൧൨. മഹാപരിവാരവഗ്ഗോ

൧. മഹാപരിവാരകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാതിആദികം ആയസ്മതോ മഹാപരിവാരകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമജിനവരേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ഉപ്പന്നസമയേ യക്ഖയോനിയം നിബ്ബത്തോ അനേകയക്ഖസതസഹസ്സപരിവാരോ ഏകസ്മിം ഖുദ്ദകദീപേ ദിബ്ബസുഖമനുഭവന്തോ വിഹരതി. തസ്മിഞ്ച ദീപേ ചേതിയാഭിസോഭിതോ വിഹാരോ അത്ഥി, തത്ഥ ഭഗവാ അഗമാസി. അഥ സോ യക്ഖസേനാധിപതി തം ഭഗവന്തം തത്ഥ ഗതഭാവം ദിസ്വാ ദിബ്ബവത്ഥാനി ഗഹേത്വാ ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ദിബ്ബവത്ഥേഹി പൂജേസി, സപരിവാരോ സരണമഗമാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന തതോ ചുതോ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ തത്ഥ ഛ കാമാവചരസുഖമനുഭവിത്വാ തതോ ചുതോ മനുസ്സേസു അഗ്ഗചക്കവത്തിആദിസുഖമനുഭവിത്വാ അപരഭാഗേ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥരി പസീദിത്വാ പബ്ബജിതോ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൧-൨. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാതിആദിമാഹ. തത്ഥ വിസേസം പരമത്ഥം നിബ്ബാനം പസ്സതീതി വിപസ്സീ, വിവിധേ സതിപട്ഠാനാദയോ സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മേ പസ്സതീതി വാ വിപസ്സീ, വിവിധേ അനേകപ്പകാരേ ബോധനേയ്യസത്തേ വിസും വിസും പസ്സതീതി വാ വിപസ്സീ, സോ വിപസ്സീ ഭഗവാ ദീപചേതിയം ദീപേ പൂജനീയട്ഠാനം വിഹാരമഗമാസീതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

മഹാപരിവാരകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൨. സുമങ്ഗലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

അത്ഥദസ്സീ ജിനവരോതിആദികം ആയസ്മതോ സുമങ്ഗലത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം തളാകസമീപേ രുക്ഖദേവതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്മിം സമയേ ഭഗവാ വിഹാരതോ നിക്ഖമിത്വാ നഹായിതുകാമോ തസ്സ തളാകസ്സ തീരം ഗന്ത്വാ തത്ഥ ന്ഹത്വാ ഏകചീവരോ ജലമാനോ ബ്രഹ്മാ വിയ സൂരിയോ വിയ സുവണ്ണബിമ്ബം വിയ അട്ഠാസി. അഥ സോ ദേവപുത്തോ സോമനസ്സജാതോ പഞ്ജലികോ ഥോമനമകാസി, അത്തനോ ദിബ്ബഗീതതൂരിയേഹി ഉപഹാരഞ്ച അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ അപരഭാഗേ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥരി പസീദിത്വാ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൧൧. സോ പച്ഛാ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ അത്ഥദസ്സീ ജിനവരോതിആദിമാഹ. തത്ഥ പരമത്ഥം നിബ്ബാനം ദക്ഖതി പസ്സതീതി അത്ഥദസ്സീ, അഥ വാ സബ്ബസത്താനം ചതുരാരിയസച്ചസങ്ഖാതം അത്ഥപയോജനം ദസ്സനസീലോതി അത്ഥദസ്സീ, കിലേസേ അജിനി ജിനാതി ജിനിസ്സതീതി ജിനോ. വരിതബ്ബോ പത്ഥേതബ്ബോ സബ്ബസത്തേഹീതി വരോ, അത്ഥദസ്സീ ജിനോ ച സോ വരോ ചാതി അത്ഥദസ്സീ ജിനവരോ. ലോകജേട്ഠോതി ലുജ്ജതി പലുജ്ജതീതി ലോകോ, ലോകീയതി പസ്സീയതി ബുദ്ധാദീഹി പാരപ്പത്തോതി വാ ലോകോ, ലോകോ ച ലോകോ ച ലോകോ ചാതി ലോകോ. ഏകസേസസമാസവസേന ‘‘ലോകാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ലോകോ’’തി വുത്തോ. ലോകസ്സ ജേട്ഠോ ലോകജേട്ഠോ, സോ ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

