വേദനാകമ്മട്ഠാനവണ്ണനാ

൩൫൯. അഥസ്സ ഭഗവാ സോമനസ്സംപാഹന്തി തിസ്സോ വേദനാ ആരഭി. കിം പന ഭഗവതാ പുച്ഛിതം കഥിതം, അപുച്ഛിതം, സാനുസന്ധികം, അനനുസന്ധികന്തി? പുച്ഛിതമേവ കഥിതം, നോ അപുച്ഛിതം, സാനുസന്ധികമേവ, നോ അനനുസന്ധികം. ദേവതാനഞ്ഹി രൂപതോ അരൂപം പാകടതരം, അരൂപേപി വേദനാ പാകടതരാ. കസ്മാ? ദേവതാനഞ്ഹി കരജകായം സുഖുമം, കമ്മജം ബലവം, കരജകായസ്സ സുഖുമത്താ, കമ്മജസ്സ ബലവത്താ ഏകാഹാരമ്പി അതിക്കമിത്വാ ന തിട്ഠന്തി, ഉണ്ഹപാസാണേ ഠപിതസപ്പിപിണ്ഡി വിയ വിലീയന്തീതി സബ്ബം ബ്രഹ്മജാലേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. തസ്മാ ഭഗവാ സക്കസ്സ തിസ്സോ വേദനാ ആരഭി. ദുവിധഞ്ഹി കമ്മട്ഠാനം – രൂപകമ്മട്ഠാനം, അരൂപകമ്മട്ഠാനഞ്ച. രൂപപരിഗ്ഗഹോ, അരൂപപരിഗ്ഗഹോതിപി ഏതദേവ വുച്ചതി. തത്ഥ ഭഗവാ യസ്സ രൂപം പാകടം, തസ്സ സങ്ഖേപമനസികാരവസേന വാ വിത്ഥാരമനസികാരവസേന വാ ചതുധാതുവവത്ഥാനം വിത്ഥാരേന്തോ രൂപകമ്മട്ഠാനം കഥേതി. യസ്സ അരൂപം പാകടം, തസ്സ അരൂപകമ്മട്ഠാനം കഥേതി. കഥേന്തോ ച തസ്സ വത്ഥുഭൂതം രൂപകമ്മട്ഠാനം ദസ്സേത്വാവ കഥേതി, ദേവാനം പന അരൂപകമ്മട്ഠാനം പാകടന്തി അരൂപകമ്മട്ഠാനവസേന വേദനാ ആരഭി.

തിവിധോ ഹി അരൂപകമ്മട്ഠാനേ അഭിനിവേസോ – ഫസ്സവസേന, വേദനാവസേന, ചിത്തവസേനാതി. കഥം? ഏകച്ചസ്സ ഹി സങ്ഖിത്തേന വാ വിത്ഥാരേന വാ പരിഗ്ഗഹിതേ രൂപകമ്മട്ഠാനേ തസ്മിം ആരമ്മണേ ചിത്തചേതസികാനം പഠമാഭിനിപാതോ തം ആരമ്മണം ഫുസന്തോ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഫസ്സോ പാകടോ ഹോതി. ഏകച്ചസ്സ തം ആരമ്മണം അനുഭവന്തീ ഉപ്പജ്ജമാനാ വേദനാ പാകടാ ഹോതി. ഏകച്ചസ്സ തം ആരമ്മണം പരിഗ്ഗഹേത്വാ തം വിജാനന്തം ഉപ്പജ്ജമാനം വിഞ്ഞാണം പാകടം ഹോതി.

