൨. വേദനാക്ഖന്ധനിദ്ദേസോ

൮. വേദനാക്ഖന്ധനിദ്ദേസാദീസു ഹേട്ഠാ വുത്തസദിസം പഹായ അപുബ്ബമേവ വണ്ണയിസ്സാമ. യാ കാചി വേദനാതി ചതുഭൂമികവേദനം പരിയാദിയതി. സുഖാ വേദനാതിആദീനി അതീതാദിവസേന നിദ്ദിട്ഠവേദനം സഭാവതോ ദസ്സേതും വുത്താനി. തത്ഥ സുഖാ വേദനാ അത്ഥി കായികാ, അത്ഥി ചേതസികാ. തഥാ ദുക്ഖാ വേദനാ. അദുക്ഖമസുഖാ പന ചക്ഖാദയോ പസാദകായേ സന്ധായ പരിയായേന ‘അത്ഥി കായികാ, അത്ഥി ചേതസികാ’. തത്ഥ സബ്ബാപി കായികാ കാമാവചരാ. തഥാ ചേതസികാ ദുക്ഖാ വേദനാ. ചേതസികാ സുഖാ പന തേഭൂമികാ. അദുക്ഖമസുഖാ ചതുഭൂമികാ. തസ്സാ സബ്ബപ്പകാരായപി സന്തതിവസേന, ഖണാദിവസേന ച അതീതാദിഭാവോ വേദിതബ്ബോ.

തത്ഥ സന്തതിവസേന ഏകവീഥിഏകജവനഏകസമാപത്തിപരിയാപന്നാ, ഏകവിധവിസയസമായോഗപ്പവത്താ ച പച്ചുപ്പന്നാ. തതോ പുബ്ബേ അതീതാ, പച്ഛാ അനാഗതാ. ഖണാദിവസേന ഖണത്തയപരിയാപന്നാ പുബ്ബന്താപരന്തമജ്ഝഗതാ സകിച്ചഞ്ച കുരുമാനാ വേദനാ പച്ചുപ്പന്നാ. തതോ പുബ്ബേ അതീതാ, പച്ഛാ അനാഗതാ. തത്ഥ ഖണാദിവസേന അതീതാദിഭാവം സന്ധായ അയം നിദ്ദേസോ കതോതി വേദിതബ്ബോ.

൧൧. ഓളാരികസുഖുമനിദ്ദേസേ അകുസലാ വേദനാതിആദീനി ജാതിതോ ഓളാരികസുഖുമഭാവം ദസ്സേതും വുത്താനി. ദുക്ഖാ വേദനാ ഓളാരികാതിആദീനി സഭാവതോ. അസമാപന്നസ്സ വേദനാതിആദീനി പുഗ്ഗലതോ. സാസവാതിആദീനി ലോകിയലോകുത്തരതോ ഓളാരികസുഖുമഭാവം ദസ്സേതും വുത്താനി. തത്ഥ അകുസലാ താവ സദരഥട്ഠേന ദുക്ഖവിപാകട്ഠേന ച ഓളാരികാ. കുസലാ നിദ്ദരഥട്ഠേന സുഖവിപാകട്ഠേന ച സുഖുമാ. അബ്യാകതാ നിരുസ്സാഹട്ഠേന അവിപാകട്ഠേന ച സുഖുമാ. കുസലാകുസലാ സഉസ്സാഹട്ഠേന സവിപാകട്ഠേന ച ഓളാരികാ. അബ്യാകതാ വുത്തനയേനേവ സുഖുമാ.

