൨. ഉദുമ്ബരികസുത്തവണ്ണനാ

നിഗ്രോധപരിബ്ബാജകവത്ഥുവണ്ണനാ

൪൯. ഏവം മേ സുതന്തി ഉദുമ്ബരികസുത്തം. തത്രായമപുബ്ബപദവണ്ണനാ – പരിബ്ബാജകോതി ഛന്നപരിബ്ബാജകോ. ഉദുമ്ബരികായ പരിബ്ബാജകാരാമേതി ഉദുമ്ബരികായ ദേവിയാ സന്തകേ പരിബ്ബാജകാരാമേ. സന്ധാനോതി തസ്സ നാമം. അയം പന മഹാനുഭാവോ പരിവാരേത്വാ വിചരന്താനം പഞ്ചന്നം ഉപാസകസതാനം അഗ്ഗപുരിസോ അനാഗാമീ ഭഗവതാ മഹാപരിസമജ്ഝേ ഏവം സംവണ്ണിതോ –

‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ സന്ധാനോ ഗഹപതി തഥാഗതേ നിട്ഠങ്ഗതോ സദ്ധമ്മേ ഇരിയതി. കതമേഹി ഛഹി? ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന അരിയേന സീലേന അരിയേന ഞാണേന അരിയായ വിമുത്തിയാ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ സന്ധാനോ ഗഹപതി തഥാഗതേ നിട്ഠങ്ഗതോ സദ്ധമ്മേ ഇരിയതീ’’തി (അ. നി. ൬.൧൨൦-൧൩൯).

സോ പാതോയേവ ഉപോസഥങ്ഗാനി അധിട്ഠായ പുബ്ബണ്ഹസമയേ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ സങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ ഭിക്ഖൂസു വിഹാരം ഗതേസു ഘരേ ഖുദ്ദകമഹല്ലകാനം ദാരകാനം സദ്ദേന ഉബ്ബാള്ഹോ സത്ഥു സന്തികേ ‘‘ധമ്മം സോസ്സാമീ’’തി നിക്ഖന്തോ. തേന വുത്തം ദിവാ ദിവസ്സ രാജഗഹാ നിക്ഖമീതി. തത്ഥ ദിവാ ദിവസ്സാതി ദിവസസ്സ ദിവാ നാമ മജ്ഝന്ഹാതിക്കമോ, തസ്മിം ദിവസസ്സാപി ദിവാഭൂതേ അതിക്കന്തമത്തേ മജ്ഝന്ഹികേ നിക്ഖമീതി അത്ഥോ. പടിസല്ലീനോതി തതോ തതോ രൂപാദിഗോചരതോ ചിത്തം പടിസംഹരിത്വാ നിലീനോ ഝാനരതിസേവനാവസേന ഏകീഭാവം ഗതോ. മനോഭാവനീയാനന്തി മനവഡ്ഢകാനം. യേ ച ആവജ്ജതോ മനസികരോതോ ചിത്തം വിനീവരണം ഹോതി ഉന്നമതി വഡ്ഢതി.

൫൦. ഉന്നാദിനിയാതിആദീനി പോട്ഠപാദസുത്തേ വിത്ഥാരിതനയേനേവ വേദിതബ്ബാനി.

൫൧. യാവതാതി യത്തകാ. അയം തേസം അഞ്ഞതരോതി അയം തേസം അബ്ഭന്തരോ ഏകോ സാവകോ, ഭഗവതോ കിര സാവകാ ഗിഹിഅനാഗാമിനോയേവ പഞ്ചസതാ രാജഗഹേ പടിവസന്തി. യേസം ഏകേകസ്സ പഞ്ച പഞ്ച ഉപാസകസതാനി പരിവാരാ, തേ സന്ധായ ‘‘അയം തേസം അഞ്ഞതരോ’’തി ആഹ. അപ്പേവ നാമാതി തസ്സ ഉപസങ്കമനം പത്ഥയമാനോ ആഹ. പത്ഥനാകാരണം പന പോട്ഠപാദസുത്തേ വുത്തമേവ.

൫൨. ഏതദവോചാതി ആഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേയേവ തേസം കഥായ സുതത്താ ഏതം അഞ്ഞഥാ ഖോ ഇമേതിആദിവചനം അവോച. തത്ഥ അഞ്ഞതിത്ഥിയാതി ദസ്സനേനപി ആകപ്പേനപി കുത്തേനപി ആചാരേനപി വിഹാരേനപി ഇരിയാപഥേനപി അഞ്ഞേ തിത്ഥിയാതി അഞ്ഞതിത്ഥിയാ. സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മാതി സങ്ഗന്ത്വാ സമാഗന്ത്വാ രാസി ഹുത്വാ നിസിന്നട്ഠാനേ. അരഞ്ഞവനപത്ഥാനീതി അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി ഗാമൂപചാരതോ മുത്താനി ദൂരസേനാസനാനി. പന്താനീതി ദൂരതരാനി മനുസ്സൂപചാരവിരഹിതാനി. അപ്പസദ്ദാനീതി വിഹാരൂപചാരേന ഗച്ഛതോ അദ്ധികജനസ്സപി സദ്ദേന മന്ദസദ്ദാനി. അപ്പനിഗ്ഘോസാനീതി അവിഭാവിതത്ഥേന നിഗ്ഘോസേന മന്ദനിഗ്ഘോസാനി. വിജനവാതാനീതി അന്തോസഞ്ചാരിനോ ജനസ്സ വാതേന വിഗതവാതാനി. മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനീതി മനുസ്സാനം രഹസ്സകരണസ്സ യുത്താനി അനുച്ഛവികാനി. പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനീതി ഏകീഭാവസ്സ അനുരൂപാനി. ഇതി സന്ധാനോ ഗഹപതി ‘‘അഹോ മമ സത്ഥാ യോ ഏവരൂപാനി സേനാസനാനി പടിസേവതീ’’തി അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ ഉത്തമങ്ഗേ സിരസ്മിം പതിട്ഠപേത്വാ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേന്തോ നിസീദി.