തത്ഥ യസ്സ ഫസ്സോ പാകടോ ഹോതി, സോപി ന കേവലം ഫസ്സോവ ഉപ്പജ്ജതി, തേന സദ്ധിം തദേവ ആരമ്മണം അനുഭവമാനാ വേദനാപി ഉപ്പജ്ജതി, സഞ്ജാനമാനാ സഞ്ഞാപി, ചേതയമാനാ ചേതനാപി, വിജാനമാനം വിഞ്ഞാണമ്പി ഉപ്പജ്ജതീതി ഫസ്സപഞ്ചമകേയേവ പരിഗ്ഗണ്ഹാതി. യസ്സ വേദനാ പാകടാ ഹോതി, സോപി ന കേവലം വേദനാവ ഉപ്പജ്ജതി, തായ സദ്ധിം തദേവ ആരമ്മണം ഫുസമാനോ ഫസ്സോപി ഉപ്പജ്ജതി, സഞ്ജാനമാനാ സഞ്ഞാപി, ചേതയമാനാ ചേതനാപി, വിജാനമാനം വിഞ്ഞാണമ്പി ഉപ്പജ്ജതീതി ഫസ്സപഞ്ചമകേയേവ പരിഗ്ഗണ്ഹാതി. യസ്സ വിഞ്ഞാണം പാകടം ഹോതി, സോപി ന കേവലം വിഞ്ഞാണമേവ ഉപ്പജ്ജതി, തേന സദ്ധിം തദേവാരമ്മണം ഫുസമാനോ ഫസ്സോപി ഉപ്പജ്ജതി, അനുഭവമാനാ വേദനാപി, സഞ്ജാനമാനാ സഞ്ഞാപി, ചേതയമാനാ ചേതനാപി ഉപ്പജ്ജതീതി ഫസ്സപഞ്ചമകേയേവ പരിഗ്ഗണ്ഹാതി.

സോ ‘‘ഇമേ ഫസ്സപഞ്ചമകാ ധമ്മാ കിം നിസ്സിതാ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘വത്ഥുനിസ്സിതാ’’തി പജാനാതി. വത്ഥു നാമ കരജകായോ, യം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ഇദഞ്ച പന മേ വിഞ്ഞാണം ഏത്ഥ സിതം ഏത്ഥ പടിബദ്ധ’’ന്തി. സോ അത്ഥതോ ഭൂതാനി ചേവ ഉപാദാരൂപാനി ച. ഏവമേത്ഥ വത്ഥു രൂപം, ഫസ്സപഞ്ചമകാ നാമന്തി നാമരൂപമത്തമേവ പസ്സതി. രൂപഞ്ചേത്ഥ രൂപക്ഖന്ധോ, നാമം ചത്താരോ അരൂപിനോ ഖന്ധാതി പഞ്ചക്ഖന്ധമത്തം ഹോതി. നാമരൂപവിനിമുത്താ ഹി പഞ്ചക്ഖന്ധാ, പഞ്ചക്ഖന്ധവിനിമുത്തം വാ നാമരൂപം നത്ഥി. സോ ‘‘ഇമേ പഞ്ചക്ഖന്ധാ കിം ഹേതുകാ’’തി ഉപപരിക്ഖന്തോ ‘‘അവിജ്ജാദിഹേതുകാ’’തി പസ്സതി. തതോ ‘‘പച്ചയോ ചേവ പച്ചയുപ്പന്നഞ്ച ഇദം, അഞ്ഞോ സത്തോ വാ പുഗ്ഗലോ വാ നത്ഥി, സുദ്ധസങ്ഖാരപുഞ്ജമത്തമേവാ’’തി സപ്പച്ചയനാമരൂപവസേന തിലക്ഖണം ആരോപേത്വാ വിപസ്സനാപടിപാടിയാ ‘‘അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ’’തി സമ്മസന്തോ വിചരതി, സോ അജ്ജ അജ്ജാതി പടിവേധം ആകങ്ഖമാനോ തഥാരൂപേ ദിവസേ ഉതുസപ്പായം, പുഗ്ഗലസപ്പായം, ഭോജനസപ്പായം, ധമ്മസവനസപ്പായം വാ ലഭിത്വാ ഏകപല്ലങ്കേന നിസിന്നോവ വിപസ്സനം മത്ഥകം പാപേത്വാ അരഹത്തേ പതിട്ഠാതി. ഏവമിമേസമ്പി തിണ്ണം ജനാനം യാവ അരഹത്താ കമ്മട്ഠാനം കഥിതം ഹോതി.

