ഇന്ദ്രിയസംവരവണ്ണനാ

൩൬൫. ദുതിയപുച്ഛായം ഇന്ദ്രിയസംവരായാതി ഇന്ദ്രിയാനം പിധാനായ, ഗുത്തദ്വാരതായ സംവുതദ്വാരതായാതി അത്ഥോ. വിസ്സജ്ജനേ പനസ്സ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപമ്പീതിആദി സേവിതബ്ബരൂപാദിവസേന ഇന്ദ്രിയസംവരദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തത്ഥ ഏവം വുത്തേതി ഹേട്ഠാ സോമനസ്സാദിപഞ്ഹാവിസ്സജ്ജനാനം സുതത്താ ഇമിനാപി ഏവരൂപേന ഭവിതബ്ബന്തി സഞ്ജാതപടിഭാനോ ഭഗവതാ ഏവം വുത്തേ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച, ഏതം ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേതി ആദികം വചനം അവോച. ഭഗവാപിസ്സ ഓകാസം ദത്വാ തുണ്ഹീ അഹോസി. കഥേതുകാമോപി ഹി യോ അത്ഥം സമ്പാദേതും ന സക്കോതി, അത്ഥം സമ്പാദേതും സക്കോന്തോ വാ ന കഥേതുകാമോ ഹോതി, ന തസ്സ ഭഗവാ ഓകാസം കരോതി. അയം പന യസ്മാ കഥേതുകാമോ ചേവ, സക്കോതി ച അത്ഥം സമ്പാദേതും തേനസ്സ ഭഗവാ ഓകാസമകാസി.

തത്ഥ ഏവരൂപം ന സേവിതബ്ബന്തി ആദീസു അയം സങ്ഖേപോ – യം രൂപം പസ്സതോ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, തം ന സേവിതബ്ബം ന ദട്ഠബ്ബം ന ഓലോകേതബ്ബന്തി അത്ഥോ. യം പന പസ്സതോ അസുഭസഞ്ഞാ വാ സണ്ഠാതി, പസാദോ വാ ഉപ്പജ്ജതി, അനിച്ചസഞ്ഞാപടിലാഭോ വാ ഹോതി, തം സേവിതബ്ബം.

യം ചിത്തക്ഖരം ചിത്തബ്യഞ്ജനമ്പി സദ്ദം സുണതോ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, ഏവരൂപോ സദ്ദോ ന സേവിതബ്ബോ. യം പന അത്ഥനിസ്സിതം ധമ്മനിസ്സിതം കുമ്ഭദാസിഗീതമ്പി സുണന്തസ്സ പസാദോ വാ ഉപ്പജ്ജതി, നിബ്ബിദാ വാ സണ്ഠാതി, ഏവരൂപോ സദ്ദോ സേവിതബ്ബോ.

യം ഗന്ധം ഘായതോ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, ഏവരൂപോ ഗന്ധോ ന സേവിതബ്ബോ. യം പന ഗന്ധം ഘായതോ അസുഭസഞ്ഞാദിപടിലാഭോ ഹോതി, ഏവരൂപോ ഗന്ധോ സേവിതബ്ബോ.

യം രസം സായതോ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, ഏവരൂപോ രസോ ന സേവിതബ്ബോ. യം പന രസം സായതോ ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞാ ചേവ ഉപ്പജ്ജതി, സായിതപച്ചയാ ച കായബലം നിസ്സായ അരിയഭൂമിം ഓക്കമിതും സക്കോതി, മഹാസീവത്ഥേരഭാഗിനേയ്യസീവസാമണേരസ്സ വിയ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സേവ കിലേസക്ഖയോ വാ ഹോതി, ഏവരൂപോ രസോ സേവിതബ്ബോ.

യം ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതോ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, ഏവരൂപം ഫോട്ഠബ്ബം ന സേവിതബ്ബം. യം പന ഫുസതോ സാരിപുത്തത്ഥേരാദീനം വിയ ആസവക്ഖയോ ചേവ, വീരിയഞ്ച സുപഗ്ഗഹിതം, പച്ഛിമാ ച ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപാദനേന അനുഗ്ഗഹിതാ ഹോതി, ഏവരൂപം ഫോട്ഠബ്ബം സേവിതബ്ബം. സാരിപുത്തത്ഥേരോ കിര തിംസ വസ്സാനി മഞ്ചേ പിട്ഠിം ന പസാരേസി. തഥാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരോ. മഹാകസ്സപത്ഥേരോ വീസവസ്സസതം മഞ്ചേ പിട്ഠിം ന പസാരേസി. അനുരുദ്ധത്ഥേരോ പഞ്ഞാസ വസ്സാനി. ഭദ്ദിയത്ഥേരോ തിംസ വസ്സാനി. സോണത്ഥേരോ അട്ഠാരസ വസ്സാനി. രട്ഠപാലത്ഥേരോ ദ്വാദസ. ആനന്ദത്ഥേരോ പന്നരസ. രാഹുലത്ഥേരോ ദ്വാദസ. ബാകുലത്ഥേരോ അസീതി വസ്സാനി. നാളകത്ഥേരോ യാവപരിനിബ്ബാനാ മഞ്ചേ പിട്ഠിം ന പസാരേസീതി.

