൪൦. പിലിന്ദവച്ഛവഗ്ഗോ

൧. പിലിന്ദവച്ഛത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ചത്താലീസമവഗ്ഗേ അപദാനേ നഗരേ ഹംസവതിയാതിആദികം ആയസ്മതോ പിലിന്ദവച്ഛത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ ദോവാരികകുലേ നിബ്ബത്തോ മഹദ്ധനോ മഹാഭോഗോ അഹോസി. സോ കോടിസന്നിചിതധനരാസിം ഓലോകേത്വാ രഹോ നിസിന്നോ ‘‘ഇമം സബ്ബധനം മയാ സമ്മാ ഗഹേത്വാ ഗന്തും വട്ടതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ സബ്ബപരിക്ഖാരദാനം ദാതും വട്ടതീ’’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ ഛത്തസതസഹസ്സം ആദിം കത്വാ സബ്ബപരിഭോഗപരിക്ഖാരാനിപി സതസഹസ്സവസേന കാരേത്വാ പദുമുത്തരം ഭഗവന്തം നിമന്തേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മഹാദാനം അദാസി. ഏവം സത്താഹം ദാനം ദത്വാ പരിയോസാനദിവസേ നിബ്ബാനാധിഗമം പത്ഥേത്വാ യാവജീവം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ജീവിതപരിയോസാനേ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ ഛ കാമാവചരേ ദിബ്ബസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ മനുസ്സേസു ച ചക്കവത്തിആദിസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തോ സബ്ബസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം പത്തോ ഗോത്തവസേന പിലിന്ദവച്ഛോതി പാകടോ അഹോസി.

൧. സോ ഏകദിവസം സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മദേസനം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ ഹുത്വാ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ ഉദാനവസേന തം പകാസേന്തോ നഗരേ ഹംസവതിയാതിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോവ. ആസിം ദോവാരികോ അഹന്തി അഹം ഹംസവതീനഗരേ രഞ്ഞോ ഗേഹദ്വാരേ ദ്വാരപാലകോ ആസിം അഹോസിന്തി അത്ഥോ. അക്ഖോഭം അമിതം ഭോഗന്തി രഞ്ഞോ വല്ലഭത്താ അഞ്ഞേഹി ഖോഭേതും ചാലേതും അസക്കുണേയ്യം അമിതം അപരിമാണഭോഗം ധനം മമ ഘരേ സന്നിചിതം രാസീകതം അഹോസീതി അത്ഥോ.

൩. ബഹൂ മേധിഗതാ ഭോഗാതി അനേകാ ഭോഗാ മേ മയാ അധിഗതാ പത്താ പടിലദ്ധാതി അത്ഥോ. സത്ഥവാസിആദീനം പരിക്ഖാരാനം നാമാനി നയാനുയോഗേന സുവിഞ്ഞേയ്യാനി. പരിക്ഖാരദാനാനിസംസാനി ച സുവിഞ്ഞേയ്യാനേവാതി.

പിലിന്ദവച്ഛത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

ദുതിയതതിയചതുത്ഥപഞ്ചമാപദാനാനി ഉത്താനാനേവാതി.