ദുക്ഖാ അസാതട്ഠേന ദുക്ഖട്ഠേന ച ഓളാരികാ. സുഖാ സാതട്ഠേന സുഖട്ഠേന ച സുഖുമാ. അദുക്ഖമസുഖാ സന്തട്ഠേന പണീതട്ഠേന ച സുഖുമാ. സുഖദുക്ഖാ ഖോഭനട്ഠേന ഫരണട്ഠേന ച ഓളാരികാ. സുഖവേദനാപി ഹി ഖോഭേതി ഫരതി. തഥാ ദുക്ഖവേദനാപി. സുഖഞ്ഹി ഉപ്പജ്ജമാനം സകലസരീരം ഖോഭേന്തം ആലുളേന്തം അഭിസന്ദയമാനം മദ്ദയമാനം ഛാദയമാനം സീതോദകഘടേന ആസിഞ്ചയമാനം വിയ ഉപ്പജ്ജതി. ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം തത്തഫാലം അന്തോ പവേസന്തം വിയ തിണുക്കായ ബഹി ഝാപയമാനം വിയ ഉപ്പജ്ജതി. അദുക്ഖമസുഖാ പന വുത്തനയേനേവ സുഖുമാ. അസമാപന്നസ്സ വേദനാ നാനാരമ്മണേ വിക്ഖിത്തഭാവതോ ഓളാരികാ. സമാപന്നസ്സ വേദനാ ഏകത്തനിമിത്തേയേവ ചരതീതി സുഖുമാ. സാസവാ ആസവുപ്പത്തിഹേതുതോ ഓളാരികാ. ആസവചാരോ നാമ ഏകന്തഓളാരികോ. അനാസവാ വുത്തവിപരിയായേന സുഖുമാ.

തത്ഥ ഏകോ നേവ കുസലത്തികേ കോവിദോ ഹോതി, ന വേദനാത്തികേ. സോ ‘കുസലത്തികം രക്ഖാമീ’തി വേദനാത്തികം ഭിന്ദതി; ‘വേദനാത്തികം രക്ഖാമീ’തി കുസലത്തികം ഭിന്ദതി. ഏകോ ‘തികം രക്ഖാമീ’തി ഭൂമന്തരം ഭിന്ദതി. ഏകോ ന ഭിന്ദതി. കഥം? ‘‘സുഖദുക്ഖാ വേദനാ ഓളാരികാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ സുഖുമാ’’തി ഹി വേദനാത്തികേ വുത്തം. തം ഏകോ പടിക്ഖിപതി – ന സബ്ബാ അദുക്ഖമസുഖാ സുഖുമാ. സാ ഹി കുസലാപി അത്ഥി അകുസലാപി അബ്യാകതാപി. തത്ഥ കുസലാകുസലാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതാ സുഖുമാ. കസ്മാ? കുസലത്തികേ പാളിയം ആഗതത്താതി. ഏവം കുസലത്തികോ രക്ഖിതോ ഹോതി, വേദനാത്തികോ പന ഭിന്നോ.

കുസലാകുസലാ വേദനാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതാ വേദനാ സുഖുമാ’’തി യം പന കുസലത്തികേ വുത്തം, തം ഏകോ പടിക്ഖിപതി – ന സബ്ബാ അബ്യാകതാ സുഖുമാ. സാ ഹി സുഖാപി അത്ഥി ദുക്ഖാപി അദുക്ഖമസുഖാപി. തത്ഥ സുഖദുക്ഖാ ഓളാരികാ, അദുക്ഖമസുഖാ സുഖുമാ. കസ്മാ? വേദനാത്തികേ പാളിയം ആഗതത്താതി. ഏവം വേദനാത്തികോ രക്ഖിതോ ഹോതി, കുസലത്തികോ പന ഭിന്നോ. കുസലത്തികസ്സ പന ആഗതട്ഠാനേ വേദനാത്തികം അനോലോകേത്വാ വേദനാത്തികസ്സ ആഗതട്ഠാനേ കുസലത്തികം അനോലോകേത്വാ കുസലാദീനം കുസലത്തികലക്ഖണേന, സുഖാദീനം വേദനാത്തികലക്ഖണേന ഓളാരികസുഖുമതം കഥേന്തോ ന ഭിന്ദതി നാമ.