൫൩. ഏവം വുത്തേതി ഏവം സന്ധാനേന ഗഹപതിനാ ഉദാനം ഉദാനേന്തേന വുത്തേ. നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ അയം ഗഹപതി മമ സന്തികേ നിസിന്നോപി അത്തനോ സത്ഥാരംയേവ ഥോമേതി ഉക്കംസതി, അമ്ഹേ പന അത്ഥീതിപി ന മഞ്ഞതി, ഏതസ്മിം ഉപ്പന്നകോപം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉപരി പാതേസ്സാമീതി സന്ധാനം ഗഹപതിം ഏതദവോച.

യഗ്ഘേതി ചോദനത്ഥേ നിപാതോ. ജാനേയ്യാസീതി ബുജ്ഝേയ്യാസി പസ്സേയ്യാസി. കേന സമണോ ഗോതമോ സദ്ധിം സല്ലപതീതി കേന കാരണേന കേന പുഗ്ഗലേന സദ്ധിം സമണോ ഗോതമോ സല്ലപതി വദതി ഭാസതി. കിം വുത്തം ഹോതി – ‘‘യദി കിഞ്ചി സല്ലാപകാരണം ഭവേയ്യ, യദി വാ കോചി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സന്തികം സല്ലാപത്ഥികോ ഗച്ഛേയ്യ, സല്ലപേയ്യ, ന പന കാരണം അത്ഥി, ന തസ്സ സന്തികം കോചി ഗച്ഛതി, സ്വായം കേന സമണോ ഗോതമോ സദ്ധിം സല്ലപതി, അസല്ലപന്തോ കഥം ഉന്നാദീ ഭവിസ്സതീ’’തി.

സാകച്ഛന്തി സംസന്ദനം. പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയന്തി ഉത്തരപച്ചുത്തരനയേന ഞാണബ്യത്തഭാവം. സുഞ്ഞാഗാരഹതാതി സുഞ്ഞാഗാരേസു നട്ഠാ, സമണേന ഹി ഗോതമേന ബോധിമൂലേ അപ്പമത്തികാ പഞ്ഞാ അധിഗതാ, സാപിസ്സ സുഞ്ഞാഗാരേസു ഏകകസ്സ നിസീദതോ നട്ഠാ. യദി പന മയം വിയ ഗണസങ്ഗണികം കത്വാ നിസീദേയ്യ, നാസ്സ പഞ്ഞാ നസ്സേയ്യാതി ദസ്സേതി. അപരിസാവചരോതി അവിസാരദത്താ പരിസം ഓതരിതും ന സക്കോതി. നാലം സല്ലാപായാതി ന സമത്ഥോ സല്ലാപം കാതും. അന്തമന്താനേവാതി കോചി മം പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യാതി പഞ്ഹാഭീതോ അന്തമന്താനേവ പന്തസേനാസനാനി സേവതി. ഗോകാണാതി ഏകക്ഖിഹതാ കാണഗാവീ. സാ കിര പരിയന്തചാരിനീ ഹോതി, അന്തമന്താനേവ സേവതി. സാ കിര കാണക്ഖിഭാവേന വനന്താഭിമുഖീപി ന സക്കോതി ഭവിതും. കസ്മാ? യസ്മാ പത്തേന വാ സാഖായ വാ കണ്ടകേന വാ പഹാരസ്സ ഭായതി. ഗുന്നം അഭിമുഖീപി ന സക്കോതി ഭവിതും. കസ്മാ? യസ്മാ സിങ്ഗേന വാ കണ്ണേന വാ വാലേന വാ പഹാരസ്സ ഭായതി. ഇങ്ഘാതി ചോദനത്ഥേ നിപാതോ. സംസാദേയ്യാമാതി ഏകപഞ്ഹപുച്ഛനേനേവ സംസാദനം വിസാദമാപന്നം കരേയ്യാമ. തുച്ഛകുമ്ഭീവ നന്തി രിത്തഘടം വിയ നം. ഓരോധേയ്യാമാതി വിനന്ധേയ്യാമ. പൂരിതഘടോ ഹി ഇതോ ചിതോ ച പരിവത്തേത്വാ ന സുവിനന്ധനീയോ ഹോതി. രിത്തകോ യഥാരുചി പരിവത്തേത്വാ സക്കാ ഹോതി വിനന്ധിതും, ഏവമേവ ഹതപഞ്ഞതായ രിത്തകുമ്ഭിസദിസം സമണം ഗോതമം വാദവിനന്ധനേന സമന്താ വിനന്ധിസ്സാമാതി വദതി.

ഇതി പരിബ്ബാജകോ സത്ഥു സുവണ്ണവണ്ണം നലാടമണ്ഡലം അപസ്സന്തോ ദസബലസ്സ പരമ്മുഖാ അത്തനോ ബലം ദീപേന്തോ അസമ്ഭിന്നം ഖത്തിയകുമാരം ജാതിയാ ഘട്ടയന്തോ ചണ്ഡാലപുത്തോ വിയ അസമ്ഭിന്നകേസരസീഹം മിഗരാജാനം ഥാമേന ഘട്ടേന്തോ ജരസിങ്ഗാലോ വിയ ച നാനപ്പകാരം തുച്ഛഗജ്ജിതം ഗജ്ജി. ഉപാസകോപി ചിന്തേസി ‘‘അയം പരിബ്ബാജകോ അതി വിയ ഗജ്ജതി, അവീചിഫുസനത്ഥായ പാദം, ഭവഗ്ഗഗ്ഗഹണത്ഥായ ഹത്ഥം പസാരയന്തോ വിയ നിരത്ഥകം വായമതി. സചേ മേ സത്ഥാ ഇമം ഠാനമാഗച്ഛേയ്യ, ഇമസ്സ പരിബ്ബാജകസ്സ യാവ ഭവഗ്ഗാ ഉസ്സിതം മാനദ്ധജം ഠാനസോവ ഓപാതേയ്യാ’’തി.

൫൪. ഭഗവാപി തേസം തം കഥാസല്ലാപം അസ്സോസിയേവ. തേന വുത്തം ‘‘അസ്സോസി ഖോ ഇമം കഥാസല്ലാപ’’ന്തി.