ഇധ പന ഭഗവാ അരൂപകമ്മട്ഠാനം കഥേന്തോ വേദനാസീസേന കഥേസി. ഫസ്സവസേന ഹി വിഞ്ഞാണവസേന വാ കഥിയമാനം ഏതസ്സ ന പാകടം ഹോതി, അന്ധകാരം വിയ ഖായതി. വേദനാവസേന പന പാകടം ഹോതി. കസ്മാ? വേദനാനം ഉപ്പത്തിയാ പാകടതായ. സുഖദുക്ഖവേദനാനഞ്ഹി ഉപ്പത്തി പാകടാ. യദാ സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, തദാ സകലം സരീരം ഖോഭേന്തം മദ്ദന്തം ഫരമാനം അഭിസന്ദയമാനം സതധോതസപ്പിം ഖാദാപയന്തം വിയ, സതപാകതേലം മക്ഖയമാനം വിയ, ഘടസഹസ്സേന പരിളാഹം നിബ്ബാപയമാനം വിയ, ‘‘അഹോ സുഖം, അഹോ സുഖ’’ന്തി വാചം നിച്ഛാരയമാനമേവ ഉപ്പജ്ജതി. യദാ ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജതി, തദാ സകലസരീരം ഖോഭേന്തം മദ്ദന്തം ഫരമാനം അഭിസന്ദയമാനം തത്തഫാലം പവേസേന്തം വിയ, വിലീനതമ്ബലോഹേന ആസിഞ്ചന്തം വിയ, സുക്ഖതിണവനപ്പതിമ്ഹി അരഞ്ഞേ ദാരുഉക്കാകലാപം ഖിപമാനം വിയ ‘‘അഹോ ദുക്ഖം, അഹോ ദുക്ഖ’’ന്തി വിപ്പലാപയമാനമേവ ഉപ്പജ്ജതി. ഇതി സുഖദുക്ഖവേദനാനം ഉപ്പത്തി പാകടാ ഹോതി.

അദുക്ഖമസുഖാ പന ദുദ്ദീപനാ അന്ധകാരേന വിയ അഭിഭൂതാ. സാ സുഖദുക്ഖാനം അപഗമേ സാതാസാതപടിക്ഖേപവസേന മജ്ഝത്താകാരഭൂതാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാതി നയതോ ഗണ്ഹന്തസ്സ പാകടാ ഹോതി. യഥാ കിം? യഥാ അന്തരാ പിട്ഠിപാസാണം ആരുഹിത്വാ പലാതസ്സ മിഗസ്സ അനുപദം ഗച്ഛന്തോ മിഗലുദ്ദകോ പിട്ഠിപാസാണസ്സ ഓരഭാഗേപി പരഭാഗേപി പദം ദിസ്വാ മജ്ഝേ അപസ്സന്തോപി ‘‘ഇതോ ആരുള്ഹോ, ഇതോ ഓരുള്ഹോ, മജ്ഝേ പിട്ഠിപാസാണേ ഇമിനാ പദേസേന ഗതോ ഭവിസ്സതീ’’തി നയതോ ജാനാതി. ഏവം ആരുള്ഹട്ഠാനേ പദം വിയ ഹി സുഖവേദനായ ഉപ്പത്തി പാകടാ ഹോതി, ഓരുള്ഹട്ഠാനേ പദം വിയ ദുക്ഖവേദനായ ഉപ്പത്തി പാകടാ ഹോതി, ഇതോ ആരുയ്ഹ, ഇതോ ഓരുയ്ഹ, മജ്ഝേ ഏവം ഗതോതി നയതോ ഗഹണം വിയ സുഖദുക്ഖാനം അപഗമേ സാതാസാതപടിക്ഖേപവസേന മജ്ഝത്താകാരഭൂതാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാതി നയതോ ഗണ്ഹന്തസ്സ പാകടാ ഹോതി. ഏവം ഭഗവാ പഠമം രൂപകമ്മട്ഠാനം കഥേത്വാ പച്ഛാ അരൂപകമ്മട്ഠാനം വേദനാവസേന നിവത്തേത്വാ ദസ്സേസി.

ന കേവലഞ്ച ഇധേവ ഏവം ദസ്സേസി, മഹാസതിപട്ഠാനേ, മജ്ഝിമനികായമ്ഹി സതിപട്ഠാനേ, ചൂളതണ്ഹാസങ്ഖയേ, മഹാതണ്ഹാസങ്ഖയേ, ചൂളവേദല്ലസുത്തേ, മഹാവേദല്ലസുത്തേ, രട്ഠപാലസുത്തേ, മാഗണ്ഡിയസുത്തേ, ധാതുവിഭങ്ഗേ, ആനേഞ്ജസപ്പായേ, സകലേ വേദനാസംയുത്തേതി ഏവം അനേകേസു സുത്തന്തേസു പഠമം രൂപകമ്മട്ഠാനം കഥേത്വാ പച്ഛാ അരൂപകമ്മട്ഠാനം വേദനാവസേന നിവത്തേത്വാ ദസ്സേസി. യഥാ ച തേസു തേസു, ഏവം ഇമസ്മിമ്പി സക്കപഞ്ഹേ പഠമം രൂപകമ്മട്ഠാനം കഥേത്വാ പച്ഛാ അരൂപകമ്മട്ഠാനം വേദനാവസേന നിവത്തേത്വാ ദസ്സേസി. രൂപകമ്മട്ഠാനം പനേത്ഥ വേദനായ ആരമ്മണമത്തകംയേവ സങ്ഖിത്തം, തസ്മാ പാളിയം നാരുള്ഹം ഭവിസ്സതി.

