൯. സോപാകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പബ്ഭാരം സോധയന്തസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ സോപാകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ കാലേ അഞ്ഞതരസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ ബീജപൂരഫലാനി സത്ഥു ഉപനേസി, പരിഭുഞ്ജി ഭഗവാ തസ്സാനുകമ്പം ഉപാദായ. സോ ഭിക്ഖു സത്ഥരി സങ്ഘേ ച അഭിപ്പസന്നോ സലാകഭത്തം പട്ഠപേത്വാ സങ്ഘുദ്ദേസവസേന തിണ്ണം ഭിക്ഖൂനം യാവതായുകം ഖീരഭത്തം അദാസി. സോ തേഹി പുഞ്ഞേഹി അപരാപരം ദേവമനുസ്സേസു സമ്പത്തിയോ അനുഭവന്തോ ഏകദാ മനുസ്സയോനിയം നിബ്ബത്തോ ഏകസ്സ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ഖീരഭത്തം അദാസി.

ഏവം തത്ഥ തത്ഥ പുഞ്ഞാനി കത്വാ സുഗതീസുയേവ പരിബ്ഭമന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ പുരിമകമ്മനിസ്സന്ദേന സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരായ ദുഗ്ഗതിത്ഥിയാ കുച്ഛിമ്ഹി പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. സാ തം ദസമാസേ കുച്ഛിനാ പരിഹരിത്വാ പരിപക്കേ ഗബ്ഭേ വിജായനകാലേ വിജായിതും അസക്കോന്തീ മുച്ഛം ആപജ്ജിത്വാ ബഹുവേലം മതാ വിയ നിപജ്ജി. ഞാതകാ ‘‘മതാ’’തി സഞ്ഞായ സുസാനം നേത്വാ ചിതകം ആരോപേത്വാ ദേവതാനുഭാവേന വാതവുട്ഠിയാ ഉട്ഠിതായ അഗ്ഗിം അദത്വാ പക്കമിംസു. ദാരകോ പച്ഛിമഭവികത്താ ദേവതാനുഭാവേനേവ അരോഗോ ഹുത്വാ മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമി. മാതാ പന കാലമകാസി. ദേവതാ മനുസ്സരൂപേനുപഗമ്മ തം ഗഹേത്വാ സുസാനഗോപകസ്സ ഗേഹേ ഠപേത്വാ കതിപാഹം കാലം പതിരൂപേന ആഹാരേന പോസേസി. തതോ പരം സുസാനഗോപകോ അത്തനോ പുത്തം കത്വാ വഡ്ഢേസി. സോ തഥാ വഡ്ഢേന്തോ തസ്സ പുത്തേന സുപ്പിയേന നാമ ദാരകേന സദ്ധിം കീളന്തോ വിചരി. തസ്സ സുസാനേ ജാതസംവഡ്ഢഭാവതോ സോപാകോതി സമഞ്ഞാ അഹോസി.

അഥേകദിവസം സത്തവസ്സികം തം ഭഗവാ പച്ചൂസവേലായം ഞാണജാലം പത്ഥരിത്വാ വേനേയ്യബന്ധവേ ഓലോകേന്തോ ഞാണജാലസ്സ അന്തോഗതം ദിസ്വാ സുസാനട്ഠാനം അഗമാസി. ദാരകോ പുബ്ബഹേതുനാ ചോദിയമാനോ പസന്നമാനസോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ അട്ഠാസി. സത്ഥാ തസ്സ ധമ്മം കഥേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചിത്വാ പിതരാ ‘‘അനുഞ്ഞാതോസീ’’തി വുത്തോ പിതരം സത്ഥു സന്തികം ആനേസി. തസ്സ പിതാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ‘‘ഇമം ദാരകം പബ്ബാജേഥ, ഭന്തേ’’തി അനുജാനി, തം പബ്ബാജേത്വാ ഭഗവാ മേത്താഭാവനായ നിയോജേസി. സോ മേത്താകമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ സുസാനേ വിഹരന്തോ നചിരസ്സേവ മേത്താഝാനം പാദകം കത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. അരഹാ ഹുത്വാപി അഞ്ഞേസം സോസാനികഭിക്ഖൂനം മേത്താഭാവനാവിധിം ദസ്സേന്തോ ‘‘യഥാപി ഏകപുത്തസ്മി’’ന്തി (ഥേരഗാ. ൩൩) ഗാഥം അഭാസി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ ഏകപുത്തകേ പിയേ മനാപേ മാതാ പിതാ ച കുസലീ ഏകന്തഹിതേസീ ഭവേയ്യ, ഏവം പുരത്ഥിമാദിഭേദാസു സബ്ബാസു ദിസാസു കാമഭവാദിഭേദേസു വാ സബ്ബേസു ഭവേസു ദഹരാദിഭേദാസു സബ്ബാസു അവത്ഥാസുപി ഠിതേസു സബ്ബേസു സത്തേസു ഏകന്തഹിതേസിതായ കുസലീ ഭവേയ്യ ‘‘മിത്തോ, ഉദാസിനോ, പച്ചത്ഥികോ’’തി സീമം അകത്വാ സീമായ സമ്ഭേദവസേന സബ്ബത്ഥ ഏകരസം മേത്തം ഭാവേയ്യാതി ഇമം പന ഗാഥം വത്വാ ‘‘സചേ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഏവം മേത്തം ഭാവേയ്യാഥ, യേ തേ ഭഗവതാ ‘സുഖം സുപതീ’തിആദിനാ (അ. നി. ൧൧.൧൫; പരി. ൩൩൧; മി. പ. ൪.൪.൬) ഏകാദസ മേത്താനിസംസാ ച വുത്താ, ഏകംസേന തേസം ഭാഗിനോ ഭവഥാ’’തി ഓവാദം അദാസി.