സുമാഗധായാതി സുമാഗധാ നാമ പോക്ഖരണീ, യസ്സാ തീരേ നിസിന്നോ അഞ്ഞതരോ പുരിസോ പദുമനാളന്തരേഹി അസുരഭവനം പവിസന്തം അസുരസേനം അദ്ദസ. മോരനിവാപോതി നിവാപോ വുച്ചതി ഭത്തം, യത്ഥ മോരാനം അഭയേന സദ്ധിം നിവാപോ ദിന്നോ, തം ഠാനന്തി അത്ഥോ. അബ്ഭോകാസേതി അങ്ഗണട്ഠാനേ. അസ്സാസപത്താതി തുട്ഠിപത്താ സോമനസ്സപത്താ. അജ്ഝാസയന്തി ഉത്തമനിസ്സയഭൂതം. ആദിബ്രഹ്മചരിയന്തി പുരാണബ്രഹ്മചരിയസങ്ഖാതം അരിയമഗ്ഗം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘കോ നാമ സോ, ഭന്തേ, ധമ്മോ യേന ഭഗവതാ സാവകാ വിനീതാ അജ്ഝാസയാദിബ്രഹ്മചരിയഭൂതം അരിയമഗ്ഗം പൂരേത്വാ അരഹത്താധിഗമവസേന അസ്സാസപത്താ പടിജാനന്തീ’’തി.

തപോജിഗുച്ഛാവാദവണ്ണനാ

൫൫. വിപ്പകതാതി മമാഗമനപച്ചയാ അനിട്ഠിതാ, വ ഹുത്വാ ഠിതാ, കഥേഹി, അഹമേതം നിട്ഠപേത്വാ മത്ഥകം പാപേത്വാ ദസ്സേമീതി സബ്ബഞ്ഞുപവാരണം പവാരേസി.

൫൬. ദുജ്ജാനം ഖോതി ഭഗവാ പരിബ്ബാജകസ്സ വചനം സുത്വാ ‘‘അയം പരിബ്ബാജകോ മയാ സാവകാനം ദേസേതബ്ബം ധമ്മം തേഹി പൂരേതബ്ബം പടിപത്തിം പുച്ഛതി, സചസ്സാഹം ആദിതോവ തം കഥേസ്സാമി, കഥിതമ്പി നം ന ജാനിസ്സതി, അയം പന വീരിയേന പാപജിഗുച്ഛനവാദോ, ഹന്ദാഹം ഏതസ്സേവ വിസയേ പഞ്ഹം പുച്ഛാപേത്വാ പുഥുസമണബ്രാഹ്മണാനം ലദ്ധിയാ നിരത്ഥകഭാവം ദസ്സേമി. അഥ പച്ഛാ ഇമം പഞ്ഹം ബ്യാകരിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ദുജ്ജാനം ഖോ ഏതന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സകേ ആചരിയകേതി അത്തനോ ആചരിയവാദേ. അധിജേഗുച്ഛേതി വീരിയേന പാപജിഗുച്ഛനഭാവേ. കഥം സന്താതി കഥം ഭൂതാ. തപോജിഗുച്ഛാതി വീരിയേന പാപജിഗുച്ഛാ പാപവിവജ്ജനാ. പരിപുണ്ണാതി പരിസുദ്ധാ. കഥം അപരിപുണ്ണാതി കഥം അപരിസുദ്ധാ ഹോതീതി ഏവം പുച്ഛാതി. യത്ര ഹി നാമാതി യോ നാമ.

൫൭. അപ്പസദ്ദേ കത്വാതി നിരവേ അപ്പസദ്ദേ കത്വാ. സോ കിര ചിന്തേസി – ‘‘സമണോ ഗോതമോ ഏകം പഞ്ഹമ്പി ന കഥേതി, സല്ലാപകഥാപിസ്സ അതിബഹുകാ നത്ഥി, ഇമേ പന ആദിതോ പട്ഠായ സമണം ഗോതമം അനുവത്തന്തി ചേവ പസംസന്തി ച, ഹന്ദാഹം ഇമേ നിസ്സദ്ദേ കത്വാ സയം കഥേമീ’’തി. സോ തഥാ അകാസി. തേന വുത്തം ‘‘അപ്പസദ്ദേ കത്വാ’’തി. ‘‘തപോജിഗുച്ഛവാദാ’’തിആദീസു തപോജിഗുച്ഛം വദാമ, മനസാപി തമേവ സാരതോ ഗഹേത്വാ വിചരാമ, കായേനപിമ്ഹാ തമേവ അല്ലീനാ, നാനപ്പകാരകം അത്തകിലമഥാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരാമാതി അത്ഥോ.

ഉപക്കിലേസവണ്ണനാ

൫൮. തപസ്സീതി തപനിസ്സിതകോ. ‘‘അചേലകോ’’തിആദീനി സീഹനാദേ (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൩൯൩) വിത്ഥാരിതനയേനേവ വേദിതബ്ബാനി. തപം സമാദിയതീതി അചേലകഭാവാദികം തപം സമ്മാ ആദിയതി, ദള്ഹം ഗണ്ഹാതി. അത്തമനോ ഹോതീതി കോ അഞ്ഞോ മയാ സദിസോ ഇമസ്മിം തപേ അത്ഥീതി തുട്ഠമനോ ഹോതി. പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോതി അലമേത്താവതാതി ഏവം പരിയോസിതസങ്കപ്പോ, ഇദഞ്ച തിത്ഥിയാനം വസേന ആഗതം. സാസനാവചരേനാപി പന ദീപേതബ്ബം. ഏകച്ചോ ഹി ധുതങ്ഗം സമാദിയതി, സോ തേനേവ ധുതങ്ഗേന കോ അഞ്ഞോ മയാ സദിസോ ധുതങ്ഗധരോതി അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ. തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതീതി ദുവിധസ്സാപേതസ്സ തപസ്സിനോ അയം ഉപക്കിലേസോ ഹോതി. ഏത്താവതായം തപോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതീതി വദാമി.

അത്താനുക്കംസേതീതി ‘‘കോ മയാ സദിസോ അത്ഥീ’’തി അത്താനം ഉക്കംസതി ഉക്ഖിപതി. പരം വമ്ഭേതീതി ‘‘അയം ന മാദിസോ’’തി പരം സംഹാരേതി അവക്ഖിപതി.

