൩. പഞ്ഹാപുച്ഛകവണ്ണനാ

൬൩൮. പഞ്ഹാപുച്ഛകേ പാളിഅനുസാരേനേവ ഝാനാനം കുസലാദിഭാവോ വേദിതബ്ബോ. ആരമ്മണത്തികേസു പന തിണ്ണം ഝാനാനം നിമിത്താരമ്മണത്താ പരിത്താരമ്മണാദിഭാവേന നവത്തബ്ബതാ വേദിതബ്ബാ. ലോകുത്തരാ പനേത്ഥ മഗ്ഗകാലേ ഫലകാലേ വാ സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ. ചതുത്ഥം ഝാനം സിയാ പരിത്താരമ്മണന്തി ഏത്ഥ കുസലതോ തേരസ ചതുത്ഥജ്ഝാനാനി സബ്ബത്ഥപാദകചതുത്ഥം, ഇദ്ധിവിധചതുത്ഥം, ദിബ്ബസോതഞാണചതുത്ഥം, ചേതോപരിയഞാണചതുത്ഥം, പുബ്ബേനിവാസഞാണചതുത്ഥം, ദിബ്ബചക്ഖുഞാണചതുത്ഥം, യഥാകമ്മൂപഗഞാണചതുത്ഥം, അനാഗതംസഞാണചതുത്ഥം, ആകാസാനഞ്ചായതനാദിചതുത്ഥം, ലോകുത്തരചതുത്ഥന്തി.

തത്ഥ സബ്ബത്ഥപാദകചതുത്ഥം നവത്തബ്ബാരമ്മണമേവ ഹോതി.

ഇദ്ധിവിധചതുത്ഥം ചിത്തവസേന കായം പരിണാമേന്തസ്സ അദിസ്സമാനേന കായേന പാടിഹാരിയകരണേ കായാരമ്മണത്താ പരിത്താരമ്മണം, കായവസേന ചിത്തം പരിണാമേന്തസ്സ ദിസ്സമാനേന കായേന പാടിഹാരിയം കത്വാ ബ്രഹ്മലോകം ഗച്ഛന്തസ്സ സമാപത്തിചിത്താരമ്മണത്താ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം.

ദിബ്ബസോതഞാണചതുത്ഥം സദ്ദാരമ്മണത്താ പരിത്താരമ്മണം.

ചേതോപരിയഞാണചതുത്ഥം കാമാവചരചിത്തജാനനകാലേ പരിത്താരമ്മണം, രൂപാവചരാരൂപാവചരചിത്തജാനനകാലേ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം, ലോകുത്തരചിത്തജാനനകാലേ അപ്പമാണാരമ്മണം. ചേതോപരിയഞാണലാഭീ പന പുഥുജ്ജനോ പുഥുജ്ജനാനംയേവ ചിത്തം ജാനാതി, ന അരിയാനം. സോതാപന്നോ സോതാപന്നസ്സ ചേവ പുഥുജ്ജനസ്സ ച; സകദാഗാമീ സകദാഗാമിനോ ചേവ ഹേട്ഠിമാനഞ്ച ദ്വിന്നം; അനാഗാമീ അനാഗാമിനോ ചേവ ഹേട്ഠിമാനഞ്ച തിണ്ണം; ഖീണാസവോ സബ്ബേസമ്പി ജാനാതി.

പുബ്ബേനിവാസഞാണചതുത്ഥം കാമാവചരക്ഖന്ധാനുസ്സരണകാലേ പരിത്താരമ്മണം, രൂപാവചരാരൂപാവചരക്ഖന്ധാനുസ്സരണകാലേ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം, ‘‘അതീതേ ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധഖീണാസവാ മഗ്ഗം ഭാവയിംസു, ഫലം സച്ഛികരിംസൂ’’തി അനുസ്സരണകാലേ അപ്പമാണാരമ്മണം, നാമഗോത്താനുസ്സരണകാലേ നവത്തബ്ബാരമ്മണം.