സുമങ്ഗലത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൩. സരണഗമനിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ഉഭിന്നം ദേവരാജൂനന്ത്യാദികം ആയസ്മതോ സരണഗമനിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരേ ഭഗവതി ഉപ്പന്നേ അയം ഹിമവന്തേ ദേവരാജാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, തസ്മിം അപരേന യക്ഖദേവരഞ്ഞാ സദ്ധിം സങ്ഗാമത്ഥായ ഉപട്ഠിതേ ദ്വേ അനേകയക്ഖസഹസ്സപരിവാരാ ഫലകാവുധാദിഹത്ഥാ സങ്ഗാമത്ഥായ സമുപബ്യൂള്ഹാ അഹേസും. തദാ പദുമുത്തരോ ഭഗവാ തേസു സത്തേസു കാരുഞ്ഞം ഉപ്പാദേത്വാ ആകാസേന തത്ഥ ഗന്ത്വാ സപരിവാരാനം ദ്വിന്നം ദേവരാജൂനം ധമ്മം ദേസേസി. തദാ തേ സബ്ബേ ഫലകാവുധാനി ഛഡ്ഡേത്വാ ഭഗവന്തം ഗാരവബഹുമാനേന വന്ദിത്വാ സരണമഗമംസു. തേസം അയം പഠമം സരണമഗമാസി. സോ തേന പുഞ്ഞേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഉഭയസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വുദ്ധിമന്വായ സത്ഥരി പസന്നോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൨൦. സോ അപരഭാഗേ പുബ്ബകുസലം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ഉഭിന്നം ദേവരാജൂനന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സുചിലോമഖരലോമആളവകകുമ്ഭീരകുവേരാദയോ വിയ നാമഗോത്തേന അപാകടാ ദ്വേ യക്ഖരാജാനോ അഞ്ഞാപദേസേന ദസ്സേന്തോ ‘‘ഉഭിന്നം ദേവരാജൂന’’ന്തിആദിമാഹ. സങ്ഗാമോ സമുപട്ഠിതോതി സം സുട്ഠു ഗാമോ കലഹത്ഥായ ഉപഗമനന്തി സങ്ഗാമോ, സോ സങ്ഗാമോ സം സുട്ഠു ഉപട്ഠിതോ, ഏകട്ഠാനേ ഉപഗന്ത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. അഹോസി സമുപബ്യൂള്ഹോതി സം സുട്ഠു ഉപസമീപേ രാസിഭൂതോതി അത്ഥോ.

൨൧. സംവേജേസി മഹാജനന്തി തേസം രാസിഭൂതാനം യക്ഖാനം ആകാസേ നിസിന്നോ ഭഗവാ ചതുസച്ചധമ്മദേസനായ സം സുട്ഠു വേജേസി, ആദീനവദസ്സനേന ഗണ്ഹാപേസി വിഞ്ഞാപേസി ബോധേസീതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

സരണഗമനിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൪. ഏകാസനിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

വരുണോ നാമ നാമേനാതിആദികം ആയസ്മതോ ഏകാസനിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ വരുണോ നാമ ദേവരാജാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ഗന്ധമാലാദീഹി ഗീതവാദിതേഹി ച ഉപട്ഠയമാനോ സപരിവാരോ പൂജേസി. തതോ അപരഭാഗേ ഭഗവതി പരിനിബ്ബുതേ തസ്സ മഹാബോധിരുക്ഖം ബുദ്ധദസ്സനം വിയ സബ്ബതൂരിയതാളാവചരേഹി സപരിവാരോ ഉപഹാരമകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞേന തതോ കാലങ്കത്വാ നിമ്മാനരതിദേവലോകേ ഉപ്പജ്ജി. ഏവം ദേവസമ്പത്തിമനുഭവിത്വാ മനുസ്സേസു ച മനുസ്സഭൂതോ ചക്കവത്തിസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്വാ സത്ഥു സാസനേ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൩൧. സോ പച്ഛാ സകകമ്മം സരിത്വാ തം തഥതോ ഞത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ വരുണോ നാമ നാമേനാതിആദിമാഹ. തത്ഥ യദാ അഹം സമ്ബോധനത്ഥായ ബുദ്ധം ബോധിഞ്ച പൂജേസിം, തദാ വരുണോ നാമ ദേവരാജാ അഹോസിന്തി സമ്ബന്ധോ.