മജ്ജതീതി മാനമദകരണേന മജ്ജതി. മുച്ഛതീതി മുച്ഛിതോ ഹോതി ഗധിതോ അജ്ഝാപന്നോ. പമാദമാപജ്ജതീതി ഏതദേവ സാരന്തി പമാദമാപജ്ജതി. സാസനേ പബ്ബജിതോപി ധുതങ്ഗസുദ്ധികോ ഹോതി, ന കമ്മട്ഠാനസുദ്ധികോ. ധുതങ്ഗമേവ അരഹത്തം വിയ സാരതോ പച്ചേതി.

൫൯. ലാഭസക്കാരസിലോകന്തി ഏത്ഥ ചത്താരോ പച്ചയാ ലബ്ഭന്തീതി ലാഭാ, തേയേവ സുട്ഠു കത്വാ പടിസങ്ഖരിത്വാ ലദ്ധാ സക്കാരോ, വണ്ണഭണനം സിലോകോ. അഭിനിബ്ബത്തേതീതി അചേലകാദിഭാവം തേരസധുതങ്ഗസമാദാനം വാ നിസ്സായ മഹാലാഭോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ ‘‘അഭിനിബ്ബത്തേതീ’’തി വുത്തോ. സേസമേത്ഥ പുരിമവാരനയേനേവ ദുവിധസ്സാപി തപസ്സിനോ വസേന വേദിതബ്ബം.

൬൦. വോദാസം ആപജ്ജതീതി ദ്വേഭാഗം ആപജ്ജതി, ദ്വേ ഭാഗേ കരോതി. ഖമതീതി രുച്ചതി. നക്ഖമതീതി ന രുച്ചതി. സാപേക്ഖോ പജഹതീതി സതണ്ഹോ പജഹതി. കഥം? പാതോവ ഖീരഭത്തം ഭുത്തോ ഹോതി. അഥസ്സ മംസഭോജനം ഉപനേതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി ‘‘ഇദാനി ഏവരൂപം കദാ ലഭിസ്സാമ, സചേ ജാനേയ്യാമ, പാതോവ ഖീരഭത്തം ന ഭുഞ്ജേയ്യാമ, കിം മയാ സക്കാ കാതും, ഗച്ഛ ഭോ, ത്വമേവ ഭുഞ്ജാ’’തി ജീവിതം പരിച്ചജന്തോ വിയ സാപേക്ഖോ പജഹതി. ഗധിതോതി ഗേധജാതോ. മുച്ഛിതോതി ബലവതണ്ഹായ മുച്ഛിതോ സംമുട്ഠസ്സതീ ഹുത്വാ. അജ്ഝാപന്നോതി ആമിസേ അതിലഗ്ഗോ, ‘‘ഭുഞ്ജിസ്സഥ, ആവുസോ’’തി ധമ്മനിമന്തനമത്തമ്പി അകത്വാ മഹന്തേ മഹന്തേ കബളേ കരോതി. അനാദീനവദസ്സാവീതിആദീനവമത്തമ്പി ന പസ്സതി. അനിസ്സരണപഞ്ഞോതി ഇധ മത്തഞ്ഞുതാനിസ്സരണപച്ചവേക്ഖണപരിഭോഗമത്തമ്പി ന കരോതി. ലാഭസക്കാരസിലോകനികന്തിഹേതൂതി ലാഭാദീസു തണ്ഹാഹേതു.

൬൧. സംഭക്ഖേതീതി സംഖാദതി. അസനിവിചക്കന്തി വിചക്കസണ്ഠാനാ അസനിയേവ. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘അസനിവിചക്കം ഇമസ്സ ദന്തകൂടം മൂലബീജാദീസു ന കിഞ്ചി ന സംഭുഞ്ജതി. അഥ ച പന നം സമണപ്പവാദേന സമണോതി സഞ്ജാനന്തീ’’തി. ഏവം അപസാദേതി അവക്ഖിപതി. ഇദം തിത്ഥിയവസേന ആഗതം. ഭിക്ഖുവസേന പനേത്ഥ അയം യോജനാ, അത്തനാ ധുതങ്ഗധരോ ഹോതി, സോ അഞ്ഞം ഏവം അപസാദേതി ‘‘കിം സമണാ നാമ ഇമേ സമണമ്ഹാതി വദന്തി, ധുതങ്ഗമത്തമ്പി നത്ഥി, ഉദ്ദേസഭത്താദീനി പരിയേസന്താ പച്ചയബാഹുല്ലികാ വിചരന്തീ’’തി. ലൂഖാജീവിന്തി അചേലകാദിവസേന വാ ധുതങ്ഗവസേന വാ ലൂഖാജീവിം. ഇസ്സാമച്ഛരിയന്തി പരസ്സ സക്കാരാദിസമ്പത്തിഖീയനലക്ഖണം ഇസ്സം, സക്കാരാദികരണഅക്ഖമനലക്ഖണം മച്ഛരിയഞ്ച.

൬൨. ആപാഥകനിസാദീ ഹോതീതി മനുസ്സാനം ആപാഥേ ദസ്സനട്ഠാനേ നിസീദതി. യത്ഥ തേ പസ്സന്തി, തത്ഥ ഠിതോ വഗ്ഗുലിവതം ചരതി, പഞ്ചാതപം തപ്പതി, ഏകപാദേന തിട്ഠതി, സൂരിയം നമസ്സതി. സാസനേ പബ്ബജിതോപി സമാദിന്നധുതങ്ഗോ സബ്ബരത്തിം സയിത്വാ മനുസ്സാനം ചക്ഖുപഥേ തപം കരോതി, മഹാസായന്ഹേയേവ ചീവരകുടിം കരോതി, സൂരിയേ ഉഗ്ഗതേ പടിസംഹരതി, മനുസ്സാനം ആഗതഭാവം ഞത്വാ ഘണ്ഡിം പഹരിത്വാ ചീവരം മത്ഥകേ ഠപേത്വാ ചങ്കമം ഓതരതി, സമ്മുഞ്ജനിം ഗഹേത്വാ വിഹാരങ്ഗണം സമ്മജ്ജതി.