യമ്പി ‘‘കുസലാകുസലാ വേദനാ ഓളാരികാ, അബ്യാകതാ വേദനാ സുഖുമാ’’തി കുസലത്തികേ വുത്തം, തത്ഥേകോ ‘കുസലാ ലോകുത്തരവേദനാപി സമാനാ ഓളാരികാ നാമ, വിപാകാ അന്തമസോ ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണസഹജാതാപി സമാനാ സുഖുമാ നാമ ഹോതീ’തി വദതി. സോ ഏവരൂപം സന്തം പണീതം ലോകുത്തരവേദനം ഓളാരികം നാമ കരോന്തോ, ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണസമ്പയുത്തം അഹേതുകം ഹീനം ജളം വേദനം സുഖുമം നാമ കരോന്തോ ‘തികം രക്ഖിസ്സാമീ’തി ഭൂമന്തരം ഭിന്ദതി നാമ. തത്ഥ തത്ഥ ഭൂമിയം കുസലം പന തംതംഭൂമിവിപാകേനേവ സദ്ധിം യോജേത്വാ കഥേന്തോ ന ഭിന്ദതി നാമ. തത്രായം നയോ – കാമാവചരകുസലാ ഹി ഓളാരികാ; കാമാവചരവിപാകാ സുഖുമാ. രൂപാവചരാരൂപാവചരലോകുത്തരകുസലാ ഓളാരികാ; രൂപാവചരാരൂപാവചരലോകുത്തരവിപാകാ സുഖുമാതി. ഇമിനാ നീഹാരേന കഥേന്തോ ന ഭിന്ദതി നാമ.

തിപിടകചൂളനാഗത്ഥേരോ പനാഹ – ‘‘അകുസലേ ഓളാരികസുഖുമതാ നാമ ന ഉദ്ധരിതബ്ബാ. തഞ്ഹി ഏകന്തഓളാരികമേവ. ലോകുത്തരേപി ഓളാരികസുഖുമതാ ന ഉദ്ധരിതബ്ബാ. തഞ്ഹി ഏകന്തസുഖുമ’’ന്തി. ഇമം കഥം ആഹരിത്വാ തിപിടകചൂളാഭയത്ഥേരസ്സ കഥയിംസു – ഏവം ഥേരേന കഥിതന്തി. തിപിടകചൂളാഭയത്ഥേരോ ആഹ – ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന അഭിധമ്മം പത്വാ ഏകപദസ്സാപി ദ്വിന്നമ്പി പദാനം ആഗതട്ഠാനേ നയം ദാതും യുത്തട്ഠാനേ നയോ അദിന്നോ നാമ നത്ഥി, നയം കാതും യുത്തട്ഠാനേ നയോ അകതോ നാമ നത്ഥി. ഇധ പനേകച്ചോ ‘ആചരിയോ അസ്മീ’തി വിചരന്തോ അകുസലേ ഓളാരികസുഖുമതം ഉദ്ധരമാനോ കുക്കുച്ചായതി. സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന പന ലോകുത്തരേപി ഓളാരികസുഖുമതാ ഉദ്ധരിതാ’’തി. ഏവഞ്ച പന വത്വാ ഇദം സുത്തം ആഹരി – ‘‘തത്ര, ഭന്തേ, യായം പടിപദാ ദുക്ഖാ ദന്ധാഭിഞ്ഞാ, അയം, ഭന്തേ, പടിപദാ ഉഭയേനേവ ഹീനാ അക്ഖായതി – ദുക്ഖത്താ ദന്ധത്താ ചാ’’തി (ദീ. നി. ൩.൧൫൨). ഏത്ഥ ഹി ചതസ്സോ പടിപദാ ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകാ കഥിതാ.

തം തം വാ പനാതി ഏത്ഥ ന ഹേട്ഠിമനയോ ഓലോകേതബ്ബോ. തംതംവാപനവസേനേവ കഥേതബ്ബം. ദുവിധാ ഹി അകുസലാ – ലോഭസഹഗതാ ദോസസഹഗതാ ച. തത്ഥ ദോസസഹഗതാ ഓളാരികാ, ലോഭസഹഗതാ സുഖുമാ. ദോസസഹഗതാപി ദുവിധാ – നിയതാ അനിയതാ ച. തത്ഥ നിയതാ ഓളാരികാ, അനിയതാ സുഖുമാ. നിയതാപി കപ്പട്ഠിതികാ ഓളാരികാ, നോകപ്പട്ഠിതികാ സുഖുമാ. കപ്പട്ഠിതികാപി അസങ്ഖാരികാ ഓളാരികാ, സസങ്ഖാരികാ സുഖുമാ. ലോഭസഹഗതാപി ദ്വിധാ – ദിട്ഠിസമ്പയുത്താ ദിട്ഠിവിപ്പയുത്താ ച. തത്ഥ ദിട്ഠിസമ്പയുത്താ ഓളാരികാ, ദിട്ഠിവിപ്പയുത്താ സുഖുമാ. ദിട്ഠിസമ്പയുത്താപി നിയതാ ഓളാരികാ, അനിയതാ സുഖുമാ. സാപി അസങ്ഖാരികാ ഓളാരികാ, സസങ്ഖാരികാ സുഖുമാ.