ദിബ്ബചക്ഖുഞാണചതുത്ഥം വണ്ണാരമ്മണത്താ പരിത്താരമ്മണം.

യഥാകമ്മൂപഗഞാണചതുത്ഥം കാമാവചരകമ്മാനുസ്സരണകാലേ പരിത്താരമ്മണം, രൂപാവചരാരൂപാവചരകമ്മാനുസ്സരണകാലേ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം.

അനാഗതംസഞാണചതുത്ഥം അനാഗതേ കാമധാതുയാ നിബ്ബത്തിജാനനകാലേ പരിത്താരമ്മണം, രൂപാരൂപഭവേസു നിബ്ബത്തിജാനനകാലേ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം, ‘‘അനാഗതേ ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധഖീണാസവാ മഗ്ഗം ഭാവേസ്സന്തി, ഫലം സച്ഛികരിസ്സന്തീ’’തി ജാനനകാലേ അപ്പമാണാരമ്മണം, ‘‘അനാഗതേ സങ്ഖോ നാമ രാജാ ഭവിസ്സതീ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൩.൧൦൮) നയേന നാമഗോത്താനുസ്സരണകാലേ നവത്തബ്ബാരമ്മണം.

ആകാസാനഞ്ചായതനആകിഞ്ചഞ്ഞായതനചതുത്ഥം നവത്തബ്ബാരമ്മണം. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനനേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനചതുത്ഥം മഹഗ്ഗതാരമ്മണം.

ലോകുത്തരചതുത്ഥം അപ്പമാണാരമ്മണം.

കിരിയതോപി തേസം ദ്വാദസന്നം ഝാനാനം ഇദമേവ ആരമ്മണവിധാനം. തീണി ഝാനാനി നമഗ്ഗാരമ്മണാതി പച്ചവേക്ഖണഞാണം വാ ചേതോപരിയാദിഞാണം വാ മഗ്ഗം ആരമ്മണം കരേയ്യ, തീണി ഝാനാനി തഥാ അപ്പവത്തിതോ നമഗ്ഗാരമ്മണാ, സഹജാതഹേതുവസേന പന സിയാ മഗ്ഗഹേതുകാ; വീരിയജേട്ഠികായ വാ വീമംസാജേട്ഠികായ വാ മഗ്ഗഭാവനായ മഗ്ഗാധിപതിനോ; ഛന്ദചിത്തജേട്ഠകകാലേ ഫലകാലേ ച നവത്തബ്ബാ.

ചതുത്ഥം ഝാനന്തി ഇധാപി കുസലതോ തേരസസു ചതുത്ഥജ്ഝാനേസു സബ്ബത്ഥപാദകഇദ്ധിവിധദിബ്ബസോതദിബ്ബചക്ഖുയഥാകമ്മൂപഗഞാണചതുത്ഥഞ്ചേവ ചതുബ്ബിധഞ്ച ആരുപ്പചതുത്ഥം മഗ്ഗാരമ്മണാദിഭാവേന ന വത്തബ്ബം. ചേതോപരിയപുബ്ബേനിവാസഅനാഗതംസഞാണചതുത്ഥം പന മഗ്ഗാരമ്മണം ഹോതി. ന വത്തബ്ബം മഗ്ഗഹേതുകം മഗ്ഗാധിപതീതി വാ; ലോകുത്തരചതുത്ഥം മഗ്ഗാരമ്മണം ന ഹോതി; മഗ്ഗകാലേ പന സഹജാതഹേതുവസേന മഗ്ഗഹേതുകം; വീരിയവീമംസാജേട്ഠികായ മഗ്ഗഭാവനായ മഗ്ഗാധിപതി; ഛന്ദചിത്തജേട്ഠികായ ചേവ മഗ്ഗഭാവനായ ഫലകാലേ ച ന വത്തബ്ബം. കിരിയതോപി ദ്വാദസസു ഝാനേസു അയമേവ നയോ.

