൧൦. ഉപവാനത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ദസമാപദാനേ പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോതിആദികം ആയസ്മതോ ഉപവാനത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയം കിര പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ കേനചി കമ്മച്ഛിദ്ദേന പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ദല്ലിദ്ദകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഭഗവതി പരിനിബ്ബുതേ തസ്സ ധാതും ഗഹേത്വാ മനുസ്സദേവനാഗഗരുളയക്ഖകുമ്ഭണ്ഡഗന്ധബ്ബേഹി സത്തരതനമയേ സത്തയോജനികേ ഥൂപേ കതേ തത്ഥ സുധോതം അത്തനോ ഉത്തരാസങ്ഗം വേളഗ്ഗേ ആബന്ധിത്വാ ധജം കത്വാ പൂജം അകാസി. തം ഗഹേത്വാ അഭിസമ്മതകോ നാമ യക്ഖസേനാപതി ദേവേഹി ചേതിയപൂജാരക്ഖണത്ഥം ഠപിതോ അദിസ്സമാനകായോ ആകാസേ ധാരേന്തോ ചേതിയം തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം അകാസി. തം ദിസ്വാ ഭിയ്യോസോമത്തായ പസന്നമാനസോ അഹോസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഉപവാനോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ജേതവനപടിഗ്ഗഹണേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. അഥായസ്മാ ഉപവാനോ ഭഗവതോ ഉപട്ഠാകോ അഹോസി. തേന ച സമയേന ഭഗവതോ വാതാബാധോ ഉപ്പജ്ജി. ഥേരസ്സ ഗിഹിസഹായോ ദേവഹിതോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ സാവത്ഥിയം പടിവസതി. സോ ഥേരം ചതൂഹി പച്ചയേഹി പവാരേസി. അഥായസ്മാ ഉപവാനോ നിവാസേത്വാ പത്തചീവരം ഗഹേത്വാ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നിവേസനം ഉപഗഞ്ഛി. ബ്രാഹ്മണോ ‘‘കേനചി മഞ്ഞേ പയോജനേന ഥേരോ ആഗതോ ഭവിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ‘‘വദേയ്യാഥ, ഭന്തേ, കേനത്ഥോ’’തി ആഹ. ഥേരോ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പയോജനം ആചിക്ഖന്തോ –

‘‘അരഹം സുഗതോ ലോകേ, വാതേഹാബാധികോ മുനി;

സചേ ഉണ്ഹോദകം അത്ഥി, മുനിനോ ദേഹി ബ്രാഹ്മണ.

‘‘പൂജിതോ പൂജനേയ്യാനം, സക്കരേയ്യാന സക്കതോ;

അപചിതോപചേയ്യാനം, തസ്സ ഇച്ഛാമി ഹാതവേ’’തി. (ഥേരഗാ. ൧൮൫-൧൮൬) –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

തസ്സത്ഥോ – യോ ഇമസ്മിം ലോകേ പൂജനേയ്യാനം പൂജേതബ്ബേഹി സക്കാദീഹി ദേവേഹി മഹാബ്രഹ്മാദീഹി ച ബ്രഹ്മേഹി പൂജിതോ, സക്കരേയ്യാനം സക്കാതബ്ബേഹി ബിമ്ബിസാരകോസലരാജാദീഹി സക്കതോ, അപചേയ്യാനം അപചായിതബ്ബേഹി മഹേസീഹി ഖീണാസവേഹി അപചിതോ, കിലേസേഹി ആരകത്താദിനാ അരഹം, സോഭനഗമനാദിനാ സുഗതോ സബ്ബഞ്ഞൂ മുനി മയ്ഹം സത്ഥാ ദേവദേവോ സക്കാനം അതിസക്കോ ബ്രഹ്മാനം അതിബ്രഹ്മാ, സോ ദാനി വാതേഹി വാതഹേതു വാതക്ഖോഭനിമിത്തം ആബാധികോ ജാതോ. സചേ, ബ്രാഹ്മണ, ഉണ്ഹോദകം അത്ഥി, തസ്സ വാതാബാധവൂപസമനത്ഥം തം ഹാതവേ ഉപനേതും ഇച്ഛാമീതി.

തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ ഉണ്ഹോദകം തദനുരൂപം വാതഹരഞ്ച ഭേസജ്ജം ഭഗവതോ ഉപനാമേസി. തേന ച സത്ഥു രോഗോ വൂപസമി. തസ്സ ഭഗവാ അനുമോദനം അകാസി.

൧൨൨. അഥായസ്മാ ഉപവാനോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോതിആദിമാഹ. തത്ഥ പദുമുത്തരോതിആദീനി പുബ്ബേ വുത്തത്ഥാനേവ.

൧൨൩. മഹാജനാ സമാഗമ്മാതി സകലജമ്ബുദീപവാസിനോ രാസിഭൂതാതി അത്ഥോ. ചിതകം കത്വാതി യോജനുബ്ബേധം ചന്ദനരാസിചിതകം കത്വാ ഭഗവതോ സരീരം തത്ഥ അഭിരോപയിംസൂതി സമ്ബന്ധോ.

൧൨൪. സരീരകിച്ചം കത്വാനാതി ആദഹനാതി അഗ്ഗിനാ ദഹനകിച്ചം കത്വാതി അത്ഥോ.

൧൨൭-൨൮. ജങ്ഘാ മണിമയാ ആസീതി മനുസ്സേഹി കതഥൂപേ ജങ്ഘാ പുപ്ഫവാഹത്ഥം ചരിതട്ഠാനം മണിമയാ ഇന്ദനീലമണിനാ കതാതി അത്ഥോ. മയമ്പീതി സബ്ബേ ദേവാ ഥൂപം കരിസ്സാമാതി അത്ഥോ.

൧൨൯. ധാതു ആവേണികാ നത്ഥീതി ദേവമനുസ്സേഹി വിസും വിസും ചേതിയം കാതും ആവേണികാ വിസും ധാതു നത്ഥി, തം ദസ്സേന്തോ സരീരം ഏകപിണ്ഡിതന്തി ആഹ. അധിട്ഠാനബലേന സകലസരീരധാതു ഏകഘനസിലാമയപടിമാ വിയ ഏകമേവ അഹോസീതി അത്ഥോ. ഇമമ്ഹി ബുദ്ധഥൂപമ്ഹീതി സകലജമ്ബുദീപവാസീഹി കതമ്ഹി ഇമമ്ഹി സുവണ്ണഥൂപമ്ഹി മയം സബ്ബേ സമാഗന്ത്വാ കഞ്ചുകഥൂപം കരിസ്സാമാതി അത്ഥോ.

൧൩൩. ഇന്ദനീലം മഹാനീലന്തി ഇന്ദീവരപുപ്ഫവണ്ണാഭം മണി ഇന്ദനീലമണി. തതോ അധികവണ്ണതാ മഹാമണി ഇന്ദനീലമണയോ ച മഹാനീലമണയോ ച ജോതിരസമണിജാതിരങ്ഗമണയോ ച ഏകതോ സന്നിപാതേത്വാ രാസീ കത്വാ സുവണ്ണഥൂപേ കഞ്ചുകഥൂപം കത്വാ അഛാദയുന്തി സമ്ബന്ധോ.

൧൪൪. പച്ചേകം ബുദ്ധസേട്ഠസ്സാതി ബുദ്ധുത്തമസ്സ പതി ഏകം വിസും ഉപരിഛദനേന ഥൂപം അകംസൂതി അത്ഥോ.

൧൪൭. കുമ്ഭണ്ഡാ ഗുയ്ഹകാ തഥാതി കുമ്ഭമത്താനി അണ്ഡാനി യേസം ദേവാനം തേ കുമ്ഭണ്ഡാ, പടിച്ഛാദേത്വാ നിഗുഹിത്വാ പടിച്ഛാദനതോ ഗരുളാ ഗുയ്ഹകാ നാമ ജാതാ, തേ കുമ്ഭണ്ഡാ ഗുയ്ഹകാപി ഥൂപം അകംസൂതി അത്ഥോ.

൧൫൧. അതിഭോന്തി ന തസ്സാഭാതി തസ്സ ചേതിയസ്സ പഭം ചന്ദസൂരിയതാരകാനം പഭാ ന അതിഭോന്തി, ന അജ്ഝോത്ഥരന്തീതി അത്ഥോ.

൧൫൮. അഹമ്പി കാരം കസ്സാമീതി താദിനോ ലോകനാഥസ്സ ഥൂപസ്മിം അഹമ്പി കാരം പുഞ്ഞകിരിയം കുസലകമ്മം ധജപടാകപൂജം കരിസ്സാമീതി അത്ഥോ.

ഉപവാനത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.