അത്താനന്തി അത്തനോ ഗുണം അദസ്സയമാനോതി ഏത്ഥ അ-കാരോ നിപാതമത്തം, ദസ്സയമാനോതി അത്ഥോ. ഇദമ്പി മേ തപസ്മിന്തി ഇദമ്പി കമ്മം മമേവ തപസ്മിം, പച്ചത്തേ വാ ഭുമ്മം, ഇദമ്പി മമ തപോതി അത്ഥോ. സോ ഹി അസുകസ്മിം ഠാനേ അചേലകോ അത്ഥി മുത്താചാരോതിആദീനി സുത്വാ അമ്ഹാകം ഏസ തപോ, അമ്ഹാകം സോ അന്തേവാസികോതിആദീനി ഭണതി. അസുകസ്മിം വാ പന ഠാനേ പംസുകൂലികോ ഭിക്ഖു അത്ഥീതിആദീനി സുത്വാ അമ്ഹാകം ഏസ തപോ, അമ്ഹാകം സോ അന്തേവാസികോതിആദീനി ഭണതി.

കിഞ്ചിദേവാതി കിഞ്ചി വജ്ജം ദിട്ഠിഗതം വാ. പടിച്ഛന്നം സേവതീതി യഥാ അഞ്ഞേ ന ജാനന്തി, ഏവം സേവതി. അക്ഖമമാനം ആഹ ഖമതീതി അരുച്ചമാനംയേവ രുച്ചതി മേതി വദതി. അത്തനാ കതം അതിമഹന്തമ്പി വജ്ജം അപ്പമത്തകം കത്വാ പഞ്ഞപേതി, പരേന കതം ദുക്കടമത്തം വീതിക്കമമ്പി പാരാജികസദിസം കത്വാ ദസ്സേതി. അനുഞ്ഞേയ്യന്തി അനുജാനിതബ്ബം അനുമോദിതബ്ബം.

൬൩. കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീതി കുജ്ഝനലക്ഖണേന കോധേന, വേരഅപ്പടിനിസ്സഗ്ഗലക്ഖണേന ഉപനാഹേന ച സമന്നാഗതോ. മക്ഖീ ഹോതി പളാസീതി പരഗുണമക്ഖനലക്ഖണേന മക്ഖേന, യുഗഗ്ഗാഹലക്ഖണേന പളാസേന ച സമന്നാഗതോ.

ഇസ്സുകീ ഹോതി മച്ഛരീതി പരസക്കാരാദീസു ഉസൂയനലക്ഖണായ ഇസ്സായ, ആവാസകുലലാഭവണ്ണധമ്മേസു മച്ഛരായനലക്ഖണേന പഞ്ചവിധമച്ഛേരേന ച സമന്നാഗതോ ഹോതി. സഠോ ഹോതി മായാവീതി കേരാടികലക്ഖണേന സാഠേയ്യേന, കതപ്പടിച്ഛാദനലക്ഖണായ മായായ ച സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഥദ്ധോ ഹോതി അതിമാനീതി നിസ്സിനേഹനിക്കരുണഥദ്ധലക്ഖണേന ഥമ്ഭേന, അതിക്കമിത്വാ മഞ്ഞനലക്ഖണേന അതിമാനേന ച സമന്നാഗതോ ഹോതി. പാപിച്ഛോ ഹോതീതി അസന്തസമ്ഭാവനപത്ഥനലക്ഖണായ പാപിച്ഛതായ സമന്നാഗതോ ഹോതി. പാപികാനന്തി താസംയേവ ലാമകാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതോ. മിച്ഛാദിട്ഠികോതി നത്ഥി ദിന്നന്തിആദിനയപ്പവത്തായ അയാഥാവദിട്ഠിയാ ഉപേതോ. അന്തഗ്ഗാഹികായാതി സായേവ ദിട്ഠി ഉച്ഛേദന്തസ്സ ഗഹിതത്താ ‘‘അന്തഗ്ഗാഹികാ’’തി വുച്ചതി, തായ സമന്നാഗതോതി അത്ഥോ. സന്ദിട്ഠിപരാമാസീതിആദീസു സയം ദിട്ഠി സന്ദിട്ഠി, സന്ദിട്ഠിമേവ പരാമസതി ഗഹേത്വാ വദതീതി സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ. ആധാനം വുച്ചതി ദള്ഹം സുട്ഠു ഠപിതം, തഥാ കത്വാ ഗണ്ഹാതീതി ആധാനഗ്ഗാഹീ. അരിട്ഠോ വിയ ന സക്കാ ഹോതി പടിനിസ്സജ്ജാപേതുന്തി ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യദിമേതി യദി ഇമേ.

പരിസുദ്ധപപടികപ്പത്തകഥാവണ്ണനാ

൬൪. ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീതി ഏവം ഭഗവാ അഞ്ഞതിത്ഥിയേഹി ഗഹിതലദ്ധിം തേസം രക്ഖിതം തപം സബ്ബമേവ സംകിലിട്ഠന്തി ഉപക്കിലേസപാളിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി പരിസുദ്ധപാളിദസ്സനത്ഥം ദേസനമാരഭന്തോ ഇധ, നിഗ്രോധാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ‘‘ന അത്തമനോ’’തിആദീനി വുത്തവിപക്ഖവസേനേവ വേദിതബ്ബാനി. സബ്ബവാരേസു ച ലൂഖതപസ്സിനോ ചേവ ധുതങ്ഗധരസ്സ ച വസേന യോജനാ വേദിതബ്ബാ. ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതീതി ഏവം സോ തേന ന അത്തമനതാ ന പരിപുണ്ണസങ്കപ്പഭാവസങ്ഖാതേന കാരണേന പരിസുദ്ധോ നിരുപക്കിലേസോ ഹോതി, ഉത്തരി വായമമാനോ കമ്മട്ഠാനസുദ്ധികോ ഹുത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി. ഇമിനാ നയേന സബ്ബവാരേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

൬൯. അദ്ധാ ഖോ, ഭന്തേതി ഭന്തേ ഏവം സന്തേ ഏകംസേനേവ വീരിയേന പാപജിഗുച്ഛനവാദോ പരിസുദ്ധോ ഹോതീതി അനുജാനാതി. ഇതോ പരഞ്ച അഗ്ഗഭാവം വാ സാരഭാവം വാ അജാനന്തോ അഗ്ഗപ്പത്താ സാരപ്പത്താ ചാതി ആഹ. അഥസ്സ ഭഗവാ സാരപ്പത്തഭാവം പടിസേധേന്തോ ന ഖോ നിഗ്രോധാതിആദിമാഹ. പപടികപ്പത്താ ഹോതീതി സാരവതോ രുക്ഖസ്സ സാരം ഫേഗ്ഗും തചഞ്ച അതിക്കമ്മ ബഹിപപടികസദിസാ ഹോതീതി ദസ്സേതി.