൩൪. ധരണീരുഹപാദപന്തി ഏത്ഥ രുക്ഖലതാപബ്ബതസത്ഥരതനാദയോ ധാരേതീതി ധരണീ, തസ്മിം രുഹതി പതിട്ഠഹതീതി ധരണീരുഹോ. പാദേന പിവതീതി പാദപോ, സിഞ്ചിതസിഞ്ചിതോദകം പാദേന മൂലേന പിവതി രുക്ഖക്ഖന്ധസാഖാവിടപേഹി ആപോരസം പത്ഥരിയതീതി അത്ഥോ, തം ധരണീരുഹപാദപം ബോധിരുക്ഖന്തി സമ്ബന്ധോ.

൩൫. സകകമ്മാഭിരദ്ധോതി അത്തനോ കുസലകമ്മേന അഭിരദ്ധോ പസന്നോ ഉത്തമേ ബോധിമ്ഹി പസന്നോതി സമ്ബന്ധോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ഏകാസനിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൫. സുവണ്ണപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാതിആദികം ആയസ്മതോ സുവണ്ണപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമജിനവരേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം ഠാനേ ഭൂമട്ഠകദേവപുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ തസ്സ ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ പസന്നമാനസോ ചതൂഹി സുവണ്ണപുപ്ഫേഹി പൂജേസി. താനി പുപ്ഫാനി ആകാസേ സുവണ്ണവിതാനം ഹുത്വാ ഛാദേസും, സുവണ്ണപഭാ ച ബുദ്ധസ്സ സരീരപഭാ ച ഏകതോ ഹുത്വാ മഹാഓഭാസോ അഹോസി. സോ അതിരേകതരം പസന്നോ സകഭവനം ഗതോപി സരതിയേവ. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന തുസിതഭവനാദിസുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ സാസനേ ഉരം ദത്വാ പബ്ബജിതോ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൪൦. സോ അപരഭാഗേ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ അത്തനോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാതിആദിമാഹ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവ.

൪൪. പാമോജ്ജം ജനയിത്വാനാതി ബലവപീതിം ഉപ്പാദേത്വാ ‘‘പാമോജ്ജം ആമോദനാ പമോദനാ ഹാസോ പഹാസോ വിത്തി ഓദഗ്യം അത്തമനതാ ചിത്തസ്സാ’’തിആദീസു (ധ. സ. ൯, ൮൬; മഹാനി. ൧) വിയ അത്തമനതാ സകഭാവം ഉപ്പാദേത്വാതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

സുവണ്ണപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൬. ചിതകപൂജകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

വസാമി രാജായതനേതിആദികം ആയസ്മതോ ചിതകപൂജകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തതോ പരം ഉപ്പന്നുപ്പന്നഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ രാജായതനരുക്ഖദേവതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ അന്തരന്തരാ ദേവതാഹി സദ്ധിം ധമ്മം സുത്വാ പസന്നോ ഭഗവതി പരിനിബ്ബുതേ സപരിവാരോ ഗന്ധദീപധൂപപുപ്ഫഭേരിആദീനി ഗാഹാപേത്വാ ഭഗവതോ ആളഹനട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ദീപാദീനി പൂജേത്വാ അനേകേഹി തൂരിയേഹി അനേകേഹി വാദിതേഹി തം പൂജേസി. തതോ പട്ഠായ സകഭവനം ഉപവിട്ഠോപി ഭഗവന്തമേവ സരിത്വാ സമ്മുഖാ വിയ വന്ദതി. സോ തേനേവ പുഞ്ഞേന തേന ചിത്തപ്പസാദേന രാജായതനതോ കാലം കതോ തുസിതാദീസു നിബ്ബത്തോ ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ തതോ മനുസ്സേസു മനുസ്സസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഭഗവതി ഉപ്പന്നചിത്തപ്പസാദോ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൪൯. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ വസാമി രാജായതനേതിആദിമാഹ. രാജായതനേതി ദേവരാജൂനം ആയതനം രാജായതനം, തസ്സ രുക്ഖസ്സ നാമധേയ്യോ വാ. പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതീതി പരിസമന്തതോ കിഞ്ചി അനവസേസേത്വാ ഖന്ധപരിനിബ്ബാനകാലേ പരിനിബ്ബാനസമയേ പരിനിബ്ബാനപ്പത്തസ്സ സിഖിനോ ലോകബന്ധുനോതി സമ്ബന്ധോ.

