാസയം ഓഗയ്ഹ ഓഗഹേത്വാ പവിസിത്വാ അജ്ഝോഗാഹേത്വാ ഘാസഹേതുഖാദനത്ഥായ തത്ഥ പോക്ഖരണിയം പവിസിത്വാ ഭിസം പദുമപുണ്ഡരീകമൂലം ഉദ്ധരാമീതി അത്ഥോ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ ഉത്താനപദത്ഥത്താ ച നയാനുസാരേന സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

ഭദ്ദജിത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.