സങ്ഖേപതോ അകുസലം പത്വാ യാ വിപാകം ബഹും ദേതി സാ ഓളാരികാ, യാ അപ്പം സാ സുഖുമാ. കുസലം പത്വാ പന അപ്പവിപാകാ ഓളാരികാ, ബഹുവിപാകാ സുഖുമാ. ചതുബ്ബിധേ കുസലേ കാമാവചരകുസലാ ഓളാരികാ, രൂപാവചരകുസലാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, അരൂപാവചരകുസലാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, ലോകുത്തരകുസലാ സുഖുമാ. അയം താവ ഭൂമീസു അഭേദതോ നയോ.

ഭേദതോ പന കാമാവചരാ ദാനസീലഭാവനാമയവസേന തിവിധാ. തത്ഥ ദാനമയാ ഓളാരികാ, സീലമയാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, ഭാവനാമയാ സുഖുമാ. സാപി ദുഹേതുകാ തിഹേതുകാതി ദുവിധാ. തത്ഥ ദുഹേതുകാ ഓളാരികാ, തിഹേതുകാ സുഖുമാ. തിഹേതുകാപി സസങ്ഖാരികഅസങ്ഖാരികഭേദതോ ദുവിധാ. തത്ഥ സസങ്ഖാരികാ ഓളാരികാ, അസങ്ഖാരികാ സുഖുമാ. രൂപാവചരേ പഠമജ്ഝാനകുസലവേദനാ ഓളാരികാ, ദുതിയജ്ഝാനകുസലവേദനാ സുഖുമാ…പേ… ചതുത്ഥജ്ഝാനകുസലവേദനാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, ആകാസാനഞ്ചായതനകുസലവേദനാ സുഖുമാ ആകാസാനഞ്ചായതനകുസലവേദനാ ഓളാരികാ…പേ…. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനകുസലവേദനാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, വിപസ്സനാസഹജാതാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, സോതാപത്തിമഗ്ഗസഹജാതാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗസഹജാതാ സുഖുമാ.

ചതുബ്ബിധേ വിപാകേ കാമാവചരവിപാകവേദനാ ഓളാരികാ, രൂപാവചരവിപാകവേദനാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ…പേ… ലോകുത്തരവിപാകവേദനാ സുഖുമാ. ഏവം താവ അഭേദതോ.

ഭേദതോ പന കാമാവചരവിപാകാ അത്ഥി അഹേതുകാ, അത്ഥി സഹേതുകാ. സഹേതുകാപി അത്ഥി ദുഹേതുകാ, അത്ഥി തിഹേതുകാ. തത്ഥ അഹേതുകാ ഓളാരികാ, സഹേതുകാ സുഖുമാ. സാപി ദുഹേതുകാ ഓളാരികാ, തിഹേതുകാ സുഖുമാ. തത്ഥാപി സസങ്ഖാരികാ ഓളാരികാ, അസങ്ഖാരികാ സുഖുമാ. പഠമജ്ഝാനവിപാകാ ഓളാരികാ, ദുതിയജ്ഝാനവിപാകാ സുഖുമാ…പേ… ചതുത്ഥജ്ഝാനവിപാകാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, ആകാസാനഞ്ചായതനവിപാകാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ…പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനവിപാകാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, സോതാപത്തിഫലവേദനാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, സകദാഗാമി…പേ… അരഹത്തഫലവേദനാ സുഖുമാ.

