൩. വിപാകത്തികവണ്ണനാ

൧-൨൩. വിപാകത്തികേ വിപാകം ധമ്മം പടിച്ച വിപാകോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി ഹേതുപച്ചയാതി യേ ഹേതുപച്ചയേ തേരസ വാരാ വുത്താ, തേ സങ്ഖിപിത്വാ ഗണനായ ദസ്സേതും ഹേതുയാ തേരസാതി വുത്തം. ആരമ്മണേ പഞ്ചാതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവമേത്ഥ തേരസ പഞ്ച നവ സത്ത തീണി ദ്വേതി ഛ ഗണനപരിച്ഛേദാ, തേസം വസേന പച്ചയസംസന്ദനേ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ഗണനാ വേദിതബ്ബാ.

൨൪-൫൨. പച്ചനീയേപി വിപാകം ധമ്മം പടിച്ച വിപാകോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി നഹേതുപച്ചയാതി യേ നഹേതുപച്ചയേ ദസ വാരാ വുത്താ, തേ സങ്ഖിപിത്വാ ഗണനായ ദസ്സേതും നഹേതുയാ ദസാതി വുത്തം. ന ആരമ്മണേ പഞ്ചാതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവമേത്ഥ ദസ പഞ്ച തേരസ ദ്വാദസ ദ്വേ ഏകം നവ തീണീതി അട്ഠ ഗണനപരിച്ഛേദാ, തേസം വസേന പച്ചയസംസന്ദനേ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വിത്ഥാരതോ ഗണനാ വേദിതബ്ബാ. പാളി പന സങ്ഖിത്താ, ഏതേസഞ്ഞേവ പന ലദ്ധഗണനരപരിച്ഛേദാനം വാരാനം വസേന സംസന്ദിത്വാ അനുലോമപച്ചനീയം പച്ചനീയാനുലോമഞ്ച വേദിതബ്ബം.

സഹജാതവാരോ ഇമിനാവ ഏകഗതികോ. പച്ചയനിസ്സയസംസട്ഠസമ്പയുത്തവാരാ യഥാപാളിമേവ നിയ്യന്തി.

൯൨. പഞ്ഹാവാരേ കുസലാകുസലേ നിരുദ്ധേതി ഏതസ്മിം വിപസ്സനാവസേന പവത്തേ കുസലേ സാരജ്ജനാദിവസേന പവത്തേ അകുസലേ ച നിരുദ്ധേ. വിപാകോ തദാരമ്മണതാ ഉപ്പജ്ജതീതി കാമാവചരവിപാകോ തദാരമ്മണതായ ഉപ്പജ്ജതി. യേ പന ‘‘വിപസ്സനാജവനാനം വിചികിച്ഛുദ്ധച്ചാനഞ്ച പരിയോസാനേ തദാരമ്മണം നത്ഥീ’’തി വദന്തി, തേ ഇമായ തന്തിയാ പടിസേധേതബ്ബാ. ആകാസാനഞ്ചായതനകുസലം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസ്സ കിരിയസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോതി അരഹത്തം പത്വാ അസമാപന്നപുബ്ബാ സമാപത്തിയോ പടിലോമതോ സമാപജ്ജന്തസ്സ വസേനേതം വുത്തം. ഇമിനാ ഉപായേന സബ്ബവിസ്സജ്ജനേസു സാധുകം പാളിം ഉപപരിക്ഖിത്വാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

൧൨൦. ഹേതുയാ സത്ത, ആരമ്മണേ നവ, അധിപതിയാ ദസാതിആദീസുപി സഹജാതാധിപതിവസേന ആരമ്മണാധിപതിവസേന സഹജാതനിസ്സയവസേന പുരേജാതനിസ്സയവസേന അനന്തരൂപനിസ്സയവസേന ആരമ്മണൂപനിസ്സയവസേന പകതൂപനിസ്സയവസേന സഹജാതവിപ്പയുത്തവസേന പുരേജാതപച്ഛാജാതവിപ്പയുത്തവസേനാതി യത്ഥ യത്ഥ യഥാ യഥാ യത്തകാനി വിസ്സജ്ജനാനി ലബ്ഭന്തി, തത്ഥ തത്ഥ തഥാ തഥാ താനി സബ്ബാനി സല്ലക്ഖേതബ്ബാനി. തഥാ പച്ചനീയാദീസു അനുലോമവസേന വാരുദ്ധരണം, അനുലോമതോ ലദ്ധവാരാനം പച്ചനീയതോ ഗണനാ, പച്ചയസംസന്ദനം, അനുലോമപച്ചനീയേ പച്ചനീയാനുലോമേ ച സുദ്ധികേസു ചേവ സംസന്ദനവസേന ച പവത്തേസു ഹേതുമൂലകാദീസു ലബ്ഭമാനവാരഗണനാ, അലബ്ഭമാനാനം അലബ്ഭമാനതാതി സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

യഥാ ചേത്ഥ, ഏവം ഇതോ പരേസുപി തികദുകേസു. പട്ഠാനപകരണഞ്ഹി പാളിതോവ അനന്തം അപരിമാണം. തസ്സ പദപടിപാടിയാ അത്ഥം വണ്ണയിസ്സാമീതി പടിപന്നസ്സ അതിദീഘായുകസ്സാപി ആയു നപ്പഹോതി. ന ചസ്സ ഏകദേസം വണ്ണേത്വാ സേസമ്ഹി നയതോ ദസ്സിയമാനേ ന സക്കാ അത്ഥോ ജാനിതും, തസ്മാ ഇതോ പരം ഏത്തകമ്പി അവത്വാ സേസേസു തികദുകേസു ഹേട്ഠാ അവുത്തപ്പകാരത്താ യം യം അവസ്സം വത്തബ്ബം, തം തദേവ വക്ഖാമ. യം പന അവത്വാ ഗമിസ്സാമ, തം പാളിനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

വിപാകത്തികവണ്ണനാ.