൫൦. ചിതകം അഗമാസഹന്തി ചന്ദനാഗരുദേവദാരുകപ്പൂരതക്കോലാദിസുഗന്ധദാരൂഹി ചിതം രാസിഗതന്തി ചിതം, ചിതമേവ ചിതകം, ബുദ്ധഗാരവേന ചിതകം പൂജനത്ഥായ ചിതകസ്സ സമീപം അഹം അഗമാസിന്തി അത്ഥോ. തത്ഥ ഗന്ത്വാ കതകിച്ചം ദസ്സേന്തോ തൂരിയം തത്ഥ വാദേത്വാതിആദിമാഹ. തം സബ്ബം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

ചിതകപൂജകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൭. ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

യദാ വിപസ്സീ ലോകഗ്ഗോതിആദികം ആയസ്മതോ ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഏകസ്മിം ഭൂമട്ഠകവിമാനേ ദേവപുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തദാ വിപസ്സീ ഭഗവാ ആയുസങ്ഖാരം വോസ്സജ്ജി. അഥ സകലദസസഹസ്സിലോകധാതു സസാഗരപബ്ബതാ പകമ്പിത്ഥ. തദാ തസ്സ ദേവപുത്തസ്സ ഭവനമ്പി കമ്പിത്ഥ. തസ്മിം ഖണേ സോ ദേവപുത്തോ സംസയജാതോ – ‘‘കിം നു ഖോ പഥവീകമ്പായ നിബ്ബത്തീ’’തി ചിന്തേത്വാ ബുദ്ധസ്സ ആയുസങ്ഖാരവോസ്സജ്ജഭാവം ഞത്വാ മഹാസോകം ദോമനസ്സം ഉപ്പാദേസി. തദാ വേസ്സവണോ മഹാരാജാ ആഗന്ത്വാ ‘‘മാ ചിന്തയിത്ഥാ’’തി അസ്സാസേസി. സോ ദേവപുത്തോ തതോ ചുതോ തേന പുഞ്ഞേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഘരാവാസം പഹായ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൫൭. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ യദാ വിപസ്സീ ലോകഗ്ഗോതിആദിമാഹ. ആയുസങ്ഖാരമോസ്സജ്ജീതി ആ സമന്തതോ യുനോതി പാലേതി സത്തേതി ആയു, ആയുസ്സ സങ്ഖാരോ രാസിഭാവോ ആയുസങ്ഖാരോ, തം ആയുസങ്ഖാരം ഓസ്സജ്ജി പരിച്ചജി ജഹാസീതി അത്ഥോ. തസ്മിം ആയുസങ്ഖാരവോസ്സജ്ജനേ. ജലമേഖലാസാഗരോദകമേഖലാസഹിതാ സകലദസസഹസ്സചക്കവാളപഥവീ കമ്പിത്ഥാതി സമ്ബന്ധോ.

൫൮. ഓതതം വിത്ഥതം മയ്ഹന്തി മയ്ഹം ഭവനം ഓതതം വിത്ഥതം ചിത്തം വിചിത്തം സുചി സുപരിസുദ്ധം ചിത്തം അനേകേഹി സത്തഹി രതനേഹി വിചിത്തം സോഭമാനം പകമ്പിത്ഥ പകാരേന കമ്പിത്ഥാതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൮. മഗ്ഗസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ മഗ്ഗസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തതോ ഓരം തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹിമവന്തേ ദേവപുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ അരഞ്ഞം ഗന്ത്വാ മഗ്ഗമൂള്ഹാനം മഗ്ഗം ഗവേസന്താനം തസ്സ സാവകാനം ഭോജേത്വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖി. സോ തേന പുഞ്ഞേന ദേവമനുസ്സസമ്പത്തിമനുഭവിത്വാ ഉപ്പന്നുപ്പന്നഭവേ സബ്ബത്ഥ അമൂള്ഹോ സഞ്ഞവാ അഹോസി. അഥ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഘരാവാസേ അനല്ലീനോ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൬൬. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സാതിആദിമാഹ. സാവകാ വനചാരിനോതി ഭഗവതോ വുത്തവചനം സമ്മാ ആദരേന സുണന്തീതി സാവകാ, അഥ വാ ഭഗവതോ ദേസനാനുസാരേന ഞാണം പേസേത്വാ സദ്ധമ്മം സുണന്തീതി സാവകാ. വനചാരിനോ വനേ വിചരണകാ സാവകാ വിപ്പനട്ഠാ മഗ്ഗമൂള്ഹാ മഹാഅരഞ്ഞേ അന്ധാവ ചക്ഖുവിരഹിതാവ അനുസുയ്യരേ വിചരന്തീതി സമ്ബന്ധോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

മഗ്ഗസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൯. പച്ചുപട്ഠാനസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

