൬. രാഹുലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോതിആദികം ആയസ്മതോ രാഹുലത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി ആയസ്മാ പുരിമജിനവരേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്വാ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുണന്തോ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും സിക്ഖാകാമാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ സയമ്പി തം ഠാനന്തരം പത്ഥേന്തോ സേനാസനവിസോധനവിജ്ജോതനാദികം ഉളാരം പുഞ്ഞം കത്വാ പണിധാനം അകാസി. സോ തതോ ചവിത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഉഭയസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അമ്ഹാകം ബോധിസത്തം പടിച്ച യസോധരായ ദേവിയാ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തിത്വാ രാഹുലോതി ലദ്ധനാമോ മഹതാ ഖത്തിയപരിവാരേന വഡ്ഢി. തസ്സ പബ്ബജ്ജാവിധാനം ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൧൦൫) ആഗതമേവ. സോ പബ്ബജിത്വാ സത്ഥു സന്തികേ അനേകേഹി സുത്തപദേഹി സുലദ്ധോവാദോ പരിപക്കഞാണോ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. അരഹാ പന ഹുത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

‘‘ഉഭയേനേവ സമ്പന്നോ, രാഹുലഭദ്ദോതി മം വിദൂ;

യഞ്ചമ്ഹി പുത്തോ ബുദ്ധസ്സ, യഞ്ച ധമ്മേസു ചക്ഖുമാ.

‘‘യഞ്ച മേ ആസവാ ഖീണാ, യഞ്ച നത്ഥി പുനബ്ഭവോ;

അരഹാ ദക്ഖിണേയ്യോമ്ഹി, തേവിജ്ജോ അമതദ്ദസോ.

‘‘കാമന്ധാ ജാലപച്ഛന്നാ, തണ്ഹാഛദനഛാദിതാ;

പമത്തബന്ധുനാ ബന്ധാ, മച്ഛാവ കുമിനാ മുഖേ.

‘‘തം കാമം അഹമുജ്ഝിത്വാ, ഛേത്വാ മാരസ്സ ബന്ധനം;

സമൂലം തണ്ഹമബ്ബുയ്ഹ, സീതിഭൂതോസ്മി നിബ്ബുതോ’’തി. (ഥേരഗാ. ൨൯൫-൨൯൮);

ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ ഉഭയേനേവ സമ്പന്നോതി ജാതിസമ്പദാ പടിപത്തിസമ്പദാതി ഉഭയസമ്പത്തിയാപി സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ. രാഹുലഭദ്ദോതി മം വിദൂതി ‘‘രാഹുലഭദ്ദോ’’തി മം സബ്രഹ്മചാരിനോ സഞ്ജാനന്തി. തസ്സ ഹി ജാതസാസനം സുത്വാ ബോധിസത്തേന, ‘‘രാഹു, ജാതോ, ബന്ധനം ജാത’’ന്തി വുത്തവചനം ഉപാദായ സുദ്ധോദനമഹാരാജാ ‘‘രാഹുലോ’’തി നാമം ഗണ്ഹി. തത്ഥ ആദിതോ പിതരാ വുത്തപരിയായമേവ ഗഹേത്വാ ആഹ – ‘‘രാഹുലഭദ്ദോതി മം വിദൂ’’തി. ഭദ്ദോതി പസംസാവചനമേവ. അപരഭാഗേ സത്ഥാ തം സിക്ഖാകാമഭാവേന അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാകാമാനം യദിദം രാഹുലോ’’തി (അ. നി. ൧.൨൦൯).

൬൮. ഏവം സോ പത്തഏതദഗ്ഗട്ഠാനോ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോതിആദിമാഹ. സത്തഭൂമിമ്ഹി പാസാദേതി പസാദം സോമനസ്സം ജനേതീതി പാസാദോ. ഉപരൂപരി ഠിതാ സത്ത ഭൂമിയോ യസ്മിം പാസാദേ സോയം സത്തഭൂമി, തസ്മിം സത്തഭൂമിമ്ഹി പാസാദേ. ആദാസം സന്ഥരിം അഹന്തി ആദാസതലം നിപ്ഫാദേത്വാ ലോകജേട്ഠസ്സ ഭഗവതോ താദിനോ അഹം സന്ഥരം അദാസിം, സന്ഥരിത്വാ പൂജേസിന്തി അത്ഥോ.

