൩. പഞ്ഹാപുച്ഛകവണ്ണനാ

൧൫൦. ഇദാനി പഞ്ഹാപുച്ഛകം ഹോതി. തത്ഥ പഞ്ഹാപുച്ഛനേ പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം ‘‘കതികുസലാ? കതിഅകുസലാ? കതിഅബ്യാകതാ’’തിആദിനാ നയേന യം ലബ്ഭതി, യഞ്ച ന ലബ്ഭതി, തം സബ്ബം പുച്ഛിത്വാ വിസ്സജ്ജനേ ‘‘രൂപക്ഖന്ധോ അബ്യാകതോ’’തിആദിനാ നയേന യം ലബ്ഭതി തദേവ ഉദ്ധടന്തി വേദിതബ്ബം. യത്ഥ യത്ഥ ച ‘ഏകോ ഖന്ധോ’തി വാ ‘ദ്വേ ഖന്ധാ’തി വാ പരിച്ഛേദം അകത്വാ ‘‘സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ’’തിആദിനാ നയേന തന്തി ഠപിതാ, തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ചന്നമ്പി ഖന്ധാനം ഗഹണം വേദിതബ്ബം. സേസോ തേസം തേസം ഖന്ധാനം കുസലാദിവിഭാഗോ ഹേട്ഠാ ധമ്മസങ്ഗഹട്ഠകഥായം (ധ. സ. അട്ഠ. ൯൮൫) വുത്തോയേവ.

ആരമ്മണത്തികേസു പന ചത്താരോ ഖന്ധാ പഞ്ചപണ്ണാസ കാമാവചരധമ്മേ ആരബ്ഭ രജ്ജന്തസ്സ ദുസ്സന്തസ്സ മുയ്ഹന്തസ്സ സംവരന്തസ്സ സമ്മസന്തസ്സ പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ ച പരിത്താരമ്മണാ ഹോന്തി, സത്തവീസതി രൂപാരൂപാവചരധമ്മേ ആരബ്ഭ രജ്ജന്തസ്സ ദുസ്സന്തസ്സ മുയ്ഹന്തസ്സ സംവരന്തസ്സ പരിഗ്ഗഹം പട്ഠപേന്തസ്സ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ, മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനാനി പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ അപ്പമാണാരമ്മണാ, പഞ്ഞത്തിം പച്ചവേക്ഖണകാലേ നവത്തബ്ബാരമ്മണാതി.

തേയേവ സേക്ഖാസേക്ഖാനം മഗ്ഗപച്ചവേക്ഖണകാലേ മഗ്ഗാരമ്മണാ ഹോന്തി, മഗ്ഗകാലേ സഹജാതഹേതുനാ മഗ്ഗഹേതുകാ, മഗ്ഗം ഗരും കത്വാ പച്ചവേക്ഖണകാലേ ആരമ്മണാധിപതിനാ മഗ്ഗാധിപതിനോ, വീരിയജേട്ഠകം വാ വീമംസജേട്ഠകം വാ മഗ്ഗം ഭാവേന്തസ്സ സഹജാതാധിപതിനാ മഗ്ഗാധിപതിനോ, ഛന്ദജേട്ഠകം പന ചിത്തജേട്ഠകം വാ ഭാവേന്തസ്സ നവത്തബ്ബാരമ്മണാ നാമ ഹോന്തി.

അതീതാനി പന ഖന്ധധാതുആയതനാനി ആരബ്ഭ രജ്ജന്തസ്സ ദുസ്സന്തസ്സ മുയ്ഹന്തസ്സ സംവരന്തസ്സ പരിഗ്ഗഹം പട്ഠപേന്തസ്സ അതീതാരമ്മണാ ഹോന്തി, അനാഗതാനി ആരബ്ഭ അനാഗതാരമ്മണാ ഹോന്തി, പച്ചുപ്പന്നാനി ആരബ്ഭ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ ഹോന്തി, പഞ്ഞത്തിം വാ നിബ്ബാനം വാ പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ നവത്തബ്ബാരമ്മണാ ഹോന്തി.

തഥാ അത്തനോ ഖന്ധധാതുആയതനാനി ആരബ്ഭ രജ്ജന്തസ്സ ദുസ്സന്തസ്സ മുയ്ഹന്തസ്സ സംവരന്തസ്സ പരിഗ്ഗഹം പട്ഠപേന്തസ്സ അജ്ഝത്താരമ്മണാ ഹോന്തി, പരേസം ഖന്ധധാതുആയതനാനി ആരബ്ഭ ഏവം പവത്തേന്തസ്സ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ, പണ്ണത്തിനിബ്ബാനപച്ചവേക്ഖണകാലേപി ബഹിദ്ധാരമ്മണായേവ, കാലേന അജ്ഝത്തം കാലേന ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു ഏവം പവത്തേന്തസ്സ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനകാലേ നവത്തബ്ബാരമ്മണാതി വേദിതബ്ബാ.

ഇതി ഭഗവാ ഇമം ഖന്ധവിഭങ്ഗം സുത്തന്തഭാജനീയാദിവസേന തയോ പരിവട്ടേ നീഹരിത്വാ ഭാജേന്തോ ദസ്സേസി. തീസുപി ഹി പരിവട്ടേസു ഏകോവ പരിച്ഛേദോ. രൂപക്ഖന്ധോ ഹി സബ്ബത്ഥ കാമാവചരോയേവ. ചത്താരോ ഖന്ധാ ചതുഭൂമകാ ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകാ കഥിതാതി.

സമ്മോഹവിനോദനിയാ വിഭങ്ഗട്ഠകഥായ

ഖന്ധവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.