ഗോപകവത്ഥുവണ്ണനാ

൩൫൩. സീലേസു പരിപൂരകാരിനീതി പഞ്ചസു സീലേസു പരിപൂരകാരിനീ. ഇത്ഥിത്തം വിരാജേത്വാതി ഇത്ഥിത്തം നാമ അലം, ന ഹി ഇത്ഥിത്തേ ഠത്വാ ചക്കവത്തിസിരിം, ന സക്കമാരബ്രഹ്മസിരിയോ പച്ചനുഭവിതും, ന പച്ചേകബോധിം, ന സമ്മാസമ്ബോധിം ഗന്തും സക്കാതി ഏവം ഇത്ഥിത്തം വിരാജേതി നാമ. മഹന്തമിദം പുരിസത്തം നാമ സേട്ഠം ഉത്തമം, ഏത്ഥ ഠത്വാ സക്കാ ഏതാ സമ്പത്തിയോ പാപുണിതുന്തി ഏവം പന പുരിസത്തം ഭാവേതി നാമ. സാപി ഏവമകാസി. തേന വുത്തം – ‘‘ഇത്ഥിത്തം വിരാജേത്വാ പുരിസത്തം ഭാവേത്വാ’’തി. ഹീനം ഗന്ധബ്ബകായന്തി ഹീനം ലാമകം ഗന്ധബ്ബനികായം. കസ്മാ പന തേ പരിസുദ്ധസീലാ തത്ഥ ഉപ്പന്നാതി? പുബ്ബനികന്തിയാ. പുബ്ബേപി കിര നേസം ഏതദേവ വസിതട്ഠാനം, തസ്മാ നികന്തിവസേന തത്ഥ ഉപ്പന്നാ. ഉപട്ഠാനന്തി ഉപട്ഠാനസാലം. പാരിചരിയന്തി പരിചരണഭാവം. ഗീതവാദിതേഹി അമ്ഹേ പരിചരിസ്സാമാതി ആഗച്ഛന്തി.

പടിചോദേസീതി സാരേസി. സോ കിര തേ ദിസ്വാ ‘‘ഇമേ ദേവപുത്താ അതിവിയ വിരോചേന്തി അതിവണ്ണവന്തോ, കിം നു ഖോ കമ്മം കത്വാ ആഗതാ’’തി ആവജ്ജന്തോ ‘‘ഭിക്ഖൂ അഹേസു’’ന്തി അദ്ദസ. തതോ ‘‘ഭിക്ഖൂ ഹോന്തു, സീലേസു പരിപൂരകാരിനോ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘പരിപൂരകാരിനോ’’തി അദ്ദസ. ‘‘പരിപൂരകാരിനോ ഹോന്തു, അഞ്ഞോ ഗുണോ അത്ഥി നത്ഥീ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘ഝാനലാഭിനോ’’തി അദ്ദസ. ‘‘ഝാനലാഭിനോ ഹോന്തു, കുഹിം വാസികാ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘മയ്ഹംവ കുലൂപകാ’’തി അദ്ദസ. പരിസുദ്ധസീലാ നാമ ഛസു ദേവലോകേസു യത്ഥിച്ഛന്തി, തത്ഥ നിബ്ബത്തന്തി. ഇമേ പന ഉപരിദേവലോകേ ച ന നിബ്ബത്താ. ഝാനലാഭിനോ നാമ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തന്തി, ഇമേ ച ബ്രഹ്മലോകേ ന നിബ്ബത്താ. അഹം പന ഏതേസം ഓവാദേ ഠത്വാ ദേവലോകസാമികസ്സ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പല്ലങ്കേ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ, ഇമേ ഹീനേ ഗന്ധബ്ബകായേ നിബ്ബത്താ. അട്ഠിവേധപുഗ്ഗലാ നാമേതേ വട്ടേത്വാ വട്ടേത്വാ ഗാള്ഹം വിജ്ഝിതബ്ബാതി ചിന്തേത്വാ കുതോമുഖാ നാമാതിആദീഹി വചനേഹി പടിചോദേസി.