൬. ബാകുലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ഛട്ഠാപദാനേ ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേതിആദികം ബാകുലത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയം കിര ഥേരോ അതീതേ ഇതോ കപ്പസതസഹസ്സാധികസ്സ അസങ്ഖ്യേയ്യസ്സ മത്ഥകേ അനോമദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ഉപ്പത്തിതോ പുരേതരമേവ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ തയോ വേദേ ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തത്ഥ സാരം അപസ്സന്തോ ‘‘സമ്പരായികത്ഥം ഗവേസിസ്സാമീ’’തി ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ പബ്ബതപാദേ വിഹരന്തോ പഞ്ചാഭിഞ്ഞാഅട്ഠസമാപത്തീനം ലാഭീ ഹുത്വാ വിഹരന്തോ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ സരണേസു പതിട്ഠിതോ സത്ഥു വാതാബാധേ ഉപ്പന്നേ അരഞ്ഞതോ ഭേസജ്ജാനി ആനേത്വാ തം വൂപസമേത്വാ തം പുഞ്ഞം ആരോഗ്യത്ഥായ പരിണാമേത്വാ തതോ ചുതോ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ ഏകം അസങ്ഖ്യേയ്യം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധകാലേ ഹംസവതീനഗരേ ഏകസ്മിം കുലേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്വാ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും അപ്പാബാധാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ സയം തം ഠാനന്തരം ആകങ്ഖന്തോ പണിധാനം കത്വാ യാവജീവം കുസലകമ്മം ഉപചിനിത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ഉപ്പത്തിതോ പുരേതരമേവ ബന്ധുമതീനഗരേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തോ സബ്ബസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം പത്തോ തത്ഥ സാരം അപസ്സന്തോ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഝാനാഭിഞ്ഞാലാഭീ ഹുത്വാ പബ്ബതപാദേ വസന്തോ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ സരണേസു പതിട്ഠായ ഭിക്ഖൂനം തിണപുപ്ഫകരോഗേ ഉപ്പന്നേ തം വൂപസമേത്വാ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതോ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ തതോ ഏകനവുതികപ്പേ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബാരാണസിയം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഘരാവാസം വസന്തോ ഏകം ജിണ്ണം വിനസ്സമാനം മഹാവിഹാരം ദിസ്വാ തത്ഥ ഉപോസഥാഗാരാദികം സബ്ബം ആവസഥം കാരാപേത്വാ തത്ഥ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ സബ്ബം ഭേസജ്ജം പടിയാദേത്വാ യാവജീവം കുസലം കത്വാ ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ ഉപ്പത്തിതോ പുരേതരമേവ കോസമ്ബിയം സേട്ഠികുലേ നിബ്ബത്തി.

സോ മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമിത്വാ ധാതീഹി അരോഗഭാവായ യമുനായം ന്ഹാപിയമാനോ താസം ഹത്ഥതോ മുച്ചിത്വാ മച്ഛേന ഗിലിതോ അഹോസി. കേവട്ടാ തം മച്ഛം ജാലായ ഗഹേത്വാ ബാരാണസിയം സേട്ഠിഭരിയായ വിക്കിണിംസു. സാ തം ഗഹേത്വാ ഫാലയമാനാ പുബ്ബേ കതപുഞ്ഞഫലേന അരോഗം ദാരകം ദിസ്വാ ‘‘പുത്തോ മേ ലദ്ധോ’’തി ഗഹേത്വാ പോസേസി. സോ ജനകേഹി മാതാപിതൂഹി തം പവത്തിം സുത്വാ ആഗന്ത്വാ ‘‘അയം അമ്ഹാകം പുത്തോ, ദേഥ നോ പുത്ത’’ന്തി അനുയോഗേ കതേ രഞ്ഞാ ‘‘ഉഭയേസമ്പി സാധാരണോ ഹോതൂ’’തി ദ്വിന്നം കുലാനം ദായാദഭാവേന വിനിച്ഛയം കത്വാ ഠപിതത്താ ബാകുലോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ മഹാസമ്പത്തിം അനുഭവന്തോ ദ്വീസു സേട്ഠികുലേസു ഏകേകസ്മിം ഛമാസം ഛമാസം വസതി. തേ അത്തനോ വാരേ സമ്പത്തേ നാവാസങ്ഘാടം ബന്ധിത്വാ തത്രൂപരി രതനമണ്ഡപം കാരേത്വാ പഞ്ചങ്ഗികതൂരിയേ നിപ്ഫാദേത്വാ കുമാരം തത്ഥ നിസീദാപേത്വാ ഉഭയനഗരമജ്ഝട്ഠാനം ഗങ്ഗായ ആഗച്ഛന്തി, അപരസേട്ഠിമനുസ്സാപി ഏവമേവ സജ്ജേത്വാ തം ഠാനം ഗന്ത്വാ കുമാരം തത്ഥ ആരോപേത്വാ ഗച്ഛന്തി. സോ ഏവം വഡ്ഢമാനോ ആസീതികോ ഹുത്വാ ഉഭയസേട്ഠിപുത്തോതി പാകടോ. സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സത്താഹം വായമന്തോ അട്ഠമേ ദിവസേ സഹ പടിസമ്ഭിദായ അരഹത്തം പാപുണി.