പരിസുദ്ധതചപ്പത്താദികഥാവണ്ണനാ

൭൦. അഗ്ഗം പാപേതൂതി ദേസനാവസേന അഗ്ഗം പാപേത്വാ ദേസേതു, സാരം പാപേത്വാ ദേസേതൂതി ദസബലം യാചതി. ചാതുയാമസംവരസംവുതോതി ചതുബ്ബിധേന സംവരേന പിഹിതോ. ന പാണം അതിപാതേതീതി പാണം ന ഹനതി. ന ഭാവിതമാസീസതീതി ഭാവിതം നാമ തേസം സഞ്ഞായ പഞ്ച കാമഗുണാ, തേ ന ആസീസതി ന സേവതീതി അത്ഥോ.

അദും ചസ്സ ഹോതീതി ഏതഞ്ചസ്സ ഇദാനി വുച്ചമാനം ‘‘സോ അഭിഹരതീ’’തിആദിലക്ഖണം. തപസ്സിതായാതി തപസ്സിഭാവേന ഹോതി. തത്ഥ സോ അഭിഹരതീതി സോ തം സീലം അഭിഹരതി, ഉപരൂപരി വഡ്ഢേതി. സീലം മേ പരിപുണ്ണം, തപോ ആരദ്ധോ, അലമേത്താവതാതി ന വീരിയം വിസ്സജ്ജേതി. നോ ഹീനായാവത്തതീതി ഹീനായ ഗിഹിഭാവത്ഥായ ന ആവത്തതി. സീലതോ ഉത്തരി വിസേസാധിഗമത്ഥായ വീരിയം കരോതിയേവ, ഏവം കരോന്തോ സോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി. ‘‘അരഞ്ഞ’’ന്തിആദീനി സാമഞ്ഞഫലേ (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൧൬) വിത്ഥാരിതാനേവ. ‘‘മേത്താസഹഗതേനാ’’തിആദീനി വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ വണ്ണിതാനി. തചപ്പത്താതി പപടികതോ അബ്ഭന്തരം തചം പത്താ. ഫേഗ്ഗുപ്പത്താതി തചതോ അബ്ഭന്തരം ഫേഗ്ഗും പത്താ, ഫേഗ്ഗുസദിസാ ഹോതീതി അത്ഥോ.

൭൪. ‘‘ഏത്താവതാ, ഖോ നിഗ്രോധ, തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ചാ’’തി ഇദം ഭഗവാ തിത്ഥിയാനം വസേനാഹ. തിത്ഥിയാനഞ്ഹി ലാഭസക്കാരോ രുക്ഖസ്സ സാഖാപലാസസദിസോ. പഞ്ചസീലമത്തകം പപടികസദിസം. അട്ഠസമാപത്തിമത്തം തചസദിസം. പുബ്ബേനിവാസഞാണാവസാനാ അഭിഞ്ഞാ ഫേഗ്ഗുസദിസാ. ദിബ്ബചക്ഖും പനേതേ അരഹത്തന്തി ഗഹേത്വാ വിചരന്തി. തേന നേസം തം രുക്ഖസ്സ സാരസദിസം. സാസനേ പന ലാഭസക്കാരോ സാഖാപലാസസദിസോ. സീലസമ്പദാ പപടികസദിസാ. ഝാനസമാപത്തിയോ തചസദിസാ. ലോകിയാഭിഞ്ഞാ ഫേഗ്ഗുസദിസാ. മഗ്ഗഫലം സാരോ. ഇതി ഭഗവതാ അത്തനോ സാസനം ഓനതവിനതഫലഭാരഭരിതരുക്ഖൂപമായ ഉപമിതം. സോ ദേസനാകുസലതായ തതോ തചസാരസമ്പത്തിതോ മമ സാസനം ഉത്തരിതരഞ്ചേവ പണീതതരഞ്ച, തം തുവം കദാ ജാനിസ്സസീതി അത്തനോദേസനായ വിസേസഭാവം ദസ്സേതും ‘‘ഇതി ഖോ നിഗ്രോധാ’’തി ദേസനം ആരഭി. തേ പരിബ്ബാജകാതി തേ തസ്സ പരിവാരാ തിംസസതസങ്ഖ്യാ പരിബ്ബാജകാ. ഏത്ഥ മയം അനസ്സാമാതി ഏത്ഥ അചേലകപാളിആദീസു, ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘അമ്ഹാകം അചേലകപാളിമത്തമ്പി നത്ഥി, കുതോ പരിസുദ്ധപാളി. അമ്ഹാകം പരിസുദ്ധപാളിമത്തമ്പി നത്ഥി, കുതോ ചാതുയാമസംവരാദീനി. ചാതുയാമസംവരോപി നത്ഥി, കുതോ അരഞ്ഞവാസാദീനി. അരഞ്ഞവാസോപി നത്ഥി, കുതോ നീവരണപ്പഹാനാദീനി. നീവരണപ്പഹാനമ്പി നത്ഥി, കുതോ ബ്രഹ്മവിഹാരാദീനി. ബ്രഹ്മവിഹാരമത്തമ്പി നത്ഥി, കുതോ പുബ്ബേനിവാസാദീനി. പുബ്ബേനിവാസഞാണമത്തമ്പി നത്ഥി, കുതോ അമ്ഹാകം ദിബ്ബചക്ഖു. ഏത്ഥ മയം സആചരിയകാ നട്ഠാ’’തി. ഇതോ ഭിയ്യോ ഉത്തരിതരന്തി ഇതോ ദിബ്ബചക്ഖുഞാണാധിഗമതോ ഭിയ്യോ അഞ്ഞം ഉത്തരിതരം വിസേസാധിഗമം മയം സുതിവസേനാപി ന ജാനാമാതി വദന്തി.