തത്ഥ കുതോമുഖാതി ഭഗവതി അഭിമുഖേ ധമ്മം ദേസേന്തേ തുമ്ഹേ കുതോമുഖാ കിം അഞ്ഞാ വിഹിതാ ഇതോ ചിതോ ച ഓലോകയമാനാ ഉദാഹു നിദ്ദായമാനാ? ദുദ്ദിട്ഠരൂപന്തി ദുദ്ദിട്ഠസഭാവം ദട്ഠും അയുത്തം. സഹധമ്മികേതി ഏകസ്സ സത്ഥു സാസനേ സമാചിണ്ണധമ്മേ കതപുഞ്ഞേ. തേസം ഭന്തേതി തേസം ഗോപകേന ദേവപുത്തേന ഏവം വത്വാ പുന ‘‘അഹോ തുമ്ഹേ നില്ലജ്ജാ അഹിരികാ’’തിആദീഹി വചനേഹി പടിചോദിതാനം ദ്വേ ദേവാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സതിം പടിലഭിംസു.

കായം ബ്രഹ്മപുരോഹിതന്തി തേ കിര ചിന്തയിംസു – ‘‘നടേഹി നാമ നച്ചന്തേഹി ഗായന്തേഹി വാദേന്തേഹി ആഗന്ത്വാ ദായോ നാമ ലഭിതബ്ബോ അസ്സ, അയം പന അമ്ഹാകം ദിട്ഠകാലതോ പട്ഠായ പക്ഖിത്തലോണം ഉദ്ധനം വിയ തടതടായതേവ, കിം നു ഖോ ഇദ’’ന്തി ആവജ്ജന്താ അത്തനോ സമണഭാവം പരിസുദ്ധസീലതം ഝാനലാഭിതം തസ്സേവ കുലൂപകഭാവഞ്ച ദിസ്വാ ‘‘പരിസുദ്ധസീലാ നാമ ഛസു ദേവലോകേസു യഥാരുചിതേ ഠാനേ നിബ്ബത്തന്തി, ഝാനലാഭിനോ ബ്രഹ്മലോകേ. മയം ഉപരിദേവലോകേപി ബ്രഹ്മലോകേപി നിബ്ബത്തിതും നാസക്ഖിമ്ഹ. അമ്ഹാകം ഓവാദേ ഠത്വാ അയം ഇത്ഥികാ ഉപരി നിബ്ബത്താ, മയം ഭിക്ഖൂ സമാനാ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം ചരിത്വാ ഹീനേ ഗന്ധബ്ബകായേ നിബ്ബത്താ. തേന നോ അയം ഏവം നിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഞത്വാ തസ്സ കഥം സുണന്തായേവ തേസു ദ്വേ ജനാ പഠമജ്ഝാനസതിം പടിലഭിത്വാ ഝാനം പാദകം കത്വാ സങ്ഖാരേ സമ്മസന്താ അനാഗാമിഫലേയേവ പതിട്ഠഹിംസു. അഥ നേസം സോ പരിത്തോ കാമാവചരത്തഭാവോ ധാരേതും നാസക്ഖി. തസ്മാ താവദേവ ചവിത്വാ ബ്രഹ്മപുരോഹിതേസു നിബ്ബത്താ. സോ ച നേസം കായോ തത്ഥ ഠിതാനംയേവ നിബ്ബത്തോ. തേന വുത്തം – ‘‘തേസം, ഭന്തേ, ഗോപകേന ദേവപുത്തേന പടിചോദിതാനം ദ്വേ ദേവാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സതിം പടിലഭിംസു കായം ബ്രഹ്മപുരോഹിത’’ന്തി.

തത്ഥ ദിട്ഠേവ ധമ്മേതി തസ്മിഞ്ഞേവ അത്തഭാവേ ഝാനസതിം പടിലഭിംസു. തത്ഥേവ ഠത്വാ ചുതാ പന കായം ബ്രഹ്മപുരോഹിതം ബ്രഹ്മപുരോഹിതസരീരം പടിലഭിംസൂതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏകോ പന ദേവോതി ഏകോ ദേവപുത്തോ നികന്തിം ഛിന്ദിതും അസക്കോന്തോ കാമേ അജ്ഝവസി, തത്ഥേവ ആവാസികോ അഹോസി.