യേ മനോവിഞ്ഞേയ്യേ ധമ്മേ സമന്നാഹരന്തസ്സ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, ‘‘അഹോ, വത യം പരേസം പരവിത്തൂപകരണം തം മമസ്സാ’’തിആദിനാ നയേന വാ അഭിജ്ഝാദീനി ആപാഥമാഗച്ഛന്തി ഏവരൂപാ ധമ്മാ ന സേവിതബ്ബാ. ‘‘സബ്ബേ സത്താ അവേരാ ഹോന്തൂ’’തി ഏവം മേത്താദിവസേന, യേ വാ പന തിണ്ണം ഥേരാനം ധമ്മാ, ഏവരൂപാ സേവിതബ്ബാ. തയോ കിര ഥേരാ വസ്സൂപനായികദിവസേ കാമവിതക്കാദയോ അകുസലവിതക്കാ ന വിതക്കേതബ്ബാതി കതികം അകംസു. അഥ പവാരണദിവസേ സങ്ഘത്ഥേരോ സങ്ഘനവകം പുച്ഛി – ‘‘ആവുസോ, ഇമസ്മിം തേമാസേ കിത്തകേ ഠാനേ ചിത്തസ്സ ധാവിതും ദിന്ന’’ന്തി? ന, ഭന്തേ, പരിവേണപരിച്ഛേദതോ ബഹി ധാവിതും അദാസിന്തി. ദുതിയം പുച്ഛി – ‘‘തവ ആവുസോ’’തി? നിവാസഗേഹതോ, ഭന്തേ, ബഹി ധാവിതും ന അദാസിന്തി. അഥ ദ്വേപി ഥേരം പുച്ഛിംസു ‘‘തുമ്ഹാകം പന, ഭന്തേ’’തി? നിയകജ്ഝത്തഖന്ധപഞ്ചകതോ, ആവുസോ, ബഹി ധാവിതും ന അദാസിന്തി. തുമ്ഹേഹി, ഭന്തേ, ദുക്കരം കതന്തി. ഏവരൂപോ മനോവിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ സേവിതബ്ബോ.

൩൬൬. ഏകന്തവാദാതി ഏകോയേവ അന്തോ വാദസ്സ ഏതേസം, ന ദ്വേധാ ഗതവാദാതി ഏകന്തവാദാ, ഏകഞ്ഞേവ വദന്തീതി പുച്ഛതി. ഏകന്തസീലാതി ഏകാചാരാ. ഏകന്തഛന്ദാതി ഏകലദ്ധികാ. ഏകന്തഅജ്ഝോസാനാതി ഏകന്തപരിയോസാനാ.

അനേകധാതു നാനാധാതു ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, ലോകോതി ദേവാനമിന്ദ, അയം ലോകോ അനേകജ്ഝാസയോ നാനജ്ഝാസയോ. ഏകസ്മിം ഗന്തുകാമേ ഏകോ ഠാതുകാമോ ഹോതി. ഏകസ്മിം ഠാതുകാമേ ഏകോ സയിതുകാമോ ഹോതി. ദ്വേ സത്താ ഏകജ്ഝാസയാ നാമ ദുല്ലഭാ. തസ്മിം അനേകധാതുനാനാധാതുസ്മിം ലോകേ യം യദേവ ധാതും യം യദേവ അജ്ഝാസയം സത്താ അഭിനിവിസന്തി ഗണ്ഹന്തി, തം തദേവ. ഥാമസാ പരാമാസാതി ഥാമേന ച പരാമാസേന ച. അഭിനിവിസ്സ വോഹരന്തീതി സുട്ഠു ഗണ്ഹിത്വാ വോഹരന്തി, കഥേന്തി ദീപേന്തി കിത്തേന്തി. ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞന്തി ഇദം അമ്ഹാകമേവ വചനം സച്ചം, അഞ്ഞേസം വചനം മോഘം തുച്ഛം നിരത്ഥകന്തി.