൩൬൦. അരൂപകമ്മട്ഠാനേ യം തസ്സ പാകടം വേദനാവസേന അഭിനിവേസമുഖം, തമേവ ദസ്സേതും സോമനസ്സംപാഹം, ദേവാനമിന്ദാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ദുവിധേനാതി ദ്വിവിധേന, ദ്വീഹി കോട്ഠാസേഹീതി അത്ഥോ. ഏവരൂപം സോമനസ്സം ന സേവിതബ്ബന്തി ഏവരൂപം ഗേഹസിതസോമനസ്സം ന സേവിതബ്ബം. ഗേഹസിതസോമനസ്സം നാമ ‘‘തത്ഥ കതമാനി ഛ ഗേഹസിതാനി സോമനസ്സാനി? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാനം രൂപാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം മനോരമാനം ലോകാമിസപടിസംയുത്താനം പടിലാഭം വാ പടിലാഭതോ സമനുപസ്സതോ, പുബ്ബേ വാ പടിലദ്ധപുബ്ബം അതീതം നിരുദ്ധം വിപരിണതം സമനുസ്സരതോ ഉപ്പജ്ജതി സോമനസ്സം, യം ഏവരൂപം സോമനസ്സം, ഇദം വുച്ചതി ഗേഹസിതം സോമനസ്സ’’ന്തി ഏവം ഛസു ദ്വാരേസു വുത്തകാമഗുണനിസ്സിതം സോമനസ്സം (മ. നി. ൩.൩൦൬).

ഏവരൂപം സോമനസ്സം സേവിതബ്ബന്തി ഏവരൂപം നേക്ഖമ്മസിതം സോമനസ്സം സേവിതബ്ബം. നേക്ഖമ്മസിതം സോമനസ്സം നാമ – ‘‘തത്ഥ കതമാനി ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി സോമനസ്സാനി? രൂപാനം ത്വേവ അനിച്ചതം വിദിത്വാ വിപരിണാമവിരാഗനിരോധം പുബ്ബേ ചേവ രൂപാ ഏതരഹി ച സബ്ബേ തേ രൂപാ അനിച്ചാ, ദുക്ഖാ, വിപരിണാമധമ്മാതി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ ഉപ്പജ്ജതി സോമനസ്സം, യം ഏവരൂപം സോമനസ്സം, ഇദം വുച്ചതി നേക്ഖമ്മസിതം സോമനസ്സ’’ന്തി (മ. നി. ൩.൩൦൮) ഏവം ഛസു ദ്വാരേസു ഇട്ഠാരമ്മണേ ആപാഥഗതേ അനിച്ചാദിവസേന വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഉസ്സുക്കാപേതും സക്കോന്തസ്സ ‘‘ഉസ്സുക്കിതാ മേ വിപസ്സനാ’’തി സോമനസ്സജാതസ്സ ഉപ്പന്നം സോമനസ്സം. സേവിതബ്ബന്തി ഇദം നേക്ഖമ്മവസേന, വിപസ്സനാവസേന, അനുസ്സതിവസേന, പഠമജ്ഝാനാദിവസേന ച ഉപ്പജ്ജനകസോമനസ്സം സേവിതബ്ബം നാമ.

തത്ഥ യം ചേ സവിതക്കം സവിചാരന്തി തസ്മിമ്പി നേക്ഖമ്മസിതേ സോമനസ്സേ യം നേക്ഖമ്മവസേന, വിപസ്സനാവസേന, അനുസ്സതിവസേന, പഠമജ്ഝാനവസേന ച ഉപ്പന്നം സവിതക്കം സവിചാരം സോമനസ്സന്തി ജാനേയ്യ. യം ചേ അവിതക്കം അവിചാരന്തി യം പന ദുതിയതതിയജ്ഝാനവസേന ഉപ്പന്നം അവിതക്കം അവിചാരം സോമനസ്സന്തി ജാനേയ്യ. യേ അവിതക്കേ അവിചാരേ, തേ പണീതതരേതി ഏതേസുപി ദ്വീസു യം അവിതക്കം അവിചാരം, തം പണീതതരന്തി അത്ഥോ.