൩൫൪. സങ്ഘഞ്ചുപട്ഠാസിന്തി സങ്ഘഞ്ച ഉപട്ഠാസിം.

സുധമ്മതായാതി ധമ്മസ്സ സുന്ദരഭാവേന. തിദിവൂപപന്നോതി തിദിവേ തിദസപുരേ ഉപപന്നോ. ഗന്ധബ്ബകായൂപഗതേ വസീനേതി ഗന്ധബ്ബകായം ആവാസികോ ഹുത്വാ ഉപഗതേ. യേ ച മയം പുബ്ബേ മനുസ്സഭൂതാതി യേ പുബ്ബേ മനുസ്സഭൂതാ മയം അന്നേന പാനേന ഉപട്ഠഹിമ്ഹാതി ഇമിനാ സദ്ധിം യോജേത്വാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

പാദൂപസങ്ഗയ്ഹാതി പാദേ ഉപസങ്ഗയ്ഹ പാദധോവനപാദമക്ഖനാനുപ്പദാനേന പൂജേത്വാ ചേവ വന്ദിത്വാ ച. സകേ നിവേസനേതി അത്തനോ ഘരേ. ഇമസ്സാപി പദസ്സ ഉപട്ഠഹിമ്ഹാതി ഇമിനാവ സമ്ബന്ധോ.

പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോതി അത്തനാവ വേദിതബ്ബോ. അരിയാന സുഭാസിതാനീതി തുമ്ഹേഹി വുച്ചമാനാനി ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം സുഭാസിതാനി.

തുമ്ഹേ പന സേട്ഠമുപാസമാനാതി ഉത്തമം ബുദ്ധം ഭഗവന്തം ഉപാസമാനാ അനുത്തരേ ബുദ്ധസാസനേ വാ. ബ്രഹ്മചരിയന്തി സേട്ഠചരിയം. ഭവതൂപപത്തീതി ഭവന്താനം ഉപപത്തി.

അഗാരേ വസതോ മയ്ഹന്തി ഘരമജ്ഝേ വസന്തസ്സ മയ്ഹം.

സ്വജ്ജാതി സോ അജ്ജ. ഗോതമസാവകേനാതി ഇധ ഗോപകോ ഗോതമസാവകോതി വുത്തോ. സമേച്ചാതി സമാഗന്ത്വാ.

ഹന്ദ വിയായാമ ബ്യായാമാതി ഹന്ദ ഉയ്യമാമ ബ്യായമാമ. മാ നോ മയം പരപേസ്സാ അഹുമ്ഹാതി നോതി നിപാതമത്തം, മാ മയം പരസ്സ പേസനകാരകാവ അഹുമ്ഹാതി അത്ഥോ. ഗോതമസാസനാനീതി ഇധ പകതിയാ പടിവിദ്ധം പഠമജ്ഝാനമേവ ഗോതമസാസനാനീതി വുത്തം, തം അനുസ്സരം അനുസ്സരിത്വാതി അത്ഥോ.

ചിത്താനി വിരാജയിത്വാതി പഞ്ചകാമഗുണികചിത്താനി വിരാജയിത്വാ. കാമേസു ആദീനവന്തി വിക്ഖമ്ഭനവസേന പഠമജ്ഝാനേന കാമേസു ആദീനവം അദ്ദസംസു, സമുച്ഛേദവസേന തതിയമഗ്ഗേന. കാമസംയോജനബന്ധനാനീതി കാമസഞ്ഞോജനാനി ച കാമബന്ധനാനി ച. പാപിമയോഗാനീതി പാപിമതോ മാരസ്സ യോഗഭൂതാനി, ബന്ധനഭൂതാനീതി അത്ഥോ. ദുരച്ചയാനീതി ദുരതിക്കമാനി. സഇന്ദാ ദേവാ സപജാപതികാതി ഇന്ദം ജേട്ഠകം കത്വാ ഉപവിട്ഠാ സഇന്ദാ പജാപതിം ദേവരാജാനം ജേട്ഠകം കത്വാ ഉപവിട്ഠാ സപജാപതികാ. സഭായുപവിട്ഠാതി സഭായം ഉപവിട്ഠാ, നിസിന്നാതി അത്ഥോ.