നിഗ്രോധസ്സപജ്ഝായനവണ്ണനാ

൭൫. അഥ നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകന്തി ഏവം കിരസ്സ അഹോസി ‘‘ഇമേ പരിബ്ബാജകാ ഇദാനി ഭഗവതോ ഭാസിതം സുസ്സൂസന്തി, ഇമിനാ ച നിഗ്രോധേന ഭഗവതോ പരമ്മുഖാ കക്ഖളം ദുരാസദവചനം വുത്തം, ഇദാനി അയമ്പി സോതുകാമോ ജാതോ, കാലോ ദാനി മേ ഇമസ്സ മാനദ്ധജം നിപാതേത്വാ ഭഗവതോ സാസനം ഉക്ഖിപിതു’’ന്തി. അഥ നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകം ഏതദവോച. അപരമ്പിസ്സ അഹോസി ‘‘അയം മയി അകഥേന്തേ സത്ഥാരം ന ഖമാപേസ്സതി, തദസ്സ അനാഗതേ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തിസ്സതി, മയാ പന കഥിതേ ഖമാപേസ്സതി, തദസ്സ ഭവിസ്സതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. അഥ നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകം ഏതദവോച. അപരിസാവചരം പന നം കരോഥാതി ഏത്ഥ പനാതി നിപാതോ, അഥ നം അപരിസാവചരം കരോഥാതി അത്ഥോ. ‘‘അപരിസാവചരേത’’ന്തിപി പാഠോ, അപരിസാവചരം വാ ഏതം കരോഥ, ഗോകാണാദീനം വാ അഞ്ഞതരന്തി അത്ഥോ.

ഗോകാണന്തി ഏത്ഥാപി ഗോകാണം പരിയന്തചാരിനിം വിയ കരോഥാതി അത്ഥോ. തുണ്ഹീഭൂതോതി തുണ്ഹീഭാവം ഉപഗതോ. മങ്കുഭൂതോതി നിത്തേജതം ആപന്നോ. പത്തക്ഖന്ധോതി ഓനതഗീവോ. അധോമുഖോതി ഹേട്ഠാമുഖോ.

൭൬. ബുദ്ധോ സോ ഭഗവാ ബോധായാതി സയം ബുദ്ധോ സത്താനമ്പി ചതുസച്ചബോധത്ഥായ ധമ്മം ദേസേതി. ദന്തോതി ചക്ഖുതോപി ദന്തോ…പേ… മനതോപി ദന്തോ. ദമഥായാതി അഞ്ഞേസമ്പി ദമനത്ഥായ ഏവ, ന വാദത്ഥായ. സന്തോതി രാഗസന്തതായ സന്തോ, ദോസമോഹസന്തതായ സബ്ബ അകുസലസബ്ബാഭിസങ്ഖാരസന്തതായ സന്തോ. സമഥായാതി മഹാജനസ്സ രാഗാദിസമനത്ഥായ ധമ്മം ദേസേതി. തിണ്ണോതി ചത്താരോ ഓഘേ തിണ്ണോ. തരണായാതി മഹാജനസ്സ ഓഘനിത്ഥരണത്ഥായ. പരിനിബ്ബുതോതി കിലേസപരിനിബ്ബാനേന പരിനിബ്ബുതോ. പരിനിബ്ബാനായാതി മഹാജനസ്സാപി സബ്ബകിലേസപരിനിബ്ബാനത്ഥായ ധമ്മം ദേസേതി.

ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനാദിവണ്ണനാ

൭൭. അച്ചയോതിആദീനി സാമഞ്ഞഫലേ (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൫൦) വുത്താനി. ഉജുജാതികോതി കായവങ്കാദിവിരഹിതോ ഉജുസഭാവോ. അഹമനുസാസാമീതി അഹം താദിസം പുഗ്ഗലം അനുസാസാമി, ധമ്മം അസ്സ ദേസേമി. സത്താഹന്തി സത്തദിവസാനി, ഇദം സബ്ബമ്പി ഭഗവാ ദന്ധപഞ്ഞം പുഗ്ഗലം സന്ധായാഹ അസഠോ പന അമായാവീ ഉജുജാതികോ തംമുഹുത്തേനേവ അരഹത്തം പത്തും സക്ഖിസ്സതി. ഇതി ഭഗവാ ‘‘അസഠ’’ന്തിആദിവചനേന സഠോ ഹി വങ്കവങ്കോ, മയാപി ന സക്കാ അനുസാസിതുന്തി ദീപേന്തോ പരിബ്ബാജകം പാദേസു ഗഹേത്വാ മഹാമേരുപാദതലേ വിയ ഖിപിത്ഥ. കസ്മാ? അയഞ്ഹി അതിസഠോ, കുടിലചിത്തോ സത്ഥരി ഏവം കഥേന്തേപി ബുദ്ധധമ്മസങ്ഘേസു നാധിമുച്ചതി, അധിമുച്ചനത്ഥായ സോതം ന ഓദഹതി, കോഹഞ്ഞേ ഠിതോ സത്ഥാരം ഖമാപേതി. തസ്മാ ഭഗവാ തസ്സജ്ഝാസയം വിദിത്വാ ‘‘ഏതു വിഞ്ഞൂ പുരിസോ അസഠോ’’തിആദിമാഹ. സഠം പനാഹം അനുസാസിതും ന സക്കോമീതി.

