൩. ദുകതികപട്ഠാനവണ്ണനാ

ദുകതികപട്ഠാനേ ഹേതും കുസലം ധമ്മം പടിച്ച ഹേതു കുസലോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി ഹേതുപച്ചയാതി ഏവം പഞ്ഹാമത്തുദ്ധാരവസേനേവ സങ്ഖേപതോ ദേസനാ കതാ. ‘‘കുസലം അലോഭം പടിച്ച അദോസോ അമോഹോ’’തിആദിനാ പന നയേന വിത്ഥാരോ വത്തബ്ബോ സിയാ, സോ ഹേട്ഠാ ദസ്സിതനയേന സക്കാ അവുത്തോപി ജാനിതുന്തി ഏകപദേപി ഏകപച്ചയോ വാ ന വുത്തോ. യാ പനേസാ സങ്ഖേപതോ ദേസനാ കതാ, സാ ഏവം കതാതി വേദിതബ്ബാ. ഹേതുദുകേന ഹി സദ്ധിം കുസലപദം യോജേത്വാ പടിച്ചവാരേ അനുലോമസ്സ ചേവ പച്ചനീയസ്സ ച വസേന സബ്ബേ ലബ്ഭമാനകപച്ചയാ ദസ്സിതാ, അനുലോമപച്ചനീയപച്ചനീയാനുലോമനയാ ചേവ സഹജാതവാരാദയോ ച ന ദസ്സിതാ, കേവലം ‘‘പടിച്ചവാരസദിസംയേവ വിത്ഥാരേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. പഞ്ഹാവാരേ പഞ്ഹമ്പി അവിസ്സജ്ജേത്വാ കേവലം പഞ്ഹുദ്ധാരമത്തം കത്വാ അനുലോമപച്ചനീയവസേനേവ ലബ്ഭമാനപച്ചയാ ദസ്സിതാ. യഥാ ച കുസലപദം, ഏവം അകുസലഅബ്യാകതപദാനിപി ഹേതുദുകേന സദ്ധിം യോജേത്വാ ഹേതുകുസലദുകതികം നിദ്ദിസിതബ്ബന്തി വുത്തം.

തതോ പരം ഹേതും സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം ധമ്മന്തിആദിനാ നയേന ഹേതുവേദനാദുകതികാദീനി ഏകവീസതി ദുകതികാനി ദസ്സിതാനി. യസ്മാ പന ഹേതു നാമ സനിദസ്സനസപ്പടിഘോ അനിദസ്സനസപ്പടിഘോ വാ നത്ഥി, തസ്മാ ഹേതുപദേന സദ്ധിം സനിദസ്സനസപ്പടിഘഅനിദസ്സനസപ്പടിഘപദാനി ന യോജിതാനി. ഏവം ഹേതുദുകേന സദ്ധിം ലബ്ഭമാനകവസേന ദ്വാവീസതി തികേ യോജേത്വാ പുന തേ സഹേതുകദുകാദീഹി സരണദുകപരിയോസാനേഹി സബ്ബദുകേഹി സദ്ധിം യോജിതാ. തത്ഥ യം യം പദം യേന യേന പദേന സദ്ധിം യോജനം ന ഗച്ഛതി, തം തം പാളിയംയേവ ന ലബ്ഭതീതി വുത്തം. ഏവമേത്ഥ ഏകേന ദുകേന സദ്ധിം ബാവീസതി തികേ യോജേത്വാ പുന അപരേന ബാവീസതി, അപരേന ബാവീസതീതി പടിപാടിയാ ദുകസതേ ലബ്ഭമാനദുകപദേഹി സദ്ധിം ദ്വാവീസതി തികാ യോജിതാതി ദ്വാവീസതി തികേ ഗഹേത്വാ ദുകസതേ പക്ഖിപിത്വാ ദുകതികപട്ഠാനം നാമ ദേസിതം. തത്ഥ യേസു യേസു ഠാനേസു നയം ദസ്സേത്വാ പാളിയാ സങ്ഖേപോ കതോ, തേസു തേസു ഠാനേസു ദസ്സിതനയാനുരൂപേന തസ്സാ വിത്ഥാരോ വേദിതബ്ബോതി.

ദുകതികപട്ഠാനവണ്ണനാ.