തീസു കിരിയാസു കാമാവചരകിരിയവേദനാ ഓളാരികാ, രൂപാവചരകിരിയവേദനാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, അരൂപാവചരകിരിയവേദനാ സുഖുമാ. ഏവം താവ അഭേദതോ. ഭേദതോ പന അഹേതുകാദിവസേന ഭിന്നായ കാമാവചരകിരിയായ അഹേതുകകിരിയവേദനാ ഓളാരികാ, സഹേതുകാ സുഖുമാ. സാപി ദുഹേതുകാ ഓളാരികാ, തിഹേതുകാ സുഖുമാ. തത്ഥാപി സസങ്ഖാരികാ ഓളാരികാ, അസങ്ഖാരികാ സുഖുമാ. പഠമജ്ഝാനേ കിരിയവേദനാ ഓളാരികാ, ദുതിയജ്ഝാനേ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, തതിയേ…പേ… ചതുത്ഥേ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, ആകാസാനഞ്ചായതനകിരിയവേദനാ സുഖുമാ. സാപി ഓളാരികാ, വിഞ്ഞാണഞ്ചാ…പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനകിരിയവേദനാ സുഖുമാ. യാ ഓളാരികാ സാ ഹീനാ. യാ സുഖുമാ സാ പണീതാ.

൧൩. ദൂരദുകനിദ്ദേസേ അകുസലവേദനാ വിസഭാഗട്ഠേന വിസംസട്ഠേന ച കുസലാബ്യാകതാഹി ദൂരേ. ഇമിനാ നയേന സബ്ബപദേസു ദൂരതാ വേദിതബ്ബാ. സചേപി ഹി അകുസലാദിവേദനാസമങ്ഗിനോ ദുക്ഖാദിവേദനാസമങ്ഗിനോ ച തയോ തയോ ജനാ ഏകമഞ്ചേ നിസിന്നാ ഹോന്തി, തേസമ്പി താ വേദനാ വിസഭാഗട്ഠേന വിസംസട്ഠേന ച ദൂരേയേവ നാമ. സമാപന്നവേദനാദിസമങ്ഗീസുപി ഏസേവ നയോ. അകുസലാ പന അകുസലായ സഭാഗട്ഠേന സരിക്ഖട്ഠേന ച സന്തികേ നാമ. ഇമിനാ നയേന സബ്ബപദേസു സന്തികതാ വേദിതബ്ബാ. സചേപി ഹി അകുസലാദിവേദനാസമങ്ഗീസു തീസു ജനേസു ഏകോ കാമഭവേ, ഏകോ രൂപഭവേ, ഏകോ അരൂപഭവേ, തേസമ്പി താ വേദനാ സഭാഗട്ഠേന സരിക്ഖട്ഠേന ച സന്തികേയേവ നാമ. കുസലാദിവേദനാസമങ്ഗീസുപി ഏസേവ നയോ.

തം തം വാ പനാതി ഏത്ഥ ഹേട്ഠിമനയം അനോലോകേത്വാ തം തം വാപനവസേനേവ കഥേതബ്ബം. കഥേന്തേന ച ന ദൂരതോ സന്തികം ഉദ്ധരിതബ്ബം, സന്തികതോ പന ദൂരം ഉദ്ധരിതബ്ബം. ദുവിധാ ഹി അകുസലാ – ലോഭസഹഗതാ ദോസസഹഗതാ ച. തത്ഥ ലോഭസഹഗതാ ലോഭസഹഗതായ സന്തികേ നാമ, ദോസസഹഗതായ ദൂരേ നാമ. ദോസസഹഗതാ ദോസസഹഗതായ സന്തികേ നാമ, ലോഭസഹഗതായ ദൂരേ നാമ. ദോസസഹഗതാപി നിയതാ നിയതായ സന്തികേ നാമാതി. ഏവം അനിയതാ. കപ്പട്ഠിതികഅസങ്ഖാരികസസങ്ഖാരികഭേദം ലോഭസഹഗതാദീസു ച ദിട്ഠിസമ്പയുത്താദിഭേദം സബ്ബം ഓളാരികദുകനിദ്ദേസേ വിത്ഥാരിതവസേന അനുഗന്ത്വാ ഏകേകകോട്ഠാസവേദനാ തംതംകോട്ഠാസവേദനായ ഏവ സന്തികേ, ഇതരാ ഇതരായ ദൂരേതി വേദിതബ്ബാതി.

അയം വേദനാക്ഖന്ധനിദ്ദേസോ.