തീണി ഝാനാനി ന വത്തബ്ബാതി അതീതാദീസു ഏകധമ്മമ്പി ആരബ്ഭ അപ്പവത്തിതോ നവത്തബ്ബാതി വേദിതബ്ബാ.

ചതുത്ഥം ഝാനന്തി കുസലതോ തേരസസു ചതുത്ഥജ്ഝാനേസു സബ്ബത്ഥപാദകചതുത്ഥം നവത്തബ്ബാരമ്മണമേവ. ഇദ്ധിവിധചതുത്ഥം കായവസേന ചിത്തപരിണാമനേ സമാപത്തിചിത്താരമ്മണത്താ അതീതാരമ്മണം; ‘‘അനാഗതേ ഇമാനി പുപ്ഫാനി മാ മിലായിംസു, ദീപാ മാ നിബ്ബായിംസു, ഏകോ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ സമുട്ഠാതു, പബ്ബതോ സമുട്ഠാതൂ’’തി അധിട്ഠാനകാലേ അനാഗതാരമ്മണം; ചിത്തവസേന കായപരിണാമനകാലേ കായാരമ്മണത്താ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണം. ദിബ്ബസോതഞാണചതുത്ഥം സദ്ദാരമ്മണത്താ പച്ചുപ്പനാരമ്മണം. ചേതോപരിയഞാണചതുത്ഥം അതീതേ സത്തദിവസബ്ഭന്തരേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുദ്ധചിത്തജാനനകാലേ അതീതാരമ്മണം; അനാഗതേ സത്തദിവസബ്ഭന്തരേ ഉപ്പജ്ജനകചിത്തജാനനകാലേ അനാഗതാരമ്മണം. ‘‘യഥാ ഇമസ്സ ഭോതോ മനോസങ്ഖാരാ പണിഹിതാ ഇമസ്സ ചിത്തസ്സ അനന്തരാ അമും നാമ വിതക്കം വിതക്കേസ്സതീതി. സോ ബഹുഞ്ചേപി ആദിസതി, തഥേവ തം ഹോതി നോ അഞ്ഞഥാ’’തി ഇമിനാ ഹി സുത്തേന (അ. നി. ൩.൬൧) ചേതോപരിയഞാണസ്സേവ പവത്തി പകാസിതാ. അദ്ധാനപച്ചുപ്പന്നസന്തതിപച്ചുപ്പന്നവസേനേവ പച്ചുപ്പന്നം ആരബ്ഭ പവത്തികാലേ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണം. വിത്ഥാരകഥാ പനേത്ഥ ഹേട്ഠാഅട്ഠകഥാകണ്ഡവണ്ണനായം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ.

പുബ്ബേനിവാസഞാണചതുത്ഥം അതീതക്ഖന്ധാനുസ്സരണകാലേ അതീതാരമ്മണം, നാമഗോത്താനുസ്സരണകാലേ നവത്തബ്ബാരമ്മണം. ദിബ്ബചക്ഖുഞാണചതുത്ഥം വണ്ണാരമ്മണത്താ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണം. യഥാകമ്മൂപഗഞാണചതുത്ഥം അതീതകമ്മമേവ ആരമ്മണം കരോതീതി അതീതാരമ്മണം. അനാഗതംസഞാണചതുത്ഥം അനാഗതക്ഖന്ധാനുസ്സരണകാലേ അനാഗതാരമ്മണം, നാമഗോത്താനുസ്സരണകാലേ നവത്തബ്ബാരമ്മണം. ആകാസാനഞ്ചായതനആകിഞ്ചഞ്ഞായതനചതുത്ഥം നവത്തബ്ബാരമ്മണമേവ. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനനേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനചതുത്ഥം അതീതാരമ്മണമേവ. ലോകുത്തരചതുത്ഥം നവത്തബ്ബാരമ്മണമേവ. കിരിയതോപി ദ്വാദസസു ചതുത്ഥജ്ഝാനേസു ഏസേവ നയോ.

തീണി ഝാനാനി ബഹിദ്ധാരമ്മണാതി അജ്ഝത്തതോ ബഹിദ്ധാഭൂതം നിമിത്തം ആരബ്ഭ പവത്തിതോ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ.