വീരാതി സൂരാ. വിരാഗാതി വീതരാഗാ. വിരജം കരോന്താതി വിരജം അനാഗാമിമഗ്ഗം കരോന്താ ഉപ്പാദേന്താ. നാഗോവ സന്നാനി ഗുണാനീതി കാമസഞ്ഞോജനബന്ധനാനി ഛേത്വാ ദേവേ താവതിംസേ അതിക്കമിംസു. സംവേഗജാതസ്സാതി ജാതസംവേഗസ്സ സക്കസ്സ.

കാമാഭിഭൂതി ദുവിധാനമ്പി കാമാനം അഭിഭൂ. സതിയാ വിഹീനാതി ഝാനസതിവിരഹിതാ.

തിണ്ണം തേസന്തി തേസു തീസു ജനേസു. ആവസിനേത്ഥ ഏകോതി തത്ഥ ഹീനേ കായേ ഏകോയേവ ആവാസികോ ജാതോ. സമ്ബോധിപഥാനുസാരിനോതി അനാഗാമിമഗ്ഗാനുസാരിനോ. ദേവേപി ഹീളേന്തീതി ദ്വേ ദേവലോകേ ഹീളേന്താ അധോകരോന്താ ഉപചാരപ്പനാസമാധീഹി സമാഹിതത്താ അത്തനോ പാദപംസും ദേവതാനം മത്ഥകേ ഓകിരന്താ ആകാസേ ഉപ്പതിത്വാ ഗതാതി.

ഏതാദിസീ ധമ്മപ്പകാസനേത്ഥാതി ഏത്ഥ സാസനേ ഏവരൂപാ ധമ്മപ്പകാസനാ, യായ സാവകാ ഏതേഹി ഗുണേഹി സമന്നാഗതാ ഹോന്തി. ന തത്ഥ കിം കങ്ഖതി കോചി സാവകോതി കിം തത്ഥ തേസു സാവകേസു കോചി ഏകസാവകോപി ബുദ്ധാദീസു വാ ചാതുദ്ദിസഭാവേ വാ ന കങ്ഖതി ‘‘സബ്ബദിസാസു അസജ്ജമാനോ അഗയ്ഹമാനോ വിഹരതീ’’തി. ഇദാനി ഭഗവതോ വണ്ണം ഭണന്തോ ‘‘നിതിണ്ണഓഘം വിചികിച്ഛഛിന്നം, ബുദ്ധം നമസ്സാമ ജിനം ജനിന്ദ’’ന്തി ആഹ. തത്ഥ വിചികിച്ഛഛിന്നന്തി ഛിന്നവിചികിച്ഛം. ജനിന്ദന്തി സബ്ബലോകുത്തമം.

യം തേ ധമ്മന്തി യം തവ ധമ്മം. അജ്ഝഗംസു തേതി തേ ദേവപുത്താ അധിഗതാ. കായം ബ്രഹ്മപുരോഹിതന്തി അമ്ഹാകം പസ്സന്താനംയേവ ബ്രഹ്മപുരോഹിതസരീരം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യം തവ ധമ്മം ജാനിത്വാ തേസം തിണ്ണം ജനാനം തേ ദ്വേ വിസേസഗൂ അമ്ഹാകം പസ്സന്താനംയേവ കായം ബ്രഹ്മപുരോഹിതം അധിഗന്ത്വാ മഗ്ഗഫലവിസേസം അജ്ഝഗംസു, മയമ്പി തസ്സ ധമ്മസ്സ പത്തിയാ ആഗതമ്ഹാസി മാരിസാതി. ആഗതമ്ഹസേതി സമ്പത്തമ്ഹ. കതാവകാസാ ഭഗവതാ, പഞ്ഹം പുച്ഛേമു മാരിസാതി സചേ നോ ഭഗവാ ഓകാസം കരോതി, അഥ ഭഗവതാ കതാവകാസാ ഹുത്വാ പഞ്ഹം, മാരിസ, പുച്ഛേയ്യാമാതി അത്ഥോ.