൭൮. അന്തേവാസികമ്യതാതി അന്തേവാസികമ്യതായ, അമ്ഹേ അന്തേവാസികേ ഇച്ഛന്തോ. ഏവമാഹാതി ‘‘ഏതു വിഞ്ഞുപുരിസോ’’തിആദിമാഹ. യോ ഏവ വോ ആചരിയോതി യോ ഏവ തുമ്ഹാകം പകതിയാ ആചരിയോ. ഉദ്ദേസാ നോ ചാവേതുകാമോതി അത്തനോ അനുസാസനിം ഗാഹാപേത്വാ അമ്ഹേ അമ്ഹാകം ഉദ്ദേസതോ ചാവേതുകാമോ. സോ ഏവ വോ ഉദ്ദേസോ ഹോതൂതി യോ തുമ്ഹാകം പകതിയാ ഉദ്ദേസോ, സോ തുമ്ഹാകംയേവ ഹോതു, ന മയം തുമ്ഹാകം ഉദ്ദേസേന അത്ഥികാ. ആജീവാതി ആജീവതോ. അകുസലസങ്ഖാതാതി അകുസലാതി കോട്ഠാസം പത്താ. അകുസലാ ധമ്മാതി ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദധമ്മാ തണ്ഹായേവ വാ വിസേസേന. സാ ഹി പുനബ്ഭവകരണതോ ‘‘പോനോബ്ഭവികാ’’തി വുത്താ. സദരഥാതി കിലേസദരഥസമ്പയുത്താ. ജാതിജരാമരണിയാതി ജാതിജരാമരണാനം പച്ചയഭൂതാ. സംകിലേസികാ ധമ്മാതി ദ്വാദസ അകുസലചിത്തുപ്പാദാ. വോദാനിയാതി, സമഥവിപസ്സനാ ധമ്മാ. തേ ഹി സത്തേ വോദാപേന്തി, തസ്മാ ‘‘വോദാനിയാ’’തി വുച്ചന്തി. പഞ്ഞാപാരിപൂരിന്തി മഗ്ഗപഞ്ഞാപാരിപൂരിം. വേപുല്ലത്തഞ്ചാതി ഫലപഞ്ഞാവേപുല്ലതം, ഉഭോപി വാ ഏതാനി അഞ്ഞമഞ്ഞവേവചനാനേവ. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘തതോ തുമ്ഹേ മഗ്ഗപഞ്ഞഞ്ചേവ ഫലപഞ്ഞഞ്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സഥാ’’തി. ഏവം ഭഗവാ പരിബ്ബാജകേ ആരബ്ഭ അത്തനോ ഓവാദാനുസാസനിയാ ഫലം ദസ്സേന്തോ അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠപേസി.

൭൯. യഥാ തം മാരേനാതി യഥാ മാരേന പരിയുട്ഠിതചിത്താ നിസീദന്തി ഏവമേവ തുണ്ഹീഭൂതാ…പേ… അപ്പടിഭാനാ നിസിന്നാ.

മാരോ കിര സത്ഥാ അതിവിയ ഗജ്ജന്തോ ബുദ്ധബലം ദീപേത്വാ ഇമേസം പരിബ്ബാജകാനം ധമ്മം ദേസേതി, കദാചി ധമ്മാഭിസമയോ ഭവേയ്യ, ഹന്ദാഹം പരിയുട്ഠാമീതി സോ തേസം ചിത്താനി പരിയുട്ഠാസി. അപ്പഹീനവിപല്ലാസാനഞ്ഹി ചിത്തം മാരസ്സ യഥാകാമകരണീയം ഹോതി. തേപി മാരേന പരിയുട്ഠിതചിത്താ ഥദ്ധങ്ഗപച്ചങ്ഗാ വിയ തുണ്ഹീ അപ്പടിഭാനാ നിസീദിംസു. അഥ സത്ഥാ ഇമേ പരിബ്ബാജകാ അതിവിയ നിരവാ ഹുത്വാ നിസിന്നാ, കിം നു ഖോതി ആവജ്ജന്തോ മാരേന പരിയുട്ഠിതഭാവം അഞ്ഞാസി. സചേ പന തേസം മഗ്ഗഫലുപ്പത്തിഹേതു ഭവേയ്യ, മാരം പടിബാഹിത്വാപി ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേയ്യ, സോ പന തേസം നത്ഥി. ‘‘സബ്ബേപി മേ തുച്ഛപുരിസാ’’തി അഞ്ഞാസി. തേന വുത്തം ‘‘അഥ ഖോ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി സബ്ബേപി മേ മോഘപുരിസാ’’തിആദി.

തത്ഥ ഫുട്ഠാ പാപിമതാതി പാപിമതാ മാരേന ഫുട്ഠാ. യത്ര ഹി നാമാതി യേസു നാമ. അഞ്ഞാണത്ഥമ്പീതി ജാനനത്ഥമ്പി. കിം കരിസ്സതി സത്താഹോതി സമണേന ഗോതമേന പരിച്ഛിന്നസത്താഹോ അമ്ഹാകം കിം കരിസ്സതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘സമണേന ഗോതമേന ‘സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതി സത്താഹ’ന്തി വുത്തം, സോ സത്താഹോ അമ്ഹാകം കിം അപ്ഫാസുകം കരിസ്സതി. ഹന്ദ മയം സത്താഹബ്ഭന്തരേ ഏതം ധമ്മം സച്ഛികാതും സക്കാ, ന സക്കാതി അഞ്ഞാണത്ഥമ്പി ബ്രഹ്മചരിയം ചരിസ്സാമാ’’തി. അഥ വാ ജാനാമ താവസ്സ ധമ്മന്തി ഏകദിവസേ ഏകവാരം അഞ്ഞാണത്ഥമ്പി ഏതേസം ചിത്തം നുപ്പന്നം, സത്താഹോ പന ഏതേസം കുസീതാനം കിം കരിസ്സതി, കിം സക്ഖിസ്സന്തി തേ സത്താഹം പൂരേതുന്തി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. സീഹനാദന്തി പരവാദഭിന്ദനം സകവാദസമുസ്സാപനഞ്ച അഭീതനാദം നദിത്വാ. പച്ചുപട്ഠാസീതി പതിട്ഠിതോ. താവദേവാതി തസ്മിഞ്ഞേവ ഖണേ. രാജഗഹം പാവിസീതി രാജഗഹമേവ പവിട്ഠോ. തേസം പന പരിബ്ബാജകാനം കിഞ്ചാപി ഇദം സുത്തന്തം സുത്വാ വിസേസോ ന നിബ്ബത്തോ, ആയതിം പന നേസം വാസനായ പച്ചയോ ഭവിസ്സതീതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

സുമങ്ഗലവിലാസിനിയാ ദീഘനികായട്ഠകഥായ

ഉദുമ്ബരികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.