൧൧൨. ഏവം സോ പത്തഫലാധിഗമോ അത്തനോ കതപുഞ്ഞം പച്ചവേക്ഖിത്വാ സഞ്ജാതസോമനസ്സോ പുബ്ബചരിതാപദാനം ദസ്സേന്തോ പബ്ഭാരം സോധയന്തസ്സാതിആദിമാഹ. തത്ഥ പബ്ഭാരന്തി സിലാപബ്ബതസ്സ വിവേകട്ഠാനം, തം പബ്ബജിതാനുരൂപത്താ ഇട്ഠകപാകാരം കത്വാ ദ്വാരകവാടം യോജേത്വാ ഭിക്ഖൂനം വസനത്ഥായ അദാസി, പകാരേന ഭരോ പത്ഥേതബ്ബോതി പബ്ഭാരോ, തം സോധയന്തസ്സ മമ സന്തികം സിദ്ധത്ഥോ നാമ ഭഗവാ ആഗച്ഛി പാപുണി.

൧൧൩. ബുദ്ധം ഉപഗതം ദിസ്വാതി ഏവം മമ സന്തികം ആഗതം ദിസ്വാ താദിനോ ഇട്ഠാനിട്ഠേസു അകമ്പിയസഭാവത്താ താദിഗുണയുത്തസ്സ ലോകജേട്ഠസ്സ ബുദ്ധസ്സ സന്ഥരം തിണപണ്ണാദിസന്ഥരം കട്ഠത്ഥരം പഞ്ഞാപേത്വാ നിട്ഠാപേത്വാ പുപ്ഫാസനം പുപ്ഫമയം ആസനം അഹം അദാസിം.

൧൧൪. പുപ്ഫാസനേ നിസീദിത്വാതി തസ്മിം പഞ്ഞത്തേ പുപ്ഫാസനേ നിസീദിത്വാ ലോകനായകോ സിദ്ധത്ഥോ ഭഗവാ. മമഞ്ച ഗതിമഞ്ഞായാതി മയ്ഹം ഗതിം ആയതിം ഉപ്പത്തിട്ഠാനം അഞ്ഞായ ജാനിത്വാ അനിച്ചതം അനിച്ചഭാവം ഉദാഹരി കഥേസി.

൧൧൫. അനിച്ചാ വത സങ്ഖാരാതി വത ഏകന്തേന സങ്ഖാരാ പച്ചയേഹി സമേച്ച സമാഗന്ത്വാ കരീയമാനാ സബ്ബേ സപ്പച്ചയധമ്മാ ഹുത്വാ അഭാവട്ഠേന അനിച്ചാ. ഉപ്പാദവയധമ്മിനോതി ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിനസ്സനസഭാവാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ പാതുഭവിത്വാ ഏതേ സങ്ഖാരാ നിരുജ്ഝന്തി വിനസ്സന്തീതി അത്ഥോ. തേസം വൂപസമോ സുഖോതി തേസം സങ്ഖാരാനം വിസേസേന ഉപസമോ സുഖോ, തേസം വൂപസമകരം നിബ്ബാനമേവ ഏകന്തസുഖന്തി അത്ഥോ.

൧൧൬. ഇദം വത്വാന സബ്ബഞ്ഞൂതി സബ്ബധമ്മജാനനകോ ഭഗവാ ലോകാനം ജേട്ഠോ വുഡ്ഢോ നരാനം ആസഭോ പധാനോ വീരോ ഇദം അനിച്ചപടിസംയുത്തം ധമ്മദേസനം വത്വാന കഥേത്വാ അമ്ബരേ ആകാസേ ഹംസരാജാ ഇവ നഭം ആകാസം അബ്ഭുഗ്ഗമീതി സമ്ബന്ധോ.

൧൧൭. സകം ദിട്ഠിം അത്തനോ ലദ്ധിം ഖന്തിം രുചിം അജ്ഝാസയം ജഹിത്വാന പഹായ. ഭാവയാനിച്ചസഞ്ഞഹന്തി അനിച്ചേ അനിച്ചന്തി പവത്തസഞ്ഞം അഹം ഭാവയിം വഡ്ഢേസിം മനസി അകാസിം. തത്ഥ കാലം കതോ അഹന്തി തത്ഥ തിസ്സം ജാതിയം തതോ ജാതിതോ അഹം കാലം കതോ മതോ.

൧൧൮. ദ്വേ സമ്പത്തീ അനുഭോത്വാതി മനുസ്സസമ്പത്തിദിബ്ബസമ്പത്തിസങ്ഖാതാ ദ്വേ സമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ. സുക്കമൂലേന ചോദിതോതി പുരാണകുസലമൂലേന, മൂലഭൂതേന കുസലേന വാ ചോദിതോ സഞ്ചോദിതോ. പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേതി പരിയോസാനേ ഭവേ സമ്പത്തേ പാപുണിതേ. സപാകയോനുപാഗമിന്തി സകം പചിതഭത്തം സപാകം യോനിം ഉപാഗമിം. യസ്സ കുലസ്സ അത്തനോ പചിതഭത്തം അഞ്ഞേഹി അഭുഞ്ജനീയം, തസ്മിം ചണ്ഡാലകുലേ നിബ്ബത്തോസ്മീതി അത്ഥോ. അഥ വാ സാ വുച്ചതി സുനഖോ, സുനഖോച്ഛിട്ഠഭത്തഭുഞ്ജനകചണ്ഡാലകുലേ ജാതോതി അത്ഥോ. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

സോപാകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.