ചതുത്ഥം ഝാനന്തി ഇധാപി കുസലതോ തേരസസു ചതുത്ഥജ്ഝാനേസു സബ്ബത്ഥപാദകചതുത്ഥം ബഹിദ്ധാരമ്മണമേവ.

ഇദ്ധിവിധചതുത്ഥം കായവസേന ചിത്തപരിണാമനേപി ചിത്തവസേന കായപരിണാമനേപി അത്തനോവ കായചിത്താരമ്മണത്താ അജ്ഝത്താരമ്മണം; ‘‘ബഹിദ്ധാ ഹത്ഥിമ്പി ദസ്സേതീ’’തിആദിനാ നയേന പവത്തകാലേ ബഹിദ്ധാരമ്മണം.

ദിബ്ബസോതഞാണചതുത്ഥം അത്തനോ കുച്ഛിഗതസദ്ദാരമ്മണകാലേ അജ്ഝത്താരമ്മണം, പരസ്സ സദ്ദാരമ്മണകാലേ ബഹിദ്ധാരമ്മണം, ഉഭയവസേനാപി അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണം.

ചേതോപരിയഞാണചതുത്ഥം ബഹിദ്ധാരമ്മണമേവ.

പുബ്ബേനിവാസഞാണചതുത്ഥം അത്തനോ ഖന്ധാനുസ്സരണകാലേ അജ്ഝത്താരമ്മണം, പരസ്സ ഖന്ധാനഞ്ചേവ നാമഗോത്തസ്സ ച അനുസ്സരണകാലേ ബഹിദ്ധാരമ്മണം.

ദിബ്ബചക്ഖുഞാണചതുത്ഥം അത്തനോ രൂപാരമ്മണകാലേ അജ്ഝത്താരമ്മണം, പരസ്സ രൂപാരമ്മണകാലേ ബഹിദ്ധാരമ്മണം, ഉഭയവസേനാപി അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണം.

യഥാകമ്മൂപഗഞാണചതുത്ഥം അത്തനോ കമ്മജാനനകാലേ അജ്ഝത്താരമ്മണം, പരസ്സ കമ്മജാനനകാലേ ബഹിദ്ധാരമ്മണം, ഉഭയവസേനാപി അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണം.

അനാഗതംസഞാണചതുത്ഥം അത്തനോ അനാഗതേ നിബ്ബത്തിജാനനകാലേ അജ്ഝത്താരമ്മണം, പരസ്സ ഖന്ധാനുസ്സരണകാലേ ചേവ നാമഗോത്താനുസ്സരണകാലേ ച ബഹിദ്ധാരമ്മണം, ഉഭയവസേനാപി അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണം.

ആകാസാനഞ്ചായതനചതുത്ഥം ബഹിദ്ധാരമ്മണം. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനചതുത്ഥം നവത്തബ്ബാരമ്മണം. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനനേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനചതുത്ഥം അജ്ഝത്താരമ്മണം.

ലോകുത്തരചതുത്ഥം ബഹിദ്ധാരമ്മണമേവ. കിരിയതോപി ദ്വാദസസു ഝാനേസു അയമേവ നയോതി.

ഇമസ്മിം പന ഝാനവിഭങ്ഗേ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സുത്തന്തഭാജനീയേപി ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകാനേവ ഝാനാനി കഥിതാനി; അഭിധമ്മഭാജനീയേപി പഞ്ഹാപുച്ഛകേപി. തയോപി ഹി ഏതേ നയാ തേഭൂമകധമ്മമിസ്സകത്താ ഏകപരിച്ഛേദാ ഏവ. ഏവമയം ഝാനവിഭങ്ഗോപി തേപരിവട്ടം നീഹരിത്വാവ ഭാജേത്വാ ദസ്സിതോതി.

സമ്മോഹവിനോദനിയാ വിഭങ്ഗട്ഠകഥായ

ഝാനവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.