അച്ചന്തനിട്ഠാതി അന്തോ വുച്ചതി വിനാസോ, അന്തം അതീതാ നിട്ഠാ ഏതേസന്തി അച്ചന്തനിട്ഠാ. യാ ഏതേസം നിട്ഠാ, യോ പരമസ്സാസോ നിബ്ബാനം, തം സബ്ബേസം വിനാസാതിക്കന്തം നിച്ചന്തി വുച്ചതി. യോഗക്ഖേമോതി നിബ്ബാനസ്സേവ നാമം, അച്ചന്തോ യോഗക്ഖേമോ ഏതേസന്തി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ. സേട്ഠട്ഠേന ബ്രഹ്മം അരിയമഗ്ഗം ചരന്തീതി ബ്രഹ്മചാരീ. അച്ചന്തത്ഥായ ബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ. പരിയോസാനന്തിപി നിബ്ബാനസ്സ നാമം. അച്ചന്തം പരിയോസാനം ഏതേസന്തി അച്ചന്തപരിയോസാനാ.

തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്താതി തണ്ഹാസങ്ഖയോതി മഗ്ഗോപി നിബ്ബാനമ്പി. മഗ്ഗോ തണ്ഹം സങ്ഖിണാതി വിനാസേതീതി തണ്ഹാസങ്ഖയോ. നിബ്ബാനം യസ്മാ തം ആഗമ്മ തണ്ഹാ സങ്ഖിയതി വിനസ്സതി, തസ്മാ തണ്ഹാസങ്ഖയോ. തണ്ഹാസങ്ഖയേന മഗ്ഗേന വിമുത്താ, തണ്ഹാസങ്ഖയേ നിബ്ബാനേ വിമുത്താ അധിമുത്താതി തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്താ.

ഏത്താവതാ ച ഭഗവതാ ചുദ്ദസപി മഹാപഞ്ഹാ ബ്യാകതാ ഹോന്തി. ചുദ്ദസ മഹാപഞ്ഹാ നാമ ഇസ്സാമച്ഛരിയം ഏകോ പഞ്ഹോ, പിയാപ്പിയം ഏകോ, ഛന്ദോ ഏകോ, വിതക്കോ ഏകോ, പപഞ്ചോ ഏകോ, സോമനസ്സം ഏകോ, ദോമനസ്സം ഏകോ, ഉപേക്ഖാ ഏകോ, കായസമാചാരോ ഏകോ, വചീസമാചാരോ ഏകോ, പരിയേസനാ ഏകോ, ഇന്ദ്രിയസംവരോ ഏകോ, അനേകധാതു ഏകോ, അച്ചന്തനിട്ഠാ ഏകോതി.

൩൬൭. ഏജാതി ചലനട്ഠേന തണ്ഹാ വുച്ചതി. സാ പീളനട്ഠേന രോഗോ, അന്തോ പദുസ്സനട്ഠേന ഗണ്ഡോ, അനുപ്പവിട്ഠട്ഠേന സല്ലം. തസ്മാ അയം പുരിസോതി യസ്മാ ഏജാ അത്തനാ കതകമ്മാനുരൂപേന പുരിസം തത്ഥ തത്ഥ അഭിനിബ്ബത്തത്ഥായ കഡ്ഢതി, തസ്മാ അയം പുരിസോ തേസം തേസം ഭവാനം വസേന ഉച്ചാവചം ആപജ്ജതി. ബ്രഹ്മലോകേ ഉച്ചോ ഹോതി, ദേവലോകേ അവചോ. ദേവലോകേ ഉച്ചോ, മനുസ്സലോകേ അവചോ. മനുസ്സലോകേ ഉച്ചോ, അപായേ അവചോ. യേസാഹം, ഭന്തേതി യേസം അഹം ഭന്തേ. സന്ധിവസേന പനേത്ഥ ‘‘യേസാഹ’’ന്തി ഹോതി. യഥാസുതം യഥാപരിയത്തന്തി യഥാ മയാ സുതോ ചേവ ഉഗ്ഗഹിതോ ച, ഏവം. ധമ്മം ദേസേമീതി സത്തവതപദം ധമ്മം ദേസേമി. ന ചാഹം തേസന്തി അഹം പന തേസം സാവകോ ന സമ്പജ്ജാമി. അഹം ഖോ പന, ഭന്തേതിആദിനാ അത്തനോ സോതാപന്നഭാവം ജാനാപേതി.