ഇമിനാ കിം കഥിതം ഹോതി? ദ്വിന്നം അരഹത്തം കഥിതം. കഥം? ഏകോ കിര ഭിക്ഖു സവിതക്കസവിചാരേ സോമനസ്സേ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ‘‘ഇദം സോമനസ്സം കിം നിസ്സിത’’ന്തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘വത്ഥുനിസ്സിത’’ന്തി പജാനാതീതി ഫസ്സപഞ്ചമകേ വുത്തനയേനേവ അനുക്കമേന അരഹത്തേ പതിട്ഠാതി. ഏകോ അവിതക്കഅവിചാരേ സോമനസ്സേ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ വുത്തനയേനേവ അരഹത്തേ പതിട്ഠാതി. തത്ഥ അഭിനിവിട്ഠസോമനസ്സേസുപി സവിതക്കസവിചാരതോ അവിതക്കഅവിചാരം പണീതതരം. സവിതക്കസവിചാരസോമനസ്സവിപസ്സനാതോപി അവിതക്കഅവിചാരവിപസ്സനാ പണീതതരാ. സവിതക്കസവിചാരസോമനസ്സഫലസമാപത്തിതോപി അവിതക്കഅവിചാരസോമനസ്സഫലസമാപത്തിയേവ പണീതതരാ. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘യേ അവിതക്കേ അവിചാരേ, തേ പണീതതരേ’’തി.

൩൬൧. ഏവരൂപം ദോമനസ്സം ന സേവിതബ്ബന്തി ഏവരൂപം ഗേഹസിതദോമനസ്സം ന സേവിതബ്ബം. ഗേഹസിതദോമനസ്സം നാമ – ‘‘തത്ഥ കതമാനി ഛ ഗേഹസിതാനി ദോമനസ്സാനി? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാനം രൂപാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം മനോരമാനം ലോകാമിസപടിസംയുത്താനം അപ്പടിലാഭം വാ അപ്പടിലാഭതോ സമനുപസ്സതോ പുബ്ബേ വാ അപടിലദ്ധപുബ്ബം അതീതം നിരുദ്ധം വിപരിണതം സമനുസ്സരതോ ഉപ്പജ്ജതി ദോമനസ്സം, യം ഏവരൂപം ദോമനസ്സം, ഇദം വുച്ചതി ഗേഹസിതദോമനസ്സ’’ന്തി (മ. നി. ൩.൩൦൭). ഏവം ഛസു ദ്വാരേസു ഇട്ഠാരമ്മണം നാനുഭവിം, നാനുഭവിസ്സാമി, നാനുഭവാമീതി വിതക്കയതോ ഉപ്പന്നം കാമഗുണനിസ്സിതം ദോമനസ്സം.

ഏവരൂപം ദോമനസ്സം സേവിതബ്ബന്തി ഏവരൂപം നേക്ഖമ്മസിതദോമനസ്സം സേവിതബ്ബം. നേക്ഖമ്മസിതദോമനസ്സം നാമ – ‘‘തത്ഥ കതമാനി ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി ദോമനസ്സാനി? രൂപാനം ത്വേവ അനിച്ചതം വിദിത്വാ വിപരിണാമവിരാഗനിരോധം പുബ്ബേ ചേവ രൂപാ ഏതരഹി ച സബ്ബേ തേ രൂപാ അനിച്ചാ, ദുക്ഖാ, വിപരിണാമധമ്മാതി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്പപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ അനുത്തരേസു വിമോക്ഖേസു പിഹം ഉപട്ഠാപേതി ‘കുദാസ്സു നാമാഹം തദായതനം, ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സാമി, യദരിയാ ഏതരഹി ആയതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തീ’തി. ഇതി അനുത്തരേസു വിമോക്ഖേസു പിഹം ഉപട്ഠാപയതോ ഉപ്പജ്ജതി പിഹപച്ചയാ ദോമനസ്സം, യം ഏവരൂപം ദോമനസ്സം, ഇദം വുച്ചതി നേക്ഖമ്മസിതദോമനസ്സ’’ന്തി (മ. നി. ൩.൩൦൭) ഏവം ഛസു ദ്വാരേസു ഇട്ഠാരമ്മണേ ആപാഥഗതേ അനുത്തരവിമോക്ഖസങ്ഖാതഅരിയഫലധമ്മേസു പിഹം ഉപട്ഠപേത്വാ തദധിഗമായ അനിച്ചാദിവസേന വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഉസ്സുക്കാപേതുമസക്കോന്തസ്സ ഇമമ്പി പക്ഖം, ഇമമ്പി മാസം, ഇമമ്പി സംവച്ഛരം വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരിയഭൂമിം പാപുണിതും നാസക്ഖിന്തി അനുസോചതോ ഉപ്പന്നം ദോമനസ്സം. സേവിതബ്ബന്തി ഇദം നേക്ഖമ്മവസേന, വിപസ്സനാവസേന, അനുസ്സതിവസേന, പഠമജ്ഝാനാദിവസേന ച ഉപ്പജ്ജനകദോമനസ്സം സേവിതബ്ബം നാമ.