൬൯. ഖീണാസവസഹസ്സേഹീതി അരഹന്തസഹസ്സേഹി പരികിണ്ണോ പരിവുതോ. ദ്വിപദിന്ദോ ദ്വിപദാനം ഇന്ദോ സാമി നരാസഭോ മഹാമുനി ഗന്ധകുടിം തേഹി സഹ ഉപാഗമി പാവിസീതി അത്ഥോ.

൭൦. വിരോചേന്തോ ഗന്ധകുടിന്തി തം ഗന്ധകുടിം സോഭയമാനോ ദേവാനം ദേവോ ദേവദേവോ നരാനം ആസഭോ നരാസഭോ ജേട്ഠോ സത്ഥാ ഭിക്ഖുസങ്ഘമജ്ഝേ നിസീദിത്വാ ഇമാ ബ്യാകരണഗാഥായോ അഭാസഥ കഥേസീതി സമ്ബന്ധോ.

൭൧. യേനായം ജോതിതാ സേയ്യാതി യേന ഉപാസകേന അയം പാസാദസങ്ഖാതാ സേയ്യാ ജോതിതാ പഭാസിതാ പജ്ജലിതാ. ആദാസോവ കംസലോഹമയം ആദാസതലം ഇവ സുട്ഠു സമം കത്വാ സന്ഥതാ. തം ഉപാസകം കിത്തയിസ്സാമി പാകടം കരിസ്സാമീതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

൮൧. അട്ഠാനമേതം യം താദീതി യം യേന കാരണേന താദീ ഇട്ഠാനിട്ഠേസു അകമ്പിയസഭാവത്താ താദീ അഗാരേ ഘരാവാസേ രതിം അല്ലീനഭാവം അജ്ഝഗാ പാപുണി, ഏതം കാരണം അട്ഠാനം അകാരണന്തി അത്ഥോ.

൮൨. നിക്ഖമിത്വാ അഗാരസ്മാതി ഘരാവാസതോ നിക്ഖമിത്വാ തം തിണദലമിവ പരിച്ചജിത്വാ സുബ്ബതോ സുസിക്ഖിതോ പബ്ബജിസ്സതി. രാഹുലോ നാമ നാമേനാതി സുദ്ധോദനമഹാരാജേന പേസിതം കുമാരസ്സ ജാതസാസനം സുത്വാ പിതരാ സിദ്ധത്ഥേന, ‘‘രാഹു ജാതോ, ബന്ധനം ജാത’’ന്തി വുത്തനാമത്താ രാഹുലോ നാമാതി അത്ഥോ. ‘‘യഥാ ചന്ദസൂരിയാനം വിമാനപഭായ കിലിട്ഠകരണേന രാഹു അസുരിന്ദോ ഉപേതി ഗച്ഛതി, ഏവമേവായം മമ അഭിനിക്ഖമനപബ്ബജ്ജാദീനം അന്തരായം കരോന്തോരിവ ജാതോ’’തി അധിപ്പായേന, ‘‘രാഹു ജാതോതി ആഹാ’’തി ദട്ഠബ്ബം. അരഹാ സോ ഭവിസ്സതീതി സോ താദിസോ ഉപനിസ്സയസമ്പന്നോ വിപസ്സനായം യുത്തപ്പയുത്തോ അരഹാ ഖീണാസവോ ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ.

൮൩. കികീവ അണ്ഡം രക്ഖേയ്യാതി അണ്ഡം ബീജം രക്ഖമാനാ കികീ സകുണീ ഇവ അപ്പമത്തോ സീലം രക്ഖേയ്യ, ചാമരീ വിയ വാലധിന്തി വാലം രക്ഖമാനാ കണ്ഡകേസു വാലേ ലഗ്ഗന്തേ ഭിന്ദനഭയേന അനാകഡ്ഢിത്വാ മരമാനാ ചാമരീ വിയ ജീവിതമ്പി പരിച്ചജിത്വാ സീലം അഭിന്ദിത്വാ രക്ഖേയ്യ. നിപകോ സീലസമ്പന്നോതി നേപക്കം വുച്ചതി പഞ്ഞാ, തേന നേപക്കേന സമന്നാഗതോ നിപകോ ഖണ്ഡഛിദ്ദാദിഭാവം അപാപേത്വാ രക്ഖണതോ സീലസമ്പന്നോ ഭവിസ്സതീതി ഏവം സോ ഭഗവാ ബ്യാകരണമകാസി. സോ ഏവം പത്തഅരഹത്തഫലോ ഏകദിവസം വിവേകട്ഠാനേ നിസിന്നോ സോമനസ്സവസേന ഏവം രക്ഖിം മഹാമുനീതിആദിമാഹ. തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

രാഹുലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.