അത്ഥദസ്സിമ്ഹി സുഗതേതിആദികം ആയസ്മതോ പച്ചുപട്ഠാനസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ യക്ഖയോനിയം നിബ്ബത്തോ ഭഗവതി ധരമാനേ ദസ്സനസ്സ അലദ്ധത്താ പച്ഛാ പരിനിബ്ബുതേ മഹാസോകപ്പത്തോ വിഹാസി. തദാ ഹിസ്സ ഭഗവതോ സാഗതോ നാമ അഗ്ഗസാവകോ അനുസാസന്തോ ഭഗവതോ സാരീരികധാതുപൂജാ ഭഗവതി ധരമാനേ കതപൂജാ വിയ ചിത്തപ്പസാദവസാ മഹപ്ഫലം ഭവതീ’’തി വത്വാ ‘‘ഥൂപം കരോഹീ’’തി നിയോജിതോ ഥൂപം കാരേസി, തം പൂജേത്വാ തതോ ചുതോ ദേവമനുസ്സേസു സക്കചക്കവത്തിസമ്പത്തിമനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ഏകസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥരി പസീദിത്വാ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൭൨. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുഞ്ഞകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ അത്ഥദസ്സിമ്ഹി സുഗതേതിആദിമാഹ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ. യക്ഖയോനിം ഉപപജ്ജിന്തി ഏത്ഥ പന അത്തനോ സകാസം സമ്പത്തസമ്പത്തേ ഖാദന്താ യന്തി ഗച്ഛന്തീതി യക്ഖാ, യക്ഖാനം യോനി ജാതീതി യക്ഖയോനി, യക്ഖയോനിയം നിബ്ബത്തോതി അത്ഥോ.

൭൩. ദുല്ലദ്ധം വത മേ ആസീതി മേ മയാ ലദ്ധയസം ദുല്ലദ്ധം, ബുദ്ധഭൂതസ്സ സത്ഥുനോ സക്കാരം അകതത്താ വിരാധേത്വാ ലദ്ധന്തി അത്ഥോ. ദുപ്പഭാതന്തി ദുട്ഠു പഭാതം രത്തിയാ പഭാതകരണം, മയ്ഹം ന സുട്ഠും പഭാതന്തി അത്ഥോ. ദുരുട്ഠിതന്തി ദുഉട്ഠിതം, സൂരിയസ്സ ഉഗ്ഗമനം മയ്ഹം ദുഉഗ്ഗമനന്തി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പച്ചുപട്ഠാനസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

൧൦. ജാതിപൂജകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ജായം തസ്സ വിപസ്സിസ്സാതിആദികം ആയസ്മതോ ജാതിപൂജകത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ നക്ഖത്തപാഠകേഹി വിപസ്സിബോധിസത്തസ്സ വുത്തലക്ഖണനിമിത്തം സുത്വാ ‘‘അയം കിര കുമാരോ ബുദ്ധോ ഹുത്വാ സകലലോകസ്സ അഗ്ഗോ സേട്ഠോ സുത്വാ സബ്ബസത്തേ സംസാരതോ ഉദ്ധരിസ്സതീ’’തി സുത്വാ തം ഭഗവന്തം കുമാരകാലേയേവ ബുദ്ധസ്സ വിയ മഹാപൂജമകാസി. പച്ഛാ കമേന കുമാരകാലം രാജകുമാരകാലം രജ്ജകാലന്തി കാലത്തയമതിക്കമ്മ ബുദ്ധേ ജാതേപി മഹാപൂജം കത്വാ തതോ ചുതോ തുസിതാദീസു നിബ്ബത്തോ ദിബ്ബസുഖമനുഭവിത്വാ പച്ഛാ മനുസ്സേസു ചക്കവത്താദിമനുസ്സസുഖമനുഭവിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ സത്തട്ഠവസ്സകാലേയേവ ഭഗവതി പസന്നോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി.

൮൨. സോ അപരഭാഗേ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സജാതോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ ജായം തസ്സ വിപസ്സിസ്സാതിആദിമാഹ. തം ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവ.

൮൪. നേമിത്താനം സുണിത്വാനാതി ഏത്ഥ നിമിത്തം കാരണം സുഖദുക്ഖപ്പത്തിഹേതും ജാനന്തീതി നേമിത്താ, തേസം നേമിത്താനം നക്ഖത്തപാഠകാനം വചനം സുണിത്വാതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ജാതിപൂജകത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

ദ്വാദസമവഗ്ഗവണ്ണനാ സമത്താ.