തത്ഥ യം ചേ സവിതക്കസവിചാരന്തി തസ്മിമ്പി ദുവിധേ ദോമനസ്സേ ഗേഹസിതദോമനസ്സമേവ സവിതക്കസവിചാരദോമനസ്സം നാമ. നേക്ഖമ്മവസേന, വിപസ്സനാവസേന, അനുസ്സതിവസേന, പഠമദുതിയജ്ഝാനവസേന ച ഉപ്പന്നദോമനസ്സം പന അവിതക്കഅവിചാരദോമനസ്സന്തി വേദിതബ്ബം. നിപ്പരിയായേന പന അവിതക്കഅവിചാരദോമനസ്സം നാമ നത്ഥി. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ഹി ഏകംസേന അകുസലഞ്ചേവ സവിതക്കസവിചാരഞ്ച, ഏതസ്സ പന ഭിക്ഖുനോ മഞ്ഞനവസേന സവിതക്കസവിചാരന്തി ച അവിതക്കഅവിചാരന്തി ച വുത്തം.

തത്രായം നയോ – ഇധ ഭിക്ഖു ദോമനസ്സപച്ചയഭൂതേ സവിതക്കസവിചാരധമ്മേ അവിതക്കഅവിചാരധമ്മേ ച ദോമനസ്സപച്ചയാ ഏവ ഉപ്പന്നേ മഗ്ഗഫലധമ്മേ ച അഞ്ഞേസം പടിപത്തിദസ്സനവസേന ദോമനസ്സന്തി ഗഹേത്വാ ‘‘കദാ നു ഖോ മേ സവിതക്കസവിചാരദോമനസ്സേ വിപസ്സനാ പട്ഠപിതാ ഭവിസ്സതി, കദാ അവിതക്കഅവിചാരദോമനസ്സേ’’തി ച ‘‘കദാ നു ഖോ മേ സവിതക്കസവിചാരദോമനസ്സഫലസമാപത്തി നിബ്ബത്തിതാ ഭവിസ്സതി, കദാ അവിതക്കഅവിചാരദോമനസ്സഫലസമാപത്തീ’’തി ചിന്തേത്വാ തേമാസികം, ഛമാസികം, നവമാസികം വാ പടിപദം ഗണ്ഹാതി. തേമാസികം ഗഹേത്വാ പഠമമാസേ ഏകം യാമം ജഗ്ഗതി, ദ്വേ യാമേ നിദ്ദായ ഓകാസം കരോതി, മജ്ഝിമേ മാസേ ദ്വേ യാമേ ജഗ്ഗതി, ഏകം യാമം നിദ്ദായ ഓകാസം കരോതി, പച്ഛിമമാസേ ചങ്കമനിസജ്ജായേവ യാപേതി. ഏവം ചേ അരഹത്തം പാപുണാതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ പാപുണാതി, വിസേസേത്വാ ഛമാസികം ഗണ്ഹാതി. തത്രാപി ദ്വേ ദ്വേ മാസേ വുത്തനയേന പടിപജ്ജിത്വാ അരഹത്തം പാപുണിതും അസക്കോന്തോ വിസേസേത്വാ നവമാസികം ഗണ്ഹാതി. തത്രാപി തയോ തയോ മാസേ തഥേവ പടിപജ്ജിത്വാ അരഹത്തം പാപുണിതും അസക്കോന്തസ്സ ‘‘ന ലദ്വം വത മേ സബ്രഹ്മചാരീഹി സദ്ധിം വിസുദ്ധിപവാരണം പവാരേതു’’ന്തി ആവജ്ജതോ ദോമനസ്സം ഉപ്പജ്ജതി, അസ്സുധാരാ പവത്തന്തി ഗാമന്തപബ്ഭാരവാസീമഹാസീവത്ഥേരസ്സ വിയ.