൩൮൬. സോ അരഹാ ഹുത്വാ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേതിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോവ. അപദാനപാളിഅത്ഥോപി സുവിഞ്ഞേയ്യോവ. സോ അരഹത്തം പത്വാ വിമുത്തിസുഖേന വിഹരന്തോ സട്ഠിവസ്സസതായുകോ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായീതി.

ബാകുലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൭. ഗിരിമാനന്ദത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

സത്തമാപദാനേ ഭരിയാ മേ കാലങ്കതാതിആദികം ആയസ്മതോ ഗിരിമാനന്ദത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സുമേധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വയപ്പത്തോ ഘരാവാസം സണ്ഠപേത്വാ വസന്തോ അത്തനോ ഭരിയായ ച പുത്തേ ച കാലങ്കതേ സോകസല്ലസമപ്പിതോ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ പവത്തഫലഭോജനോ രുക്ഖമൂലേ വിഹാസി. തദാ സുമേധോ ഭഗവാ തസ്സാനുകമ്പായ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ധമ്മം ദേസേത്വാ സോകസല്ലം അബ്ബൂള്ഹേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ പസന്നമാനസോ സുഗന്ധപുപ്ഫേഹി ഭഗവന്തം പൂജേത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ സിരസി അഞ്ജലിം കത്വാ അഭിത്ഥവി.

സോ തേന പുഞ്ഞേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഉഭയത്ഥ സുഖം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ബിമ്ബിസാരരഞ്ഞോ പുരോഹിതസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ഗിരിമാനന്ദോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വിഞ്ഞുതം പത്വാ സത്ഥു രാജഗഹാഗമനേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തോ കതിപയം ദിവസം ഗാമകാവാസേ വസിത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിതും രാജഗഹം അഗമാസി. ബിമ്ബിസാരമഹാരാജാ തസ്സ ആഗമനം സുത്വാ തം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, വസഥ, അഹം ചതൂഹി പച്ചയേഹി ഉപട്ഠഹാമീ’’തി സമ്പവാരേത്വാ ഗതോപി ബഹുകിച്ചത്താ തം ന സരി. ‘‘ഥേരോ അബ്ഭോകാസേയേവ വസതീ’’തി. ദേവതാ ഥേരസ്സ തേമനഭയേന വസ്സധാരം വാരേസും. രാജാ അവസ്സനകാരണം ഉപധാരേത്വാ ഞത്വാ ഥേരസ്സ കുടികം കാരാപേസി. ഥേരോ കുടികായം വസന്തോ സേനാസനസപ്പായലാഭേന ചിത്തസമാധാനം ലഭിത്വാ വീരിയസമതം യോജേത്വാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി.

൪൧൯. സോ അരഹത്തം പത്വാ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സഞ്ജാതസോമനസ്സോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ഭരിയാ മേ കാലങ്കതാതിആദിമാഹ. തം ഭഗവതോ നിവേദനഞ്ച ഭഗവതാ കതാനുസാസനഞ്ച മഗ്ഗം ഫലാധിഗമാപദാനഞ്ച പാഠാനുസാരേന സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

ഗിരിമാനന്ദത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

അട്ഠമനവമദസമാപദാനാനി ഉത്താനത്ഥാനേവാതി.

ചത്താലീസമവഗ്ഗവണ